Jakie skutki w VAT ma szybsza spłata pożyczki

Opodatkowaniu VAT podlega m.in. odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Przez świadczenie usług rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów. W świetle tej definicji udzielenie pożyczki niewątpliwie stanowi usługę. Jednocześnie należy pamiętać, że zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy o VAT zwalnia się od podatku usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych.

Powołując się na art. 29 ust. 1 ustawy o VAT, podstawą opodatkowania jest obrót. Obrotem jest natomiast kwota należna z tytułu sprzedaży pomniejszona o kwotę należnego podatku. Kwota należna obejmuje całość świadczenia należnego od nabywcy. Przyjąć należy, że wynagrodzeniem należnym dla podmiotu udzielającego pożyczki jest wyłącznie kwota przysługujących mu odsetek (naliczonych i wymagalnych). W konsekwencji podstawą opodatkowania w przypadku udzielenia pożyczki jest jedynie kwota odsetek wynikająca z umowy pożyczki. Tym samym skoro pożyczka została spłacona przedwcześnie (strony porozumiały się co do spłaty oraz przyjęły, że przyszłe odsetki nie będą naliczone), za podstawę opodatkowania należy przyjąć jedynie kwotę tych odsetek, które stały się wymagalne przez pożyczkobiorcę.

Należy podkreślić, że w ustawie o VAT brak jest szczególnej regulacji, stanowiącej o momencie powstania obowiązku podatkowego w związku z udzieleniem pożyczki. W konsekwencji obowiązek podatkowy w przypadku udzielenia pożyczki powstawać będzie na zasadach ogólnych. W analizowanym stanie faktycznym, tj. w przypadku gdy pożyczkobiorcą jest podmiot prowadzący działalność gospodarczą, właściwe będzie uwzględnienie przy wyznaczaniu momentu powstania obowiązku podatkowego treści art. 19 ust. 4 ustawy o VAT, który określa rozpoznanie obowiązku podatkowego z chwilą wystawienia faktury, nie później niż w 7. dniu, licząc od dnia wykonania usługi (w tym przypadku z upływem terminu zapłaty naliczonych i wymagalnych odsetek). Natomiast jeśli pożyczkobiorca spłaci należne odsetki przed dniem upływu terminu ich wymagalności (naliczenia), za moment powstania obowiązku podatkowego należy uznać dzień zapłaty odsetek, zgodnie z brzmieniem art. 19 ust. 11 ustawy o VAT (jak w przypadku rozpoznania obowiązku podatkowego dla zaliczki, przedpłaty, raty).

Art. 19 ust. 4, art. 29 ust. 1, 43 ust. 1 pkt 37 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054).

Oprac. Magdalena Majkowska