Gdzie są granice odpowiedzialności za rzetelność dostawcy

Przedsiębiorca, który nabył towary (czy usługi), zapłacił za dostawę, otrzymał od kontrahenta fakturę, może w zasadzie skorzystać z prawa do odliczenia VAT. Jednocześnie zapłacony przez niego VAT powinien być wykazany i ewentualnie odprowadzony do urzędu skarbowego przez dostawcę. Co dzieje się, gdy dostawca okaże się nieuczciwy i nie wykaże albo nie zapłaci VAT z tytułu zrealizowanej dostawy? W praktyce często dochodzi do wyłudzeń VAT przez nieuczciwe podmioty, które w tzw. karuzeli często wykorzystują nieświadomych, uczciwych przedsiębiorców. Organy podatkowe zaś coraz częściej negatywne skutki takiej sytuacji przerzucają na te podmioty, które często nieświadomie uczestniczyły w karuzeli podatkowej, co może doprowadzić je nawet do upadku. Zakwestionowanie bowiem prawa do odliczenia VAT naliczonego od transakcji, które w rzeczywistości miały miejsce i co do których nastąpiła zapłata (w kwocie brutto), oznacza znaczące problemy finansowe.

W świetle przepisów o VAT w zasadzie jedynymi warunkami, na które powinien zwrócić uwagę podatnik, są te, czy nabywa towary (usługi) od innego podatnika VAT (nawet niezarejestrowanego jeszcze dla celów VAT) i czy te towary (usługi) zostały podatnikowi dostarczone. Oczywiście przepisy o VAT przewidują w art. 88 ustawy o VAT ograniczenia w prawie do odliczenia VAT, nie precyzują jednak, w jaki sposób podatnik miałby ewentualnie weryfikować rzetelność swojego dostawcy i jakie w tym zakresie przysługują mu uprawnienia.

W praktyce przez wiele lat sądy administracyjne opierały orzecznictwo na koncepcji dobrej wiary podatnika. Oznaczało to, że jeżeli dany podmiot nieświadomie brał udział w przestępstwie, a jednocześnie dochował należytej staranności, weryfikując rzetelność dostawcy, nie może ponosić negatywnych skutków nieuczciwości swojego dostawcy. W ostatnim jednak czasie, zarówno organy podatkowe, jak i sądy administracyjne zaczynają prezentować podejście, w którym w zasadzie niezależnie od działań i zabezpieczeń stosowanych przez podatnika - jeżeli okazuje się, że jego dostawca był podmiotem nieuczciwym, negatywne konsekwencje i tak dotykają podatnika - nabywcę.

Powstaje zatem pytanie, jak dalece podatnik ma wyręczać organy państwa w identyfikowaniu nieuczciwych podmiotów i ponosić negatywne skutki w przypadku niezidentyfikowania ich na czas. W mojej ocenie w tym zakresie należy większą uwagę poświęcić orzecznictwu Trybunału Sprawiedliwości UE. Wskazuje ono wyraźnie, iż podatnik nie może być pozbawiony prawa do odliczenia z tego powodu, iż wystawca faktur dopuścił się nieprawidłowości, bez udowodnienia przez organ podatkowy na podstawie obiektywnych przesłanek, że podatnik wiedział lub powinien wiedzieć, że transakcja mająca stanowić podstawę prawa do odliczenia wiązała się z przestępstwem popełnionym przez wystawcę faktury lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu. TSUE podkreśla też, że nie można pozbawić podatnika prawa do odliczenia z tego powodu, iż nie upewnił się, że wystawca faktury za towary, których prawo do odliczenia ma dotyczyć, jest podatnikiem, że dysponował on tymi towarami i był w stanie je dostarczyć oraz że wywiązał się z obowiązku złożenia deklaracji i zapłaty podatku od wartości dodanej, albo z tego powodu, że podatnik nie ma, poza fakturą, innych dokumentów potwierdzających spełnienie powyższych warunków, mimo że spełnione były warunki materialne i formalne powstania prawa do odliczenia określone w dyrektywie VAT. Coraz bogatsze orzecznictwo w tym względzie (m.in. wyrok w sprawie C-80/11 i C-142/11 oraz C-642/11 i C-643/11) powinno w mojej ocenie być brane pod uwagę zarówno przez organy podatkowe, jak i sądy administracyjne.

@RY1@i02/2013/049/i02.2013.049.071000200.802.jpg@RY2@

Michał Borowski doradca podatkowy, menedżer zespołu VAT w Kancelarii Ożóg i Wspólnicy

Michał Borowski

doradca podatkowy, menedżer zespołu VAT w Kancelarii Ożóg i Wspólnicy