Nieudolna reforma sądownictwa w TK

Związek Zawodowy Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP skierował do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o stwierdzenie niekonstytucyjności ustawy nowelizującej ustrój sądów powszechnych. Do współpracy, podobnie jak to było w związku z wnioskiem dotyczącym ustawy okołobudżetowej zamrażającej wynagrodzenia w wymiarze sprawiedliwości, zaprosiliśmy sędziowskie Stowarzyszenie Iustitia. I choć nie ma ono, w odróżnieniu od naszego związku, legitymacji do występowania z wnioskami do Trybunału Konstytucyjnego, to jako reprezentacja środowiska sędziowskiego jest żywotnie zainteresowane nieudolną reformą sądownictwa. Swój wniosek w tej samej sprawie zapowiedziała również Krajowa Rada Sądownictwa. Z zaciekawieniem oczekiwać będziemy reakcji I prezesa Sądu Najwyższego, który wielokrotnie negatywnie wypowiadał się w sprawie sztandarowego projektu Ministerstwa Sprawiedliwości w poprzedniej kadencji. W tym miejscu warto także podkreślić, że I prezes Sądu Najwyższego w tym roku skierował już do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o stwierdzenie niezgodności z konstytucją przepisów ustawy okołobudżetowej, którą rządzący zerwali jednostronnie zawartą w 2008 r. umowę dotyczącą sposobu waloryzacji płac sędziów i prokuratorów. Niewątpliwie interesująca w obu przypadkach będzie postawa prokuratora generalnego. Podległe szefowi Prokuratury Biuro Spraw Konstytucyjnych w latach 2010 - 2011 wykazywało dużą aktywność w postępowaniach przed Trybunałem nie tylko jako uczestnik, ale również jako wnioskodawca, m.in. kierując wnioski o stwierdzenie niezgodności wielu przepisów normujących stosowanie środków przymusu bezpośredniego przez funkcjonariuszy różnych służb, a także wniosek o stwierdzenie niezgodności z konstytucją możliwości zabijania przez myśliwych zdziczałych psów i kotów, którą dawała ustawa o ochronie zwierząt.

Wśród prokuratorów panuje opinia, że prokurator generalny powinien, podobnie jak prokuratorski związek, I prezes Sądu Najwyższgo i Krajowa Rada Sądownictwa aktywnie wykorzystać swoje uprawnienia jako wnioskodawca zarówno w przypadku kluczowej reformy ustroju sądów powszechnych, którą wielokrotnie krytykował, jak i w sprawie ustawy zamrażającej wynagrodzenia nie tylko podległej mu kadry prokuratorskiej i urzędniczej, ale również całej sfery budżetowej.

Kierując do Trybunału wniosek dotyczący noweli do ustawy o ustroju sądów, zarzuciliśmy niekonstytucyjność w pięciu punktach. W pierwszej kolejności niezgodność z art 2 i 7 konstytucji w związku z niedochowaniem zasad właściwej procedury ustawodawczej wobec skierowania projektu ustawy do pierwszego czytania na posiedzeniu komisji. Dotychczas, historycznie rzecz ujmując, wszystkie zmiany u.s.p. poprzedzało pierwsze czytanie na posiedzeniu Sejmu, a nie komisji. Uchwalenie ustawy nastąpiło zatem z pogwałceniem zasady demokratycznego państwa prawnego, albowiem nie jest dopuszczalne w świetle prawa czytanie ustawy regulującej ustrój władz publicznych w inny sposób niż na posiedzeniu plenarnym. Z dodatkowych uchybień natury formalnej na uwagę zasługują brak konsultacji z prokuratorskim związkiem, nieprzesłanie projektu do opiniowania I prezesowi SN oraz Krajowej Radzie Prokuratury, a także niedołączenie do projektu rozporządzeń wykonawczych, co stawowi poważne naruszenie zasad techniki legislacyjnej. Rozporządzeń owych zresztą nadal nie ma, a ich brak nabiera szczególnego znaczenia w odniesieniu do szczegółowego sposobu opracowywania indywidualnego planu rozwoju zawodowego prokuratora, jako sprawy przekazanej do uregulowania w tego rodzaju materii.

Faktycznie w istniejącym po nowelizacji stanie prawnym występuje zupełny brak wymaganych przez konstytucję wytycznych co do treści aktu, a do regulacji w akcie wykonawczym zostały przekazane sprawy o znaczeniu fundamentalnym, a nie technicznym.

Dalsze zarzuty wniosku dotyczą ocen okresowych dla prokuratorów. Są one wspólne dla ocen przewidzianych wobec sędziów. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że w art. 62e ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 doszło do swoistego utożsamienia przedmiotu oceny okresowej oraz jej kryterium. W świetle art. 62e ust. 1 przedmiotem okresowej oceny prokuratora jest, oprócz kompetencji zawodowych, "efektywność wykonywania zadań". Z kolei ust. 2 art. 62e określając kryteria tej oceny wymienia ponownie "efektywność działań prokuratora przy wykonywaniu powierzonych zadań lub funkcji". Oznacza to zatem, że ustawodawca popełnił podstawowy błąd logiczny, który można porównać do błędnej definicji "idem per idem", czyli "to samo przez to samo". Tego rodzaju rozwiązanie, podobnie jak bardzo ogólnikowe określenie kryteriów oceny okresowej, jest nie do pogodzenia z wyrażoną w art. 2 konstytucji zasadą określoności prawa. Wśród przesłanek oceny pracy prokuratora wymienionych w ustawie najbardziej niedookreślony, a zarazem najszerszy charakter, mają kryteria prawidłowości i racjonalności działań prokuratora przy wykonywaniu powierzonych zadań lub funkcji. O ile znaczenie kryteriów szybkości, sprawności i efektywności działań prokuratora przy wykonywaniu powierzonych zadań lub funkcji można ustalić, odwołując się do ich rozumienia w języku naturalnym, o tyle powstaje istotne pytanie, według jakich wzorców ma być oceniana owa prawidłowość i racjonalność. W świetle powyższego uprawnione jest stwierdzenie, że kryteria oceny okresowej nie zostały ustalone przez ustawodawcę. Są to pojęcia niedookreślone, w dużym stopniu niejasne i niosące ze sobą poważne ryzyko trudności interpretacyjnych w procesie prawa. Trudno zatem art. 62e w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą uznać za zgodny z zasadą określoności prawa (art. 2 konstytucji). Zgodnie z nowym art. 44b "właściwy prokurator okręgowy prowadzi dla każdego prokuratora prokuratury rejonowej i okręgowej osobny wykaz służbowy zawierający podstawowe dane dotyczące jego stosunków służbowych i osobistych". W treści tego przepisu ustawodawca nie określił żadnych elementów składowych pozwalających na identyfikację zdarzeń, które mogłyby mieć istotne znaczenie z punktu widzenia przesłanek uzasadnienia wkroczenia w sferę życia osobistego prokuratora. Ustawa nie konkretyzuje zakresu i granic pozyskiwania, gromadzenia, przetwarzania i wykorzystywania informacji o prokuratorze, jak również okresu przechowywania takich informacji. Zakwestionowany przepis został sformułowany tak ogólnie i nieprecyzyjnie, że dopuszcza możliwość uzyskiwania, gromadzenia, przetwarzania i wykorzystywania w zasadzie wszelkich informacji o stosunkach osobistych prokuratora według swobodnego uznania organów nadrzędnych, z naruszeniem chronionej konstytucyjnie sfery prywatności jednostki. Prowadzić to może do sytuacji, w której strona postepowania, np. podejrzany w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, zażąda informacji z wykazu służbowego w zakresie stosunków osobistych. Jest to nie tylko zagrożenie dla sfery prywatności, ale poniekąd również niezależności i stanowi drogę do ingerowania w sposób pośredni w prowadzone śledztwa. Mając na uwadze powyższe uchybienia, z niecierpliwością oczekiwać będziemy rozstrzygnięcia Trybunału, licząc na to, że zapadnie ono zanim niektóre rozwiązania, w szczególności w zakresie ocen okresowych, zaczną funkcjonować. Niewiele osób ma bowiem świadomość, że rozwiązania te są niezwykle kosztowne. Przede wszystkim pochłoną lwią część czasu pracy sędziego i prokuratora, którzy powinni maksymalizować swoje wysiłki na oskarżaniu i orzekaniu, a nie zbędnej sprawozdawczości i statystyce. Tego bowiem oczekują od nas obywatele.

Kierując do trybunału wniosek dotyczący noweli do ustawy o ustroju sądów, zarzuciliśmy jej niekonstytucyjność w pięciu punktach

@RY1@i02/2012/027/i02.2012.027.07000020a.803.jpg@RY2@

Jacek Skała, wiceprzewodniczący Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP

Jacek Skała

wiceprzewodniczący Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP