Minister nie może wszczynać postępowań dyscyplinarnych bez przeprowadzenia dochodzenia

Adwokaci i aplikanci adwokaccy podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za postępowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki lub godności zawodu. Odpowiadają oni także za naruszenie swych obowiązków zawodowych, a adwokaci również za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia.

Obok kary nagany i kary pieniężnej można orzec dodatkowo zakaz wykonywania patronatu na czas od roku do pięciu lat, a nawet zawieszenia w wykonywaniu zawodu. Najpoważniejszą karą jest wydalenie z adwokatury. Pociąga ona za sobą skreślenie z listy adwokatów bez prawa ubiegania się o ponowny wpis. Sąd dyscyplinarny składający się z adwokatów jest w zakresie orzekania niezawisły.

Ustawa określa także rolę ministra sprawiedliwości w procesach dyscyplinarnych. I tak od orzeczeń i postanowień kończących postępowanie dyscyplinarne odwołanie przysługuje nie tylko stronom, ale również ministrowi sprawiedliwości. Odwołanie można zgłosić w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu orzeczenia albo postanowienia, wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o terminie i trybie wniesienia odwołania.

Sąd dyscyplinarny wszczyna postępowanie na wniosek uprawnionego oskarżyciela. Jednak minister sprawiedliwości również może polecić wszczęcie dochodzenia przeciwko adwokatowi lub aplikantowi adwokackiemu. W takim wypadku ministrowi przysługują prawa strony. Trybunał Konstytucyjny (TK) uznał w wyroku z 1 grudnia 2009 r. (sygn. akt K/08) za sprzeczny z konstytucją przepis pozwalający ministrowi na polecanie wszczynania postępowań dyscyplinarnych bez uprzedniego dochodzenia.

Od orzeczenia wydanego przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny w drugiej instancji przysługuje ministrowi sprawiedliwości odwołanie. Co więcej, ministrowi oraz osobom przez niego upoważnionym przysługuje w każdym stadium postępowania prawo wglądu do akt i żądania informacji o wynikach postępowania dyscyplinarnego, jak również prawo żądania prawomocnych orzeczeń dyscyplinarnych wraz z aktami sprawy.

Wprowadzenie pojęcia nadzoru przez ustawę nowelizującą z 29 marca 2009 r. nad działalnością samorządu adwokackiego w istotny sposób zmieniło relacje między władzą wykonawczą a samorządem zawodowym. Jest to w pewnej mierze przejaw ingerencji władzy publicznej w prace zawodu zaufania publicznego. Uprawnienia ministra nie są jednak wyliczone enumeratywnie, nie jest to lista skończona, jak to było przed nowelizacją. Obecnie nadzór ministra jest sformułowany dość ogólnie: sprawuje on nadzór nad działalnością samorządu w zakresie i formach określonych ustawą.

Organy adwokatury i izb adwokackich przysyłać muszą ministrowi odpis każdej uchwały w terminie 21 dni od jej podjęcia.

TK w swym wyroku zakreślił ramy dla sprawowania nadzoru ministra sprawiedliwości nad samorządem adwokackim. Nadzór ministra nad tym samorządem jest ograniczony jedynie do przypadków wyraźnie wymienionych w ustawie. Przepis ten nie jest zatem upoważnieniem dla ministra do nieograniczonych działań, za pomocą których mógłby on ingerować w strukturę, decyzje i bieżącą działalność samorządu adwokackiego.

Postępowanie dyscyplinarne adwokatów obejmuje:

● dochodzenie,

● postępowanie przed sądem dyscyplinarnym,

● postępowanie wykonawcze

Katarzyna Żaczkiewicz

Art. 3, 13a, 90 - 95 ustawy z 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 1323, poz. 1058 z późn. zm.).