Funkcjonariusz z ograniczonym prawem do odszkodawania

Zmieniają się zasady wypłaty mundurowym jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku. Pieniądze jednak otrzymają tylko ci mundurowi, którzy ulegli wypadkowi w czasie wykonywania lub w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych albo poleceń przełożonych.

Na publikację w Dzienniku Ustaw czeka ustawa z 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą. Na jej podstawie ulegną zmianie zasady wypłaty wsparcia udzielanego policjantom, strażakom, pogranicznikom oraz funkcjonariuszom Biura Ochrony Rządu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu oraz Centralnego Biura Antykorupcyjnego. Zmiany były konieczne, bowiem obowiązująca ustawa z 16 grudnia 1972 r. o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą w Policji (Dz.U. nr 53, poz. 345 z późn. zm.) się zdezaktualizowała.

Inne definicje

Po wejściu w życie nowych przepisów za wypadek będzie uznane nagłe zdarzenie, na przykład w drodze na lub ze służby, kiedy podjęcie interwencji było niezbędne bez polecenia przełożonych. Odszkodowanie więc dostanie osoba, która np. została ranna w czasie zatrzymywania przestępcy kradnącego samochód. Nie będą też mieć problemów z wypłatą osoby ranne w czasie udziału w obowiązkowych zajęciach związanych z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych. Nie pozostaną bez pomocy mundurowi, którzy ulegli urazom w czasie wykonywania lub w związku z wykonywaniem zadań zleconych przez działający w konkretnej służbie związek zawodowy funkcjonariuszy albo organizacje zawodowe. Uprawnienia do odszkodowania zyskają ci policjanci czy strażacy, którzy ulegli wypadkowi w czasie ratowania ludzi lub mienia Skarbu Państwa przed zniszczeniem lub zagarnięciem. Za wypadek może być także uznane nagłe zdarzenie, które nastąpiło w czasie udzielania (lub w związku z udzielaniem) przedstawicielowi organu państwowego pomocy przy wykonywaniu przez niego czynności urzędowych.

Droga do pracy

Na wypłatę odszkodowania nie może natomiast liczyć funkcjonariusz, który został ranny w wypadku samochodowym, gdy spieszył się do pracy. Uznano bowiem, że odpowiedzialność za tego rodzaju wypadki, które nie mają związku z pełnieniem służby oraz są niezależne od działań pracodawcy, nie będą obciążać policji czy innych służb. Szefowie poszczególnych formacji nie mają wpływu na ten rodzaj zdarzeń, zatem objęcie ich ryzykiem świadczenia odszkodowania z tytułu ich wystąpienia nie ma żadnego uzasadnienia. Jeżeli funkcjonariusz ulegnie wypadkowi podczas odbywania drogi do miejsca lub z miejsca wykonywania służby na skutek interwencji w jej interesie, ustawa przewiduje prawo do otrzymania przez funkcjonariusza jednorazowego odszkodowania z tytułu doznanego uszczerbku na zdrowiu w wyniku tego wypadku.

Rozwiązanie to zostało zaczerpnięte z systemu powszechnego ubezpieczenia z tytułu wypadku przy pracy. Przepisy powszechnego systemu ubezpieczeniowego wyłączają odpowiedzialność odszkodowawczą za zdarzenia mające miejsce w trakcie przebywania tej drogi, ale nie pozbawiają możliwości ubiegania się o świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy, o ile niezdolność ta została wywołana niniejszym zdarzeniem. Tak więc po wejściu w życie tej ustawy mundurowi będą traktowani tak samo jak pracownicy, jeśli chodzi o wypłatę świadczeń.

Choroba zawodowa

Ustawa wprowadza definicję choroby pozostającej w związku ze szczególnymi warunkami lub właściwościami służby. Zgodnie z nią przypadłość, która uniemożliwia mundurowemu wykonywanie pracy, musi być spowodowana działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku służby. Na takich samych zasadach będzie traktowana niedyspozycja wskazana w projekcie rozporządzenia wykonawczego wymieniającego literalnie choroby pozostające w związku z pełnieniem służby. [tabela]

Nowością jest także wprowadzenie definicji urazu. Pod tym pojęciem rozumie się uszkodzenie tkanek ciała lub narządów funkcjonariusza wskutek działania czynnika zewnętrznego.

Zdefiniowany został też uszczerbek na zdrowiu, przy czym jego stopień będzie ustalany w procentach, a suma procentów uszczerbków ustalonych dla poszczególnych uszkodzeń nie może przekraczać 100 proc.

Wsparcie dla rodziny

Jeżeli w wyniku wypadku lub choroby zawodowej nastąpi zgon funkcjonariusza, uprawnionym członkom jego rodziny przysługiwać będzie prawo do jednorazowego świadczenia odszkodowawczego.

Ustawa określa, że taką wypłatę otrzymają:

wmałżonek, z wyjątkiem tych, wobec których orzeczono separację,

wdzieci własne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione,

wdzieci przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności,

wwnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej, spełniające w dniu śmierci funkcjonariusza warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej.

O wypłatę jednorazowego świadczenia będą mogli się także ubiegać rodzice, osoby przysposabiające, macocha i ojczym, jeżeli w dniu śmierci funkcjonariusza prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe. Takie same uprawnienia będą mieć najbliżsi, jeżeli funkcjonariusz bezpośrednio przed śmiercią znacząco przyczyniał się do ich utrzymania. Podobnie będzie w sytuacji, gdy mundurowy ma obowiązek płacenia alimentów na przykład na podstawie ugody sądowej.

Wysokość wypłaty

Ustawa zmienia zasady określania wysokości jednorazowego odszkodowania. Po wejściu w życie nowych przepisów będzie bowiem obowiązywać zasada, że kompensata finansowa za jednakowe uszczerbki na zdrowiu będzie jednakowa dla wszystkich poszkodowanych funkcjonariuszy, niezależnie od stanowiska, stopnia i rodzaju służby. Do tej pory wysokość jednorazowego odszkodowania była ustalana w relacji do uposażenia funkcjonariusza, a poszczególne służby miały odmienne przepisy w zakresie zdefiniowania pojęcia uposażenia. Teraz funkcjonariusze poszkodowani w czasie służby zyskają prawo do jednorazowego odszkodowania w wysokości 20 proc. przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent uszczerbku na zdrowiu. Dodatkowo będzie możliwe zwiększenie go o 20 proc. przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent uszczerbku na zdrowiu przewyższający procent, według którego było ustalone odszkodowanie. Taka sytuacja będzie możliwa, jeśli nastąpi pogorszenie stanu zdrowia. Z kolei w przypadku gdy funkcjonariusz wskutek wypadku lub choroby zostanie uznany za całkowicie niezdolnego do służby ze znacznym ograniczeniem sprawności organizmu (lub niezdolnego do samodzielnej egzystencji), jednorazowe odszkodowanie ulegnie zwiększeniu o kwotę stanowiącą 3,5-krotność przeciętnego uposażenia.

O taką pomoc będzie można wystąpić wówczas, jeżeli zmiany w stanie zdrowia funkcjonariusza uzasadniające jej przyznanie nastąpiły, gdy doznał on uszczerbku na zdrowiu lub zmarł wskutek wypadku w ciągu trzech lat od dnia zdarzenia. Dodatkowa wypłata będzie możliwa, gdy osoba służąca na przykład w policji lub straży pożarnej doznała uszczerbku na zdrowiu wskutek choroby, nie później niż w ciągu trzech lat od zwolnienia ze służby.

Ustawa także reguluje wysokość jednorazowego odszkodowania, gdy uprawniony będzie jeden członek rodziny zmarłego funkcjonariusza.

W takiej sytuacji jednorazowe odszkodowanie zostanie wypłacone w wysokości:

w18-krotnego przeciętnego wynagrodzenia, gdy uprawnionym jest małżonek lub dziecko;

w9-krotnego przeciętnego wynagrodzenia, gdy uprawnionym jest inny członek rodziny.

W sytuacji gdy do takiego odszkodowania będzie mieć prawo małżonek i jedno lub więcej dzieci, wówczas odszkodowanie dodatkowo zostanie zwiększone o 3,5-krotne przeciętne wynagrodzenie na każde dziecko. Jeśli zaś prawo do wsparcia ma dwoje lub więcej dzieci, to odszkodowanie dodatkowo zostanie zwiększonej o 3,5-krotne przeciętne wynagrodzenie na drugie i każde następne dziecko. Natomiast w sytuacji, kiedy oprócz małżonka lub dzieci do jednorazowego odszkodowania będą uprawnieni równocześnie inni członkowie rodziny, każdemu z nich odszkodowanie będzie przysługiwać w wysokości 3,5-krotnego przeciętnego wynagrodzenia, niezależnie od odszkodowania przysługującego małżonkowi lub dzieciom.

Po wejściu w życie nowych przepisów nadal będą obowiązywały rozwiązania dające możliwość podwyższenia, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wysokości jednorazowego odszkodowania. Prawo do tego mają minister spraw wewnętrznych oraz premier. Tym samym przedstawiciele rządu nadal będą mieć prawo do przyznania jednorazowego odszkodowania wypłacanego funkcjonariuszom lub uprawnionym członkom rodziny zmarłych funkcjonariuszy w wyższej wysokości.

Wybrane nowe choroby uprawniające do otrzymania jednorazowego odszkodowania
Psychozy reaktywne oporne na leczenie powstałe w szczególnych warunkach służby	Ostry stres spowodowany zdarzeniami zaistniałymi w czasie pełnienia służby. Ostry początek choroby. Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów upoważnia do rozpoznania choroby pozostającej w związku ze służbą, pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia na czynniki szkodliwe i uciążliwe występujące w warunkach służby, wynosi dwa tygodnie od zdarzenia.
Pylice płuc	Długotrwała służba, w której istnieje narażenie na wdychanie pyłów pochodzenia organicznego i nieorganicznego mogących wywołać zwłóknienie tkanki płucnej. Dla funkcjonariuszy narażonych określa się następujące kryteria: stopień zapylenia powietrza, cechy fizyczne i chemiczne pyłu, agresywność biologiczna pyłu, czas pracy w środowisku zapylonym, wysiłek fizyczny podczas wykonywania czynności służbowych, indywidualne właściwości organizmu.
Organiczne zaburzenia psychiczne (po urazach czaszki, zatruciach, neuroinfekcjach)	Urazy, zatrucia, neuroinfekcje powstałe w służbie wywołujące ujawnienie się reakcji psychotycznych.
Astma oskrzelowa	Długotrwała służba, w której istnieje narażenie na dymy, pyły, aerozole, substancje chemiczne i izocyjaniany. Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów upoważnia do rozpoznania choroby pozostającej w związku ze służbą, pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia na czynniki szkodliwe i uciążliwe, wynosi rok.
Ostre uogólnione reakcje alergiczne	Służba, w której istnieje narażenie na substancje o silnych właściwościach alergizujących. Okres, w którym istnieje udokumentowane narażenie na czynniki szkodliwe i uciążliwe występujące w warunkach służby wynosi jeden dzień.
Beryloza	Okresu, który upoważnia do rozpoznania choroby pozostającej w związku ze służbą, nie określa się.
Przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat, np. guzki głosowe twarde	Służba związana z nadmiernym, długotrwałym obciążeniem narządu głosu.
Przewlekłe choroby układu ruchu wywołane sposobem wykonywania czynności służbowych	Długotrwała służba wymagająca długotrwałego obciążenia ograniczonych grup mięśni, wymuszonej postawy ciała lub narażająca na często powtarzające się mikrourazy albo powodująca ucisk na pnie nerwów; ruchy monotypowe, wykonywane w szybkim tempie.
PTSD/STSW - bez kryterium czasu służby (zespół stresu pourazowego)	Nagłe wydarzenie o charakterze katastrofalnym wyjątkowo zagrażającym, nerwowym lub emocjonalnym. Reakcja na ciężki stres powodujący kryzys psychiczny. Opóźniona lub przedłużona reakcja na stres. Wystąpienie objawów po krótkiej przerwie od zadziałania urazu (stresora). Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów upoważnia do rozpoznania choroby pozostającej w związku ze służbą, wynosi 6 miesięcy od urazu.
Nadciśnienie tętnicze z powikłaniami wielonarządowymi	Trwała służba w narażeniu na czynniki stresogenne. Okres, w którym wystąpienie objawów upoważnia do rozpoznania choroby pozostającej w związku ze służbą, wynosi rok.

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2014/087/i02.2014.087.088000500.802.jpg@RY2@

Karolina Miara adwokat współpracująca z firmą prawniczą Kochański Zięba Rapala i Partnerzy

Jeżeli w wyniku wypadku lub choroby zawodowej nastąpi zgon funkcjonariusza, uprawnionym członkom jego rodziny będzie przysługiwać prawo do jednorazowego odszkodowania. Takie świadczenie mogą otrzymać zarówno dzieci zmarłego mundurowego, jak i współmałżonek. Uprawnienia zostały jednak zabrane małżonkowi, który pozostawał w separacji z mundurowym. To zaskakujące rozwiązanie, które było już krytykowane w czasie prac w Sejmie. Tym bardziej że zgodnie z kodeksem rodzinnym separacja to faktyczny lub formalny stan w małżeństwie polegający na zupełnym rozkładzie pożycia małżeńskiego. Separacja faktyczna małżonków, w odróżnieniu od rozwodu, nie pociąga za sobą jakichkolwiek skutków prawnych. Separacja formalna jest instytucją prawną orzekaną przez sąd na wniosek jednego lub obojga małżonków. W przypadku orzeczenia przez sąd separacji faktycznej występują skutki prawne, lecz w odróżnieniu od rozwodu separacja nie rozwiązuje trwale związku małżeńskiego. Małżonkowie nie mają jednak prawa wstępowania w nowy związek małżeński. Ustaje obowiązek wspólnego pożycia, obowiązek wierności, a także współdziałania dla dobra rodziny. Ale nie jest to jednak formalnie rozwód, zatem nadal możemy przyjąć istnienie związku małżeńskiego. Tym samym można przyjąć, że osoba w sytuacji separacji faktycznej, której współmałżonek funkcjonariusza zginie, nie będąc uprawniona do odszkodowania, będzie miała prawo czuć się poszkodowana wprowadzoną regulacją prawną.

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl