Sprawy pracownicze jednak po staremu

Obszerna nowelizacja prawa o ustroju sądów powszechnych, która wejdzie w życie 28 marca 2012 r., wprowadza zasadę, że w sądach będą działały przede wszystkim wydziały karne i cywilne, zaś wydziały rodzinne czy pracy można będzie utworzyć tylko wtedy, gdy na danym terenie będzie takie zapotrzebowanie. Taki zapis oznacza, że wydziały małe lub nieefektywne czeka likwidacja. Nic dziwnego, że wiele osób zaczęło się niepokoić, czy po reformie nie będą musiały przemierzać kilometrów, by dostać się do sądu. Były już minister sprawiedliwości Krzysztof Kwiatkowski podczas jednego ze spotkań ze związkowcami zapewniał jednak, że reforma nie utrudni dostępu do sądu, bo sprawy pracownicze będą mogły być rozpatrywane w wydziałach cywilnych sądów rejonowych, zaś problemy z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych będą rozwiązywane we wszystkich sądach rejonowych w Polsce, nie tylko tych, gdzie są wydziały pracy. Tymczasem uważna lektura nowelizacji prawa o ustroju sądów powszechnych jednak podaje w wątpliwość uprawnienie wydziałów cywilnych do rozpoznawania spraw z zakresu prawa pracy po 28 marca.

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 12 ustawy o ustroju sądów powszechnych ustalonym przez art. 1 pkt 7 ustawy z 18 sierpnia 2011 r. (Dz.U. nr 203, poz. 1192) zmieniającej ustawę sąd rejonowy z dniem 28 marca 2012 r. faktycznie dzieli się, co do zasady, na dwa wydziały - cywilny i karny. Trudno jednak znaleźć w ustawie uprawnienie wydziału cywilnego do rozpoznawania spraw pracowniczych. Nowy art. 12 par. 1 pkt 1 stanowi, że wydział cywilny sądu rejonowego rozpoznaje sprawy z zakresu prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, sprawy dotyczące demoralizacji i czynów karalnych nieletnich, leczenia osób uzależnionych od alkoholu oraz od środków odurzających i psychotropowych oraz sprawy należące do sądu opiekuńczego na podstawie odrębnych ustaw.

I choć zakres kognicji wydziałów cywilnych sądów rejonowych faktycznie został zwiększony, to dotyczy on wyłącznie spraw z zakresu prawa rodzinnego, a nie prawa pracy czy spraw gospodarczych. Dopiero z art. 12 par. 1a pkt 2 wynika, że w sądzie rejonowym fakultatywnie może zostać utworzony wydział pracy, ubezpieczeń społecznych albo pracy i ubezpieczeń społecznych - do spraw odpowiednio z zakresu prawa pracy lub z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wydziały takie nie będą istniały zatem w każdym sądzie, tak jak nie istnieją obecnie.

Identyczna zasada dotyczy wydziałów gospodarczych i wydziałów ksiąg wieczystych, które od marca nie będą musiały funkcjonować w każdym sądzie rejonowym. Natomiast zgodnie z par. 1b art. 12 u.s.p. rozpoznawanie spraw z zakresu prawa pracy lub ubezpieczeń społecznych, spraw gospodarczych oraz innych spraw z zakresu prawa gospodarczego i cywilnego należących do sądu gospodarczego na podstawie odrębnych ustaw lub prowadzenie ksiąg wieczystych należące do właściwości sądu rejonowego, w którym nie utworzono wydziału do tych spraw, minister sprawiedliwości przekazuje innemu sądowi rejonowemu w trybie określonym w art. 20 ustawy. Biorąc pod uwagę to, jak nowe przepisy określają właściwość funkcjonalną wydziału cywilnego, oraz to, iż cytowany przepis art. 12 par. 1 b u.s.p. stwierdza wyraźnie, że rozpoznanie spraw z zakresu prawa pracy (gospodarczych i wieczystoksięgowych) minister sprawiedliwości "przekazuje", a nie "może przekazać", to nie będzie on miał wyboru pomiędzy przekazaniem rozpoznawania spraw z zakresu prawa pracy do innego sądu a pozostawianiem ich rozpoznania wydziałowi cywilnemu. W tych przypadkach, w których w danym sądzie nie zostanie utworzony wydział pracy, przekazanie spraw z obszaru jego właściwości do sądu, w którym wydział taki funkcjonuje, będzie obligatoryjne.

W żadnym z sądów spraw z zakresu prawa pracy nie będzie mógł zatem rozpoznać wydział cywilny, nawet wówczas gdy w danym sądzie nie powołano wydziału pracy. Zasady rozpoznawania spraw pracowniczych pozostają więc niezmienione. Co oznacza, że także po 28 marca 2012 r. będą mogły być rozpoznawane wyłącznie przez wydziały pracy. Na zakończenie należy wspomnieć, iż szeroko komentowana zmiana, która - w odniesieniu do wydziałów pracy, moim zdaniem, nigdy nie nastąpi - była pierwotnie planowana. Uprawnienie do rozpoznawania przez wydziały cywilne spraw gospodarczych oraz z zakresu prawa pracy faktycznie wynikało z pierwotnych ministerialnych projektów nowelizacji prawa o ustroju sądów powszechnych. Co więcej, jak przypomniał prezes Iustitii Maciej Strączyński, była to jedna ze zmian znajdujących akceptację sędziów. Niestety projekt noweli był tyle razy zmieniany, że ostatecznie kwestia nowych uprawnień dla wydziałów cywilnych została uregulowana tylko szczątkowo. Szkoda, bo wydaje się, że byłaby to zmiana bardzo pożądana.

Kwestia nowych uprawnień dla wydziałów cywilnych została uregulowana tylko w szczątkowym zakresie

@RY1@i02/2012/027/i02.2012.027.07000080a.803.jpg@RY2@

RAFAŁ MICHAŁOWSKI/AGENCJA GAZETA

Tylko duże sądy o dużym obłożeniu sprawami nie muszą się obawiać zmian związanych z reformą sądownictwa

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu