Nie można odwlekać przyznania wsparcia na mieszkanie

Zgodnie z art. 184 ust. 1 ustawy z 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej funkcjonariuszowi w służbie stałej, który spełnia warunki do przydziału lokalu mieszkalnego, a którego nie otrzymał, przysługuje pomoc finansowa na jego uzyskanie. Jej wysokość to 25 proc. wartości lokalu mieszkalnego o powierzchni użytkowej 50 mkw. według cen publikowanych przez GUS. Jeśli funkcjonariusz odejdzie ze służby, zanim minie 15 lat, to musi się liczyć ze zwrotem wsparcia.

Oczywiste ale trudne w praktyce

To, co wydaje się oczywiste w myśl ustawy, okazało się trudne do wyegzekwowania w praktyce. Przekonał się o tym jeden z funkcjonariuszy.

Nie miał własnego mieszkania, a że planował jego zakup, w grudniu 2011 r. złożył wniosek o przyznanie pomocy na ten cel. Przedłożył właśnie zawartą umowę przedwstępną kupna, przewidującą półtoramiesięczny termin na podpisanie ostatecznego aktu notarialnego (do 31 stycznia 2012 r.). Zanim doczekał się jakiejkolwiek odpowiedzi, minęło około dwóch miesięcy, w ciągu których zainteresowany ostatecznie kupił mieszkanie za własne środki. Z pisma zakładu karnego (dalej: ZK) nadesłanego później wynikało, że jego wniosek zostanie rozpatrzony w rocznym terminie (do końca 2012 r.). Wskazano, że wcześniej wpłynęły wnioski od innych funkcjonariuszy i że na ten rok ZK nie dysponuje już pieniędzmi na cele mieszkaniowe.

Zainteresowany się odwołał, a ostatecznie kwestię rozstrzygnął Sąd Najwyższy w uchwale z 13 sierpnia 2013 r. (sygn. III PZP 5/13).

Jak było wcześniej

Zasadnicze pytanie jest następujące: czy zakład karny może dowolnie długo zwlekać z odpowiedzią i podjęciem decyzji o przyznaniu pomocy finansowej?

Przed wejściem w życie ustawy z 9 kwietnia 2010 r. o służbie więziennej materię tę regulowały przepisy, na gruncie których sprawy o pomoc finansową rozpoznawał organ jednostki więziennej zatrudniającej funkcjonariusza, na mocy decyzji administracyjnej, przy stosowaniu przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267; dalej k.p.a.). W rezultacie decyzja musiała być wydawana w ciągu miesiąca, gdyż taki termin obowiązuje w procedurze administracyjnej.

Oświadczenie woli

Obecnie nie jest to już sprawa administracyjna, ale pisemne oświadczenie składane przez przełożonego. Terminów z k.p.a. się więc nie stosuje. Ale też ani w ustawie o Służbie Więziennej, ani w wykonującym ją rozporządzeniu z 29 lipca 2010 r. w sprawie przyznawania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego funkcjonariuszowi Służby Więziennej (Dz.U. nr 147, poz. 986 z późn. zm.) nie został określony termin, w którym przełożony ma wydać decyzję o przyznaniu pomocy. W par. 2 ust. 4 tego rozporządzenia zastrzeżono natomiast, że wnioski funkcjonariuszy mają być rozpatrywane w kolejności ich składania, a maksymalny termin, w którym ma nastąpić wypłata pomocy finansowej, to dwa lata od dnia wydania decyzji o jej przyznaniu. Ponadto z regulaminu nr 2/2010 dyrektora generalnego Służby Więziennej z 18 października 2010 r. w sprawie pełnienia służby wynika, że przełożony powinien niezwłocznie rozpatrywać sprawy wnoszone przez funkcjonariuszy i podejmować na bieżąco stosowne decyzje.

Kiedy z roszczeniem

Art. 184 ust. 1 ustawy o służbie więziennej jednoznacznie określa warunki uzyskania pomocy, a art. 185 - jej wysokość. Nie ma więc mowy o uznaniowości (tak też rozstrzygały sądy administracyjne na gruncie wcześniejszych przepisów). Pomoc przysługuje zatem, jeśli funkcjonariusz spełniający ustawowe warunki złoży w tej sprawie wniosek.

Zasady tej, zdaniem SN, nie może zmieniać rozporządzenie. Pomoc finansową gwarantuje bowiem ustawa. Nie uzależnia jej realizacji od możliwości finansowych jednostek organizacyjnych Służby Więziennej czy liczby osób o nią się ubiegających. Brak środków to zatem żaden argument, gdyż w ten sposób wypłatę wszelkich świadczeń można by odwlekać w nieskończoność.

Z tych względów SN uznał, że świadczenie o udzielenie pomocy finansowej powinno zostać spełnione, zgodnie z art. 455 kodeksu cywilnego, niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do jego wykonania.

Jak się odwoływać

Zgodnie z art. 220 ustawy o Służbie Więziennej spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy rozpatruje sąd pracy (z wyjątkami przewidzianymi w art. 218 ust. 1 i art. 219 ust. 1 i 2).

Nie jest tu właściwy sąd administracyjny. Tak jednolicie przyjmuje NSA (zob. np. postanowienia NSA z 8 grudnia 2011 r., I OSK 928/11, z 21 grudnia 2011 r., I OSK 1000/11, z 24 stycznia 2012 r., I OSK 1443/11). Tak też uznał Sąd Najwyższy w omawianej uchwale: funkcjonariusz może dochodzić przyznania pomocy finansowej (roszczenia) przed sądem właściwym w sprawach z zakresu prawa pracy.

Kogo pozywać

Sprawy o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy są cywilne jedynie w znaczeniu procesowym. Stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy. Zdaniem SN nie można jednak uznać, że zakład karny jest pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p. Między innymi dlatego, że funkcjonariusz nie jest pracownikiem, ale wykonuje swoje obowiązki w oparciu o służbowy stosunek zatrudnienia o charakterze administracyjnoprawnym. Dyrektor zakładu karnego nie ma też pełnej samodzielności w zakresie kształtowania tego stosunku. Z tych względów zdolność sądowa przysługuje, zgodnie z art. 67 par. 2 k.p.c., Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez organ jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub przez organ jednostki nadrzędnej.

Podsumowując, SN uznał, że funkcjonariusz SW może skutecznie dochodzić przed sądem pracy zasądzenia od Skarbu Państwa - właściwego zakładu karnego odpowiedniej kwoty tytułem pomocy finansowej na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, jeżeli mimo spełnienia ustawowych przesłanek jej uzyskania i złożenia stosownego wniosku nie została mu ona niezwłocznie wypłacona.

Komu przysługuje i na jakich zasadach

Funkcjonariuszowi Służby Więziennej przysługuje lokal mieszkalny w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej. Powierzchnia zależy od stanu rodzinnego, stopnia i zajmowanego stanowiska. Prawo to może być zrealizowane poprzez przydział lokalu z puli pozostającej w dyspozycji Służby Więziennej albo przez udzielenie pomocy finansowej na jego uzyskanie.

Funkcjonariuszowi w służbie stałej przydziela się lokal mieszkalny, uwzględniając następujące okoliczności:

1) brak lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej;

2) przydatność do służby, kwalifikacje zawodowe oraz staż służby w Służbie Więziennej;

3) przeniesienie z urzędu do pełnienia służby w innej miejscowości, niebędącej miejscowością pobliską;

4) zajmowanie kwatery tymczasowej w budynku jednostki organizacyjnej przeznaczonym na cele służbowe lub znajdującym się na terenie zamkniętym.

@RY1@i02/2014/014/i02.2014.014.08800050a.802.jpg@RY2@

Magdalena Januszewska radca prawny, prowadzi własną kancelarię

Magdalena Januszewska

radca prawny, prowadzi własną kancelarię

Podstawa prawna

Art. 170 i nast. ustawy z 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. nr 79, poz. 523 z późn. zm.).