Nie trzeba składać nowego zawiadomienia, aby stosować zmienione zasady

W stanie prawnym obowiązującym do końca 2012 r. mali podatnicy, którzy wybrali kasową metodę rozliczeń VAT, obowiązek podatkowy - stosownie do ówczesnego brzmienia art. 21 ust. 1 ustawy o VAT - rozpoznawali z dniem uregulowania całości lub części należności, nie później niż 90. dnia, licząc od dnia wydania towaru lub wykonania usługi, a w przypadku uregulowania należności w części obowiązek podatkowy powstawał w tej części. [przykład 1]

Dwie możliwości

Od 1 stycznia 2013 r. przepis art. 21 ust. 1 ustawy o VAT otrzymał nowe brzmienie, zgodnie z którym mały podatnik może wybrać metodę rozliczeń polegającą na tym, że obowiązek podatkowy w odniesieniu do dokonywanych przez niego dostaw towarów i świadczenia usług powstaje:

1) z dniem otrzymania całości lub części zapłaty - w przypadku dokonania dostawy towarów lub świadczenia usług na rzecz podatnika, o którym mowa w art. 15 ustawy o VAT, zarejestrowanego jako podatnik VAT czynny,

2) z dniem otrzymania całości lub części zapłaty, nie później niż 180. dnia, licząc od dnia wydania towaru lub wykonania usługi - w przypadku dokonania dostawy towarów lub świadczenia usług na rzecz podmiotu innego niż wymieniony w pkt 1

- po uprzednim pisemnym zawiadomieniu naczelnika urzędu skarbowego w terminie do końca miesiąca poprzedzającego okres, za który będzie stosował tę metodę, zwaną dalej metodą kasową; (natomiast otrzymanie zapłaty w części powoduje powstanie obowiązku podatkowego w tej części).

Wprowadzone zmiany przede wszystkim różnicują sposób ustalania obowiązku podatkowego przez małego podatnika, który wybrał kasową metodę rozliczeń VAT w zależności od tego, czy nabywcą jest podatnik, o którym mowa w art. 15 ustawy o VAT, zarejestrowany jako podatnik VAT czynny.

W tym przypadku obowiązek podatkowy powstaje z dniem otrzymania całości lub części należności, niezależnie od czasu, jaki upływa między zapłatą a dniem wydania towaru lub wykonania usługi. [przykład 2]

Jeżeli mały podatnik nie otrzyma zapłaty od takiego nabywcy (tj. podatnika zarejestrowanego jako podatnik VAT czynny), to nie powstanie po jego stronie obowiązek podatkowy z tytułu sprzedanych towarów lub usług.

Pozostali nabywcy

Natomiast w przypadku pozostałych nabywców istota zmiany sprowadza się do wydłużenia okresu (z dotychczasowych 90 dni na 180 dni), po upływie którego mały podatnik w przypadku braku zapłaty musi obligatoryjnie rozpoznać obowiązek podatkowy.

Pozostali nabywcy, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013 r., to w szczególności osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej, ale nie tylko. Do grupy tej obok podmiotów nieprowadzących działalności gospodarczej należy zaliczyć również podatników, o których mowa w art. 15 ustawy o podatku od towarów i usług, jeżeli nie są oni zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni, tj. podatników wykonujących wyłącznie czynności zwolnione lub korzystających ze zwolnienia podmiotowego na podstawie art. 113 ust. 1 lub 3 ustawy o VAT, niezależnie od tego, czy się rejestrowali jako podatnicy VAT zwolnieni, czy też w ogóle się nie rejestrowali dla celów VAT. Do tych nabywców należy również zaliczyć tych podatników, o których mowa w art. 15 ustawy o VAT, którzy pomimo obowiązku nie zarejestrowali się jako podatnicy VAT czynni, np. po utracie prawa do korzystania ze zwolnienia podmiotowego. [przykład 3]

Kiedy weryfikacja

Zauważyć też należy, że jeżeli nabywcą w przykładzie 3 byłby podatnik VAT czynny, to rozpoznanie obowiązku podatkowego z upływem 180. dnia, licząc od dnia wydania towaru lub wykonania usługi, nie będzie prawidłowe. Zatem od 1 stycznia 2013 r. ustalenie w prawidłowy sposób momentu powstania obowiązku podatkowego przez małego podatnika rozliczającego się metodą kasową wymaga zweryfikowania statusu nabywcy, co może w znaczny sposób utrudnić stosowanie tej metody. Ze względów dowodowych wskazane byłoby posiadanie dowodów potwierdzających status nabywcy. W praktyce nie będzie potrzeby takiej weryfikacji w przypadku otrzymania całości zapłaty przy wydaniu towaru lub wykonaniu usługi lub gdy płatność pobierana jest do 180. dnia od dnia wydania towaru lub wykonania usługi.

Czynności z ostatnich dni grudnia

W przypadku czynności, o których mowa w art. 21 ustawy o VAT, w brzmieniu dotychczasowym, wykonanych przez małego podatnika przed dniem wejścia w życie ustawy deregulacyjnej, tj. przed 1 stycznia 2013 r., obowiązek podatkowy powstaje zgodnie z art. 21 ustawy o VAT, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2012 r. (art. 22 ust. 1 w zw. z art. 29 ustawy deregulacyjnej). Oznacza to, iż w przypadku czynności dokonanych np. w ostatnich dniach grudnia 2012 r. obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty, nie później niż 90. dnia od dnia wydania towaru lub wykonania usługi niezależnie od statusu nabywcy.

Rezygnacja

Jeżeli podatnik nie chce korzystać od 2013 roku z metody kasowej (według nowych zasad), to może z tej metody zrezygnować od 1 stycznia 2013 r., pod warunkiem że zawiadomił o tej decyzji naczelnika urzędu skarbowego do 15 stycznia 2013 r. (art. 22 ust. 4 w zw. z art. 29 ustawy deregulacyjnej). Jeżeli tego nie uczynił w podanym terminie, to rezygnacja z metody kasowej będzie możliwa według zasad ogólnych, które nie ulegają zmianie. Przypomnijmy, iż mały podatnik może zrezygnować z metody kasowej, nie wcześniej jednak niż po upływie 12 miesięcy, w trakcie których rozliczał się tą metodą, po uprzednim pisemnym zawiadomieniu naczelnika urzędu skarbowego, w terminie do końca kwartału, w którym stosował tę metodę (art. 21 ust. 3 ustawy o VAT). Z kolei mały podatnik traci prawo do rozliczania podatku metodą kasową (zgodnie z art. 21 ust. 4 ustawy o VAT), począwszy od rozliczenia za miesiąc następujący po kwartale, w którym przekroczył kwotę określoną w art. 2 pkt 25 ustawy o VAT. Zauważyć należy, iż nadal jak wynika z art. 21 ust. 2 ustawy o VAT, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013 r., metodę kasową stosuje się do czynności wykonanych w okresie, w którym podatnik stosuje metodę kasową.

PRZYKŁAD 1

Według starych...

Podatnik 1 października 2012 r. wykonał usługi o wartości 1230 zł (kwota netto 1000 zł, VAT: 230 zł). Klient za nabyte towary 15 października 2012 r. zapłacił 492 zł; a pozostałą część, tj. 738 zł, uregulował dopiero 8 stycznia 2013 r. W stosunku do otrzymanej części zapłaty (kwota netto: 400 zł, VAT: 92 zł) obowiązek podatkowy powstał 15 października 2012 r. w stosunku do pozostałej części należności (kwota netto: 600 zł, VAT: 138 zł) obowiązek podatkowy powstał w 90. dniu od dnia wydania sprzedanych towarów, tj. 30 grudnia 2012 r.

PRZYKŁAD 2

...i nowych zasad

Podatnik sprzedał towary 10 stycznia 2013 r. na rzecz podatnika, o którym mowa w art. 15 ustawy o VAT, zarejestrowanego jako podatnik VAT czynny. Kontrahent zapłacił za usługę 17 stycznia 2013 r. Obowiązek podatkowy powstał 17 stycznia. Przyjmijmy jednak, że 17 stycznia 2013 r. kontrahent zapłacił jedynie 50 proc. ceny, a resztę dopiero 4 września 2013 r. w takim przypadku obowiązek podatkowy w stosunku do połowy wartości usługi powstanie 17 stycznia 2013 r., a w pozostałej części 4 września 2013 r.

PRZYKŁAD 3

180. dzień od wykonania usług

10 stycznia 2013 r. podatnik wykonał usługi na rzecz firmy korzystającej ze zwolnienia podmiotowego na podstawie art. 113 ust. 1 ustaw o VAT. Nabywca za usługi zapłacił dopiero 4 września 2013 r. W przypadku tego kontrahenta podatnik nie może czekać z rozpoznaniem obowiązku podatkowego, aż do momentu otrzymania zapłaty i musi go rozpoznać w 180. dniu od dnia wykonania usług, tj. 9 lipca 2013 r.

Warto wiedzieć

Od 1 stycznia 2013 r. stosowanie metody kasowej w myśl art. 21 ust. 6 ustawy o VAT:

1) nie narusza przepisów art. 19 ust. 17, 18 i 21 ustawy o VAT (tj. szczególnego terminu powstania obowiązku podatkowego z tytułu dostawy towarów za pośrednictwem automatów; świadczenia usług telekomunikacyjnych przy użyciu odpowiednio żetonów, kart lub innych jednostek uprawniających do korzystania z usług telekomunikacyjnych w systemie przedpłaconym; otrzymania dotacji, subwencji i innych dopłat o podobnym charakterze),

2) nie ma zastosowania do dostawy towarów, o której mowa w art. 20 ust. 1-4 i art. 20a ustawy o VAT (tj. obowiązku podatkowego z tytułu wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów, w tym przyjętego dla towarów przemieszczanych do miejsca odpowiadającego magazynowi konsygnacyjnemu w innym państwie członkowskim UE).

Ministerstwo Finansów w uzasadnieniu projektu wprowadzającego omawiane zmiany stwierdziło, że zmiana art. 21 ust. 6 ustawy o VAT nie modyfikuje zasady rozliczania przez małego podatnika wewnątrzwspólnotowego nabycia i importu towarów, dostawy, dla której podatnikiem jest nabywca, oraz importu usług - nadal w tych przypadkach obowiązek podatkowy będzie powstawał na zasadach ogólnych.

Mały podatnik

Od 1 stycznia 2013 r. definicja małego podatnika nie uległa zmianie, a wiec nadal przez małego podatnika, stosownie do art. 2 pkt 25 ustawy o VAT, rozumie się podatnika podatku od towarów i usług:

a) u którego wartość sprzedaży (wraz z kwotą podatku) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 1 200 000 euro,

b) prowadzącego przedsiębiorstwo maklerskie, zarządzającego funduszami inwestycyjnymi, będącego agentem, zleceniobiorcą lub inną osobą świadczącą usługi o podobnym charakterze, z wyjątkiem komisu - jeżeli kwota prowizji lub innych postaci wynagrodzenia za wykonane usługi (wraz z kwotą podatku) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym wyrażonej w złotych kwoty odpowiadającej równowartości 45 000 euro

- przy czym przeliczenia kwot wyrażonych w euro dokonuje się według średniego kursu euro ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski na pierwszy dzień roboczy października poprzedniego roku podatkowego, w zaokrągleniu do 1000 zł.

@RY1@i02/2013/014/i02.2013.014.07100100h.803.jpg@RY2@

@RY1@i02/2013/014/i02.2013.014.07100100h.804.jpg@RY2@

Marcin Szymankiewicz

Marcin Szymankiewicz

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.). Ustawa z 16 listopada 2012 r. o redukcji niektórych obciążeń administracyjnych w gospodarce (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1342).