Spóźniona egzekucja składek nie zwolni zarządu spółki od odpowiedzialności za nie

Członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają subsydiarnie za niezapłacone przez spółkę składki na ubezpieczenia społeczne. Wynika to z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa), który odsyła do art. 116 ordynacji podatkowej. Odpowiedzialność ta może obejmować wysokie sumy, dlatego też istotne znaczenie mają okoliczności pozwalające na uwolnienie się od niej.

Jak z podatkami

Za zaległości podatkowe spółki z o.o., spółki z o.o. w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu,

albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy,

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Zasada ta ma odpowiednie zastosowanie do należności z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ale także na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Zatem dla obciążenia członka zarządu odpowiedzialnością za zobowiązania składkowe konieczne jest ustalenie, że ich termin płatności upływał w czasie pełnienia przez niego obowiązków w zarządzie, a egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna oraz iż nie zachodzą przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. Podobnie wskazywał Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 17 września 2014 r., sygn. akt III AUa 1897/13. W razie zaistnienia tych przesłanek ZUS może wydać decyzję zobowiązującą członka zarządu do zapłaty nieuiszczonych przez spółkę składek.

Brak winy musi udowodnić menedżer

Członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie nastąpiło zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu. Nie zostanie obciążony obowiązkiem zapłaty składek także wówczas, gdy udowodni, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie przez sąd upadłości nastąpiło bez jego winy. Może tu chodzić o sytuacje, gdy wskutek ciężkiej choroby lub wypadku członek zarządu nie brał udziału w czynnościach zarządu i nie miał możliwości przekonać się o istnieniu podstaw do złożenia wniosku o wszczęcie tych postępowań. Jednak sama nieświadomość złej kondycji finansowej spółki nie świadczy o tym, że niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy danego członka zarządu. Kolejną przesłanką wyłączającą odpowiedzialność jest wskazanie mienia spółki, które pozwalałoby na zaspokojenie należności w znacznej części.

Należy przy tym zaznaczyć, że to na ZUS domagającym się zapłaty składek spoczywa obowiązek wykazania przesłanek pozytywnych, tj. pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie upływu terminu płatności zobowiązania oraz bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce, natomiast ciężar wskazania okoliczności uwalniających od odpowiedzialności (przesłanki negatywnej) spoczywa na członku zarządu. Jeśli ich nie wykaże, będzie musiał zaległości uregulować.

Ważne tylko przedawnienie

Nie ma znaczenia dla odpowiedzialności członka zarządu okoliczność, jak ZUS prowadził uprzednio postępowanie egzekucyjne wobec spółki. W szczególności nie ma na nią wpływu to, że ZUS przeprowadzał ją opieszale lub niestarannie. Wynika to z tego, że ZUS nie ma obowiązku wcześniejszego prowadzenia egzekucji zaległości składkowych. Wiążą go jedynie terminy przedawnienia należności wobec spółki i przedawnienia wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej oraz jej odpowiedzialności za zaległość podatkową (art. 118 ordynacji podatkowej w zw. z art. 31 ustawy systemowej). Bezskuteczność egzekucji w rozumieniu art. 116 ordynacji podatkowej zależy bowiem od stanu majątkowego dłużnej spółki. Nie ma zatem prawnego znaczenia to, jak starannie i szybko organ rentowy wprowadza zaległość składkową do windykacji oraz prowadzi jej egzekucję. Podobnie wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 26 listopada 2008 r., sygn. akt I UK 107/08, oraz w wyroku z 2 grudnia 2010 r., sygn. akt I UK 146/10. Potwierdził to także Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 23 listopada 2015 r., sygn. akt III AUa 601/15, stwierdzając, że ZUS nie ma obowiązku wszczynania egzekucji w takim czasie, aby uzyskać potencjalnie najwyższe zaspokojenie zaległości składkowych od płatnika składek, nawet gdyby ich wcześniejsza egzekucja mogła prowadzić choćby do częściowego zaspokojenia. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mają bowiem charakter płatności samoobliczalnych i powinny być opłacane w terminach ustawowo określonych, bez potrzeby wzywania płatników do zapłaty. Orzecznictwo w tym zakresie jest więc już ugruntowane i członek zarządu nie zwolni się od odpowiedzialności za zaległości składkowe, zarzucając ZUS, że powinien wcześniej wystąpić z egzekucją składek.

Ważne

Z żadnego przepisu prawa nie wynika, że ZUS ma obowiązek prowadzić egzekucję w takim czasie, aby odzyskać jak najwięcej należności z majątku spółki. Członek zarządu nie może więc podnosić przed sądem, że ZUS wadliwie ją przeprowadzał

@RY1@i02/2016/105/i02.2016.105.03300020c.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 31 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.).