Nie na wszystkim można ustanowić zastaw

Teoretycznie w opisanej sytuacji nie ma podstaw prawnych do obciążenia zastawem pojazdu należącego do przedsiębiorcy. Odpowiedź na to pytanie nie jest jednak jednoznaczna. Przede wszystkim wskazać należy, że ZUS jest uprawniony do zabezpieczania zaległych należności z tytułu składek w drodze ustanowienia zastawu, co wynika wprost z art. 27 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa). Jego funkcja jest podobna do tej, jaką pełni hipoteka, służy wzmocnieniu osobistej odpowiedzialności dłużnika.

Podkreślenia również wymaga, że do zastawu zabezpieczającego należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio przepisy ordynacji podatkowej (art. 41-46). Oznacza to, że w sprawach nieuregulowanych odmiennie ustawą systemową problematykę tę regulują przepisy podatkowe.

Zastaw może być ustanowiony m.in. na ruchomości stanowiącej własność płatnika składek, przedmiotem zastawu mogą zaś być stanowiące własność lub współwłasność łączną dłużnika rzeczy ruchome oraz zbywalne prawa majątkowe. Zastaw ustawowy ZUS powstaje z dniem jego wpisu do rejestru zastawów skarbowych. Wynika to z wprost z art. 27 ust. 2a ustawy systemowej, zgodnie z którym zastaw wpisuje się do rejestru zastawów skarbowych prowadzonego na podstawie art. 43 ordynacji podatkowej.

Co istotne jednak w kontekście opisanej sytuacji, zastaw może być ustanowiony jedynie na tych rzeczach lub prawach, których wartość w dniu ustanowienia zastawu wynosi co najmniej 12 400 zł, z zastrzeżeniem, że nie mogą być obciążone zastawem rzeczy lub prawa majątkowe niepodlegające egzekucji oraz mogące być przedmiotem hipoteki.

Wartość przedmiotu zastawu określana jest na podstawie obwieszczenia ministra finansów wydawanego na podstawie art. 119 ordynacji (obecnie obwieszczenie ministra finansów z 18 sierpnia 2014 r. w sprawie wysokości kwot wymienionych w art. 41 par. 1 ustawy - Ordynacja podatkowa). Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że obniżenie wartości przedmiotu zastawu po jego ustanowieniu nie ma wpływu na istnienie tego zabezpieczenia. Określona wartość przedmiotu zabezpieczenia jest oceniana jedynie w chwili ustanowienia zastawu.

Wprowadzenie wartości granicznej powoduje więc dodatkowe ograniczenie związane z możliwością obciążenia rzeczy lub prawa majątkowego zastawem skarbowym. Kwota ta podlega corocznej waloryzacji w stopniu odpowiadającym wskaźnikowi wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych (art. 119 par. 2 ordynacji podatkowej).

Problem jednak w tym, że żaden przepis prawa nie określa procedury ustalania wartości rzeczy lub prawa, na której ustanowiony ma być zastaw. Biorąc jednak pod uwagę cel ustanowienia zastawu, jakim jest zabezpieczenie wykonania zobowiązania, należy przyjąć, że chodzi tu o wartość rynkową rzeczy lub prawa. Może się jednak okazać, że przedsiębiorca błędnie szacuje wartość posiadanego samochodu i tak naprawdę przekracza ona określony próg. W takim wypadku ZUS mógłby już zastaw ustanowić. Przepisy jednak nie określają specjalnego trybu postępowania, w przypadku gdyby powstał spór, ile dana rzecz jest warta. W każdym razie o dopuszczalności ustanowienia zastawu (w tym więc także o spełnieniu przesłanki dotyczącej wartości przedmiotu) rozstrzyga sąd.

Na koniec warto dodać, że nawet mimo braku możliwości ustanowienia zastawu ZUS może zlecić przeprowadzenie egzekucji z podanego składnika majątkowego właściwemu miejscowo naczelnikowi urzędu skarbowego. Ten zgodnie z art. 19 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. ZUS we własnym zakresie nie może prowadzić egzekucji z ruchomości (w tym wypadku - pojazdu), gdyż te nie mieszczą się w katalogu środków egzekucji, do których prowadzenia jest upoważniony.

12 400 zł tyle musi wynosić wartość przedmiotu, aby ZUS mógł go obciążyć zastawem

@RY1@i02/2015/171/i02.2015.171.03300030f.802.jpg@RY2@

Marcin Nagórek

 radca prawny

Podstawa prawna

Art. 27 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 41-46, art. 119 par. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 613).

Obwieszczenie ministra finansów z 18 sierpnia 2014 r. w sprawie wysokości kwoty wymienionej w art. 41 par. 1 ustawy - Ordynacja podatkowa (M.P. z 2014 r. poz. 709).

Art. 19 par. 1 i 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.).