Czy można uniknąć wyliczania proporcji VAT

doradca podatkowy w KZWS-RSM International

Z uwagi na fakt, że odliczenie VAT naliczonego jest możliwe wyłącznie w zakresie, w jakim nabywane towary i usługi są wykorzystywane przez podatnika do wykonywania czynności opodatkowanych, pojawia się problem, gdy takie towary i usługi związane są również ze sprzedażą nieopodatkowaną. Podatnik ma wtedy obowiązek samodzielnie wyodrębnić kwoty podatku naliczonego związanego z czynnościami opodatkowanymi oraz kwoty lub ich części przypisane czynnościom zwolnionym (albo niepodlegającym VAT). Jeżeli odrębne określenie tych kwot nie jest możliwe, podatnik w ogóle nie odlicza VAT lub stosuje proporcję obliczaną według ustawowych wytycznych.

Ta proporcja to udział rocznego obrotu z tytułu czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego w całkowitym obrocie obejmującym czynności dające prawo do obniżenia kwoty podatku należnego oraz czynności, w związku z którymi podatnikowi prawo do odliczenia nie przysługuje.

W praktyce podatnicy mają wątpliwości, czy zamiast stosowania proporcji mogą określać kwoty VAT naliczonego, związane z czynnościami dającymi prawo do odliczenia w oparciu o samodzielnie określony klucz podziału (tzw. klucz alokacji) lub inną wiarygodną metodę.

Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE oraz polskich sądów administracyjnych wynika, że w praktyce nie będzie to możliwe. Wyodrębnienie części kwot VAT naliczonego związanych ze sprzedażą opodatkowaną ma być nie tylko dokonane przez podatnika samodzielnie, ale powiązanie tych kwot z określonym obrotem ma być również bezsporne, bezpośrednie i bezzwłoczne. Tymczasem wszelkie klucze alokacji oraz nawet najbardziej rozwinięte metody statystyczne (z konieczności uwzględniające pewne założenia) - jako metody subiektywne, pośrednie, a do tego wymagające pewnych wyliczeń ex post (czyli niedające możliwości wykazania powiązań bezzwłocznie) nie nadają się do bezpośredniego wyodrębnienia kwot podatku naliczonego. Potwierdził to TSUE m.in. w sprawach C-4/94, C-98/98, C-16/00) oraz WSA we Wrocławiu, w wyroku z 8 września 2010 r. (sygn. akt I SA/Wr 691/10). Zastosowanie kluczy alokacji oznacza, że podatnik nie jest w stanie określić w sposób bezsporny, bezpośredni i niezwłocznie, jaka część podatku naliczonego jest związana z czynnościami opodatkowanymi. W takich sytuacjach pozostaje wyłącznie wyliczenie ustawowej proporcji.

Oprac. Magdalena Majkowska

Art. 90 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).