Czy sąd mógł wymierzyć grzywnę

Czytelnik jest uczestnikiem postępowania sądowego, w którym został ukarany przez sąd grzywną za ubliżanie w piśmie procesowym innym osobom biorącym udział w sprawie. Zastanawia się, czy sąd miał do tego prawo?

Nie. Wymierzenie kary grzywny za ubliżanie innym uczestnikom postępowania jest możliwe, tylko gdy do tego doszło w trakcie posiedzenia sądu.

Prawo o ustroju sądów powszechnych przewiduje sytuacje, w których osoby uczestniczące w rozprawie sądowej mogą być ukarane karami porządkowymi za niewłaściwe zachowanie. Jest to możliwe w razie naruszenia powagi, spokoju lub porządku czynności sądowych.

Alternatywnie kara porządkowa może spotkać osobę, która ubliża sądowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w sprawie. W takich sytuacjach sąd może ukarać winnego karą porządkową grzywny w wysokości do 10 tys. złotych lub karą pozbawienia wolności do czternastu dni.

Wyjątkowo gdy kara ta ma być wymierzona w stosunku do osoby pozbawionej wolności, w tym także tymczasowo aresztowanej, można jej wymierzyć karę przewidzianą w przepisach o wykonywaniu kary pozbawienia wolności albo w przepisach o wykonywaniu tymczasowego aresztowania. W tym przypadku chodzi o kary dyscyplinarne, np. naganę czy pozbawienie możliwości otrzymania paczek żywnościowych

Sama decyzja co do rodzaju kary oraz jej wysokości została pozostawiona do uznania sądu. Decydujące znaczenie przy jej wyborze będą miały charakter czynu i ocena jego szkodliwości.

Dodatkowo przedstawione w pytaniu czytelnika ubliżenie sądowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w sprawie polega na użyciu słów obraźliwych lub znieważających, a także zachowania się w inny obrażający sposób, np. za pomocą gestów, dźwięków lub napisów. Samo postanowienie o ukaraniu karą porządkową jest natychmiast wykonalne.

Od postanowienia przysługuje zażalenie do sądu bezpośrednio przełożonego, a gdy zostało wydane przez sąd apelacyjny - do Sądu Najwyższego. Ponadto do zażalenia stosuje się przepisy o postępowaniu właściwe w sprawie, w której zastosowano karę porządkową. Oznacza to, że jeżeli do wymierzenia kary doszło w trakcie procesu karnego, właściwy będzie kodeks postępowania karnego, jeżeli zaś miało to miejsce w sprawie cywilnej, odpowiednio stosowane będą przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Jednocześnie ustawa o ustroju sądów powszechnych zastrzega, że w razie wniesienia zażalenia sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, może wstrzymać wykonanie kary porządkowej.

Dodatkowo sankcją za niewykonanie kary porządkowej grzywny jest jej zamiana na karę pozbawienia wolności do siedmiu dni. W tym przypadku bierze się pod uwagę rodzaj przewinienia, warunki osobiste ukaranego oraz stopień jego winy. Orzeczenie to podlega zaskarżeniu na zasadach przedstawionych powyżej.

Niezależnie od tego - jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w jednej z ostatnich uchwał wydanych w składzie siedmiu sędziów - kary porządkowe przewidziane w art. 49 par. 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych mogą być stosowane tylko wobec osób obecnych w czasie i miejscu wykonywania czynności sądowych, gdy osoby te bądź to naruszają powagę, spokój lub porządek tych czynności, bądź to ubliżają sądowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w tej czynności, niezależnie od tego, w jakiej formie to czynią.

Jednocześnie, jak podkreślili sędziowie, kar tych nie stosuje się do czynów naruszających dobra chronione powołanym przepisem, jednak popełnionych poza miejscem i czasem rozprawy, posiedzenia lub innej czynności sądowej, w tym w szczególności w formie pisma złożonego do sądu.

Kara porządkowa może spotkać osobę, która ubliża sądowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w sprawie. W takich sytuacjach sąd może ukarać winnego karą porządkową grzywny w wysokości do 10 tys. złotych lub karą pozbawienia wolności do czternastu dni

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl

Ustawa z 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 98, poz. 1070 z późn. zm.).

Uchwała Sądu Najwyższego z 26 października 2011 r. I KZP 8/11 (www.sn.pl).