Ważna ocena przed i po

Opinia

Na przełomie listopada i grudnia Ministerstwo Gospodarki zaprosiło do udziału w konsultacjach na temat projektu "Wytycznych do przeprowadzania oceny wpływu i konsultacji publicznych w ramach rządowego procesu legislacyjnego".

Lektura wytycznych skłoniła mnie do refleksji na temat sytuacji polskiego notariatu. Mija właśnie pierwszy pełny rok kalendarzowy po wejściu w życie ustawy deregulacyjnej. Przypomnę: nowelizacja została uchwalona 23 sierpnia 2013 r. Minister sprawiedliwości został zobowiązany do przygotowania oceny skutków regulacji ex post, czyli do dokonania analizy funkcjonowania wprowadzonych przepisów - z uwzględnieniem ich wpływu na rynek pracy.

Z niecierpliwością czekamy na ten dokument, ponieważ ma istotne znaczenie dla określenia kierunku, w jakim powinien rozwijać się polski notariat. We wrześniu tego roku, w odpowiedzi na zapytanie o ocenę skutków deregulacji, były już minister sprawiedliwości Marek Biernacki poinformował, że trwają prace nad całościową oceną I transzy deregulacji (ustalana jest metodologia badania oraz gromadzone są dane). Przewidywany termin przygotowania dokumentu to początek 2015 r. Czekamy. A w tym czasie bacznie obserwujemy otaczającą nas rzeczywistość.

Jak do tej pory najbardziej spektakularną poderegulacyjną zmianą jest pojawienie się zupełnie nowej kategorii osób uprawnionych do dokonywania czynności notarialnych - zastępców notarialnych. Jest ich obecnie, jak wynika z naszych wewnętrznych wyliczeń, prawie 450.

Kolejnym znaczącym skutkiem - wynikającym ze zmiany cyklu przygotowania do wykonywania zawodu - jest stopniowe zmniejszanie się liczby asesorów notarialnych.

Dostrzegamy też zjawisko poniekąd uboczne, ale z punktu widzenia samorządu notarialnego interesujące. Otóż wiele osób, które zdały egzamin notarialny i tym samym uzyskały status zastępcy notarialnego, nie decyduje się na natychmiastowe ubieganie się o mianowanie na notariusza i założenie własnej kancelarii, lecz szuka zatrudnienia w kancelarii notarialnej.

Być może decydują o tym przede wszystkim względy ekonomiczne, ale można to też odczytać jako przejaw realizmu w ocenie własnych umiejętności i możliwości samodzielnego prowadzenia kancelarii. Obowiązujący po wejściu w życie przepisów ustawy deregulacyjnej cykl przygotowania do zawodu nie uwzględnia etapu kształcenia praktycznego, jakim była asesura. Jednak przepisy przepisami, a życie życiem - wielu młodych adeptów naszego zawodu decyduje się po zdaniu egzaminu na zatrudnienie w kancelariach bardziej doświadczonych kolegów i uzupełnienie w ten sposób potrzebnych umiejętności. Czy ten bardzo wartościowy w mojej ocenie trend utrzyma się w przyszłym roku? Mamy nadzieję, że tak.

Przed organami samorządu bardzo trudne zadanie - dążenie do zwiększenia kompetencji notariuszy. Jest wiele czynności, które obecnie powierzone są sądom, a których wykonywanie przez notariuszy nie tylko pomogłoby odciążyć sądy i przyczyniło się do usprawnienia polskiego wymiaru sprawiedliwości, ale także zaowocowałoby rozwojem kompetencji notarialnych. Przykładem może być rozstrzyganie w sprawach niespornych czy wydawanie nakazów zapłaty.

Ponadto coraz istotniejsze dla samorządu staje się śledzenie propozycji legislacyjnych znajdujących się na stosunkowo wczesnym etapie procedowania. Niejednokrotnie zarówno w tym roku, jak i w poprzednich latach mieliśmy okazję przekonać się, jak ważne jest prezentowanie stanowiska i zastrzeżeń naszej grupy zawodowej już na etapie konsultacji społecznych. Niestety, z drugiej strony nie raz okazało się też, że nawet krytyka oparta na bardzo solidnych, merytorycznych podstawach i doświadczeniu praktyków nie jest uwzględniana przez legislatorów. Przypomnę chociażby ostatnią nowelizację kodeksu spółek handlowych czy ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym. To cenne, choć niemiłe doświadczenia.

Z tym większą uwagą będziemy przyglądali się tworzeniu "Wytycznych do przeprowadzania oceny wpływu i konsultacji publicznych w ramach rządowego procesu legislacyjnego". Punktem wyjścia do realizacji tego projektu jest bardzo ważne założenie, że jakość otoczenia regulacyjnego stanowi jeden z podstawowych wymiarów funkcjonowania nowoczesnego państwa prawa. A jako jeden z instrumentów doskonalenia otoczenia regulacyjnego wskazana została ocena wpływu oraz konsultacje publiczne, które zapewnią tworzenie autentycznie potrzebnych i korzystnych regulacji dostosowanych do wyzwań i oczekiwań społecznych. Docenienie wagi konsultacji przyczyni się do budowania społeczeństwa obywatelskiego - poprzez umożliwienie obywatelom włączenia się w życie polityczno-gospodarcze kraju oraz stworzenie im możliwości wyrażania opinii w kwestii zamierzeń i prac rządu.

@RY1@i02/2014/250/i02.2014.250.18300110a.802.jpg@RY2@

Tomasz Janik prezes Krajowej Rady Notarialnej

Tomasz Janik

 prezes Krajowej Rady Notarialnej