Kto i kiedy może złożyć skargę na przewlekłość postępowania

Wszystkie osoby, które zdecydowały się na dochodzenie swoich praw przed sądem, chcą jak najszybszego załatwienia sprawy. Jednak postępowania sądowe z reguły trwają dość długo. Znaczne przeciąganie sprawy sądowej może zostać uznane za przewlekłość. W takim przypadku można złożyć skargę na przewlekłość. Dotyczy to wszystkich postępowań sądowych. Skargę na przewlekłość postępowania może złożyć też podatnik, który kwestionuje rozstrzygnięcia organów podatkowych przed sądem administracyjnym. I choć po reformie sądownictwa administracyjnego czas oczekiwania na sprawę sądową znacznie się skrócił, warto jednak wiedzieć, jakie uprawnienia przysługują skarżącym.

Ustawa dotycząca skargi na przewlekłość została niedawno zmieniona. Zmiana weszła w życie 1 maja 2009 r. Przede wszystkim nowa jest nazwa samego aktu. Obecnie jest to ustawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Ustawa reguluje zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi. Chodzi o sytuacje, gdy prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek działania lub bezczynności sądu (także prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze).

Ustawa ma zastosowanie też do wykonania orzeczeń sądowych. Strona może wnieść skargę, gdy na skutek działania lub bezczynności sądu albo komornika sądowego doszło do naruszenia jej prawa do przeprowadzenia i zakończenia bez nieuzasadnionej zwłoki sprawy egzekucyjnej lub innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

Ustawodawca zarówno w przypadku rozpoznania sprawy, jak i wykonania wyroku posługuje się terminem bez nieuzasadnionej zwłoki. Jest to tzw. klauzula generalna, która nie ma jednej jednoznacznej definicji. Przepisy zawierają jednak wskazówki, kiedy skarga ma uzasadnione podstawy.

Zgodnie z ustawą strona może wnieść skargę, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla jej rozstrzygnięcia sprawy. Przewlekłością postępowania będzie też sytuacja, gdy czynności trwają dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Od 1 maja 2009 r. skarga może dotyczyć też postępowania przygotowawczego.

Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania istotne będą przede wszystkim terminowość i prawidłowość:

● czynności podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty albo

● czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub

● czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

Ponadto, rozpoznając skargę, sąd uwzględni w szczególności takie czynniki, jak:

● charakter sprawy,

● stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości,

● znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień,

● zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Z powyższego wynika, że skarżący ma prawo do skarżenia się na opieszałość sądów, ale jego zarzuty muszą być obiektywne. Skarga na przewlekłość nie zostanie bowiem pozytywnie załatwiona w każdy wypadku. Nie wystarczy subiektywne przeświadczenie, że sprawa trwa za długo. Procedury sądowe mają swoje ramy czasowe i nie można oczekiwać, że skarga na decyzję podatkową trafi na wokandę tydzień po złożeniu skargi.

W swoich orzeczeniach sądy administracyjne podkreślają, że ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego. Jest to wypadkowa czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur. Jak podkreślają sądy, przewlekłość jest pojęciem mówiącym, że jakieś zdarzenia czy stany są nadmiernie rozciągnięte w czasie, rozwleczone i przedłużają się. Jest to oczywiście pojęcie względne. Dlatego zawsze musi być ono odnoszone do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania. Jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynność sądowych, prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki. W związku z tym nieuzasadniona zwłoka nie wystąpi, gdy np. zgodnie z prawem sąd ma obowiązek zawiesić postępowanie z urzędu. W przypadku spraw podatkowych ma to miejsce najczęściej w przypadku skierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego lub pytania wstępnego (prejudycjalnego) do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Pojęcie przewlekłości postępowania nie obejmuje też ewentualnej, potencjalnej zwłoki, która może wystąpić w przyszłości.

W orzecznictwie pojawiło się odniesienie do samego pojęcia przewlekłość postępowania. Co prawda w ocenie sądów ocena pod kątem przewlekłości nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Ustawodawca nie określa też wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Jednak w ocenie sądów pewna wskazówka wynika z przepisu ograniczającego termin do ponownego wniesienia skargi na przewlekłość. Skargą w tej samej sprawie może być wniesiona po upływie 12 miesięcy. Oznacza to, że co do zasady postępowanie sądowe jest przewlekłe, jeżeli toczy się ponad 12 miesięcy (por. postanowienie NSA z 24 lipca 2008 r., II OPP 20/08, niepublikowane).

Uprawnionym do wniesienia skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest skarżący oraz uczestnik postępowania na prawach strony. Ustawa dotycząca skargi na przewlekłość postępowania sądowego nie zawiera definicji strony i uczestnika. Pojęcia te zostały zdefiniowane w ustawie regulującej postępowanie przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z jej treścią w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Uczestnikiem postępowania na prawach strony jest osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego.

Należy zauważyć, że podatników mogą dotyczyć też postępowania karne w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe. Te nie toczą się jednak przed sądem administracyjnym. Właściwy w tym przypadku jest sąd karny. Skarga na opieszałość sądów dotyczy jednak wszystkich postępowań. W przypadku postępowania karnego skarbowego uprawniona do wniesienia skargi jest strona tego postępowania.

Co do zasady sądem właściwym do rozpoznania skargi jest sąd przełożony nad sądem, przed którym toczy się postępowanie. Jeżeli jednak skarga dotyczy przewlekłości postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub Naczelnym Sądem Administracyjnym właściwy do jej rozpoznania jest Naczelny Sąd Administracyjny.

Skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie. Skargę składa się do sądu, przed którym toczy się postępowanie. Oznacza to, że skarga na przewlekłość postępowania może być wniesiona jedynie do czasu jego prawomocnego zakończenia. Skarga wniesiona po prawomocnym zakończeniu postępowania co do istoty sprawy jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu.

Sąd, do którego wniesiono skargę, przedstawia ją niezwłocznie sądowi właściwemu wraz z aktami sprawy, w której toczy się postępowanie. W przypadku spraw podatkowych, jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, należy ją złożyć do WSA. Z WSA skarga trafi do NSA, który jest właściwy do rozpoznania skargi na przewlekłość w postępowaniu sądowo-administracyjnym. Sąd rozpoznaje skargę w składzie trzech sędziów.

Ważne Skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie. Orzeczenia przewlekłości nie można domagać się, gdy postępowanie zostało prawomocnie zakończone. Funkcją skargi jest kontrola sprawności postępowania oraz wymuszenie jego właściwej organizacji

ma sąd na rozpoznanie skargi na przewlekłość i wydanie orzeczenia w tej sprawie; termin ten liczy się od daty złożenia skargi

@RY1@i02/2009/200/i02.2009.200.185.002a.001.jpg@RY2@

Wzór skargi na przewlekłość postępowania

1. Skarga na przewlekłość powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego

2. Każde pismo strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym powinno zawierać:

- oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników

- oznaczenie rodzaju pisma

- osnowę wniosku lub oświadczenia

- podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika

- wymienienie załączników

3. Skarga na przewlekłość musi zawierać żądanie stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie, której skarga dotyczy oraz przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie

4. Brak żądania stwierdzenia przewlekłości oraz uzasadnienia powoduje odrzucenie skargi

5. Skarga może zawierać żądanie wydania sądowi rozpoznającemu sprawę zalecenia podjęcia w wyznaczonym terminie odpowiednich czynności oraz zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej. Skarga podlega stałej opłacie w wysokości 100 zł. Jeśli skargę wniosło kilka osób, każda z nich uiszcza opłatę oddzielnie

Aleksandra Tarka

aleksnadra.tarka@infor.pl

Ustawa z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. nr 179, poz. 1843 z późn. zm.).