Jakie prawa ma pacjent w szpitalu

Jeżeli zabieg ma być przeprowadzony w szpitalu za pieniądze z NFZ, to pacjentka musi mieć skierowanie od lekarza. Ten wymóg dotyczy zabiegów planowych, czyli takich, które nie muszą być wykonane natychmiast, tylko w z góry założonym terminie, bo nie ma zagrożenia życia lub zdrowia. Skierowanie nie jest wymagane od pacjentów, którym świadczenie musi być udzielone natychmiast ze względu na stan zdrowia.

Skierowanie do szpitala może wystawić każdy lekarz, także ten, który nie ma podpisanej umowy z NFZ. Pacjent ma możliwość wyboru placówki, w której chce być leczony. To często powoduje, że placówki cieszące się największą popularnością wśród pacjentów mają bardzo odległe terminy wykonywania zabiegów planowych. Natomiast to samo świadczenie w innej placówce można uzyskać w dużo krótszym terminie.

Skierowanie na leczenie szpitale zachowuje swoją ważność do chwili realizacji. Do skierowania lekarz kierujący (np. rodzinny lub specjalista) powinien dołączyć także wyniki przeprowadzonych badań diagnostycznych, które były wykonane w celu wstępnego rozpoznania schorzenia. W przypadku zakwalifikowania pacjenta do przyjęcia na oddział szpitalny, a także na operację, dalsze badania są wykonywane już na zlecenie szpitala.

Art. 58, art. 60 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tj. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Odmowa przyjęcia pacjenta jest dopuszczalna. Jeżeli lekarz na izbie przyjęć stwierdził podczas badania kobiety, że poród rozpocznie się za kilka godzin, to mógł pacjentkę odesłać nawet do domu i prosić ją o przyjazd za kilka godzin (szczególnie jeżeli dotyczy to kobiet, które rodzą pierwsze dziecko). Jeżeli nie przyjął jej z braku wolnych miejsc, to szpital musi zrobić dwie rzeczy. Przede wszystkim wskazać innego świadczeniodawcę, który przyjmie pacjenta, a także zapewnić mu transport do tej placówki.

W przypadku braku wskazań medycznych do objęcia leczeniem szpitalnym lekarz także może odmówić przyjęcia pacjenta. Musi mu jednak udzielić wskazówek dotyczących dalszego postępowania i leczenia. W takiej sytuacji musi wydać choremu kartę informacyjną. Szpital nie może natomiast odmówić udzielenia pomocy w sytuacji nagłego pogorszenia zdrowia lub zagrożenia życia.

Art. 19 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tj. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Art. 38 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tj. Dz.U. z 2008 r, nr 136, poz. 857 z późn. zm.).

Art. 7 ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (tj. Dz.U. z 2007 r. nr 14, poz. 89 z późn. zm).

Pacjent ma faktycznie prawo do dodatkowej opieki pielęgnacyjnej. To oznacza jednak tylko tyle, że może mu ją zapewnić np. członek rodziny lub inna bliska osoba. W takiej sytuacji personel oddziału musi wyrazić zgodę na obecność takiej osoby przy chorym. Jeżeli jednak rodzina chciałaby choremu zapewnić dodatkową opiekę wykonywaną przez pielęgniarkę, będzie to już usługa odpłatna. W takich sytuacjach najczęściej rodzina chorego (lub bliska mu osoba) zawiera umowę cywilnoprawną z wybraną pielęgniarką, która po normalnych godzinach swojej pracy dodatkowo opiekuje się pacjentem. W tym czasie wykonuje te czynności, których nie muszą, ze względu na stan zdrowia pacjenta, wykonywać pielęgniarki dyżurujące. W praktyce oznacza to, że np. dodatkowo pielęgniarka pomoże choremu umyć się, zjeść czy też wykonać ćwiczenia.

Art. 34 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta (Dz.U. nr 52, poz. 417 z późn. zm.).

Lekarz musi poinformować pacjenta o obecności osób trzecich przy badaniu czy zabiegu, a pacjent ma prawo się na to nie zgodzić. Oczywiście od tej zasady są wyjątki.

Nie jest konieczne uzyskanie zgody pacjenta na obecność tych osób, jeżeli wykonanie zabiegu medycznego jest niezbędne i wynika z toku leczenia, a obecność studentów jest ograniczona do "niezbędnego zakresu wynikającego z celów dydaktycznych". Natomiast konieczne jest uzyskanie zgody pacjenta na obecność tych osób, jeżeli nie ma wyższej konieczności do wykonania zabiegu (nie ma np. zagrożenia życia), a przeprowadzenie zabiegu służy wyłącznie demonstracji o charakterze dydaktycznym.

Obecność studentów podczas wykonywania czynności medycznych stanowi wyjątek od prawa pacjenta do intymności. W przypadku małoletnich, osób ubezwłasnowolnionych, zgodę na obecność osób postronnych w trakcie wykonywania świadczeń medycznych wyraża ich przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny.

Lekarz ma obowiązek również nadzorowania tego, jak jest przestrzegane prawo pacjenta do intymności przez pozostałych członków personelu medycznego. Lekarz również ponosi odpowiedzialność za zachowanie innych osób względem pacjenta, które asystują mu w trakcie wykonywania świadczenia medycznego. Pacjent ma prawo nie zgodzić się na obecność jakiejś osoby z personelu. Musi to jednak bardzo dobrze uzasadnić.

Art. 22 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta (Dz.U. nr 52, poz. 417 z późn. zm).

Prawo pacjenta do informacji o stanie swojego zdrowia jest jednym z podstawowych jego praw. Może jej żądać zarówno od lekarza, jak i innych pracowników personelu medycznego. Informacja musi być mu przekazana w sposób zrozumiały, tak aby rzeczywiście pacjent zdawał sobie sprawę z grożącego mu niebezpieczeństwa dla zdrowia lub życia, ewentualnych następstw przerwania leczenia i związanych z tym powikłań. Prawo do informacji jest nierozerwalnie związane z prawem do wyrażania zgody na interwencję medyczną. Bez odpowiedniej informacji lekarza na temat planowanego leczenia pacjent nie mógłby w pełni świadomie wyrazić lub nie zgody na wykonanie zabiegu, operacji czy badania diagnostycznego.

Wyjaśnienia lekarza mają dotyczyć nie tylko aktualnego stanu zdrowia pacjenta, ale także rozpoznania, metod diagnostycznych, sposobu leczenia i rokowań. Informacja musi obejmować także możliwe do przewidzenia następstwa zastosowania tych metod.

Art. 9 - 12 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta (Dz.U. nr 52, poz. 417 z późn. zm).

Lekarz nie może udzielić informacji o stanie zdrowia pacjenta innym osobom bez jego wcześniejszej zgody. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy choroba uniemożliwia pacjentowi udzielenie takiego pozwolenie. Pacjent ma prawo wymagania od lekarza zachowania tajemnicy informacji, które uzyskał on w trakcie leczenia chorego. Obowiązek ten spoczywa nie tylko na lekarzu, ale na innych pracownikach medycznych placówki ochrony zdrowia, w której pacjent jest leczony.

Informacja związana z pacjentem może być ujawniona tylko na wyraźne żądanie chorego. Lekarz ma obowiązek respektować jego wole. Jeżeli pacjent w sposób świadomy wskaże osobę upoważnioną, którą chce informować, albo też określi krąg osób, którym nie chce, aby były udzielane jakiekolwiek informacje medyczne związane np. z jego stanem zdrowia, przebiegiem leczenia, to lekarz musi uszanować jego decyzję. Musi to również zrobić w sytuacji, gdy osoby wskazane przez pacjenta jako wyłączone z dostępu do informacji należą do jego najbliższej rodziny.

W sytuacji gdy stan zdrowia pacjenta jest zły i nie ma pomyślnych rokowań co do rozwoju choroby, informacje takie mogą być przekazywane zarówno pacjentowi, jak i osobie przez niego upoważnionej. Wyjątkiem od informowania pacjenta oraz osoby przez niego wskazanej jest możliwość przekazania informacji opiekunowi faktycznemu (czyli takiemu, który sprawuje bez obowiązku ustawowego stałą opiekę nad pacjentem, który ze względu na wiek, stan zdrowia lub stan psychiczny tego wymaga), o ile pacjent nie ukończył 16 lat, jest nieprzytomny lub niezdolny do zrozumienia znaczenia informacji.

Zgodnie z prawem zgoda pacjenta na ujawnienie informacji dotyczących jego osoby jest traktowana jako prawna podstawa uchylenia obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej przez pracowników medycznych. Prawo nie nakłada na pacjenta obowiązku wyrażenia jej w z góry określonej formie. Tym bardziej decyzja chorego musi być wyrażona przez niego w sposób niebudzący wątpliwości u lekarza. Warto więc zrobić to w formie pisemnej poprzez złożenie stosowanego oświadczenia, w którym zostanie jasno określone, komu i w jakich sytuacjach konkretny pracownik medyczny ma prawo udzielać danych informacji.

Art. 13 - 14 ustawy z 6 listopada 2009 r. o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta (Dz.U. nr 52, poz. 417 z późn. zm).

Art. 31, art. 40 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tj. Dz.U. z 2008 r. nr 136, poz. 857 z późn. zm.).

Dominika Sikora

dominika.sikora@infor.pl