Jak rozlicza VAT osoba fizyczna po likwidacji firmy

Podatnik będący osobą fizyczną, który zaprzestaje wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu VAT, musi opodatkować towary własnej produkcji i towary, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy towarów.

Przepis odnosi się do podatników VAT w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT. Są to przede wszystkim osoby wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Należy pamiętać, że działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody.

Dotyczy to również sytuacji, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Działalność gospodarcza obejmuje ponadto czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Celem wprowadzenia obowiązku opodatkowania towarów w przypadku zaprzestania dalszego prowadzenia działalności jest uniknięcie przesunięcia towarów, od których został odliczony podatek poza opodatkowanie.

Podstawa prawna

Art. 14 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).

Należy przypomnieć, że ustawodawca nakłada na podatników VAT szereg obowiązków. Dotyczą one m.in. rejestracji. Również jeżeli podatnik zarejestrowany jako podatnik VAT zaprzestał wykonywania czynności podlegającej opodatkowaniu, musi ten fakt zgłosić do urzędu.

Zgłoszenia o zaprzestaniu działalności składa się naczelnikowi urzędu skarbowego. Jest ono podstawą do wykreślenia podatnika z rejestru jako podatnika VAT. Dlatego w przypadku zaprzestania wykonywania czynności podlegających VAT podatnik musi dokonać formalnego wyrejestrowania oraz ewentualnego opodatkowania towarów własnej produkcji i tych, które nie zostały sprzedane.

Podstawa prawna

Art. 14 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).

W takim przypadku zgłoszenia o zaprzestaniu działalności w wyniku śmierci podatnika dokonuje jego następca prawny. Zgodnie z Ordynacją podatkową w przypadku osób fizycznych funkcje następców prawnych pełnią spadkobiercy. To oni przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. W związku z tym, jeżeli żona jest jedynym spadkobiercą męża, to na niej będzie ciążył obowiązek zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego o zaprzestaniu prowadzenia działalności w wyniku śmierci podatnika.

Podstawa prawna

Art. 97 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Obowiązek rozliczenia VAT w przypadku zaprzestania działalności nie dotyczy podatników zwolnionych z VAT na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy o VAT. Są to podatnicy, u których wartość sprzedaży opodatkowanej nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty 50 tys. zł. Do wartości sprzedaży nie wlicza się kwoty podatku.

Zwolnieniu podlegają też podatnicy, którzy w trakcie roku podatkowego rozpoczęli wykonywanie czynności podlegających opodatkowaniu, jeżeli przewidywana wartość ich sprzedaży nie przekroczy, w proporcji do okresu prowadzonej działalności gospodarczej w roku podatkowym, kwoty limitu. Jeżeli podatnik był zwolniony z VAT w związku z nieprzekroczeniem limitu obrotu lub jako podatnik rozpoczynający działalność w trakcie roku, nie musi dokonywać dodatkowego rozliczenia podatku z tytułu likwidacji działalności.

Podstawa prawna

Art. 14 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).

Opodatkowaniu podlegają, po pierwsze, tylko towary własnej produkcji i towary, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy towarów (tj. wytworzone we własnym zakresie i niesprzedane). A po drugie, obowiązek rozliczenia VAT dotyczy tylko towarów, w stosunku do których podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

Niestety, przyjmuje się, że podatek będzie musiał być naliczony, jeśli powodem braku odliczenia VAT było np. zgubienie faktury. W takiej sytuacji podatnik pomimo nieodliczenia VAT będzie musiał opodatkować takie towary w związku z zaprzestaniem działalności.

Podstawa prawna

Art. 14 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).

Dla osób fizycznych niewykonywanie czynności podlegających opodatkowaniu VAT co najmniej przez 10 miesięcy jest równoznaczne z koniecznością rozliczenia VAT jak przy formalnym zaprzestaniu działalności. Przepis ten budzi pewne wątpliwości co do zgodności z przepisami unijnymi, które nie przewidują możliwości wprowadzenia takiego rozwiązania.

Jednak niedawno ustawodawca wprowadził możliwość czasowego zawieszenia działalności gospodarczej. W związku z tym konieczność opodatkowania towarów jak przy zaprzestaniu działalności nie dotyczy podatników, którzy zawiesili wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Jeżeli zatem podatnik skorzysta z nowej instytucji i zawiesi formalnie swoją działalność, na gruncie VAT nie zostanie uznany za osobę, która zaprzestała prowadzenia działalności.

Podstawa prawna

Art. 14 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).

Podatnicy, którzy w związku zaprzestaniem wykonywania czynności opodatkowanych muszą rozliczyć VAT, mają obowiązek sporządzić spis z natury. Jest to spis towarów na dzień rozwiązania spółki lub zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu. Podatnicy muszą też załączyć informację o dokonanym spisie z natury, o ustalonej na jego podstawie wartości i o kwocie podatku należnego, do deklaracji podatkowej składanej za okres obejmujący dzień rozwiązania spółki lub zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu. Spis z natury ma istotne znaczenie. Podstawą opodatkowania jest bowiem ustalona zgodnie z ustawą o VAT wartość towarów podlegających spisowi z natury, czyli de facto objętych tym spisem. Obecnie informację o spisie z natury należy dołączyć do ostatniej deklaracji podatkowej składanej przez podatnika. Obowiązek podatkowy powstanie w dniu zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu.

Podstawa prawna

Art. 14 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).

Ustawodawca przewidział taką sytuację. Aby towary polikwidacyjne, które mogą zostać później sprzedane, nie podlegały dwukrotnemu opodatkowaniu, wprowadzono zwolnienie z opodatkowania. Dostawa towarów objętych wcześniej spisem z natury podlega zwolnieniu od podatku przez okres 12 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, czyli od dnia rozwiązania spółki. Ustawa o VAT stawia jednak warunek. Podatek od towarów objętych spisem z natury musiał być rozliczony. Jeżeli więc zostanie dokonany spis z natury i podatek od niego zostanie rozliczony, późniejsza sprzedaż towarów nim objętych nie będzie opodatkowana.

Podstawa prawna

Art. 14 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).

Aleksandra Tarka

aleksandra.tarka@infor.pl