Kiedy osoba fizyczna staje się podatnikiem VAT

1. Najem prywatny

Osoba fizyczna, która wynajmuje nieruchomość (i nie tylko, ale w praktyce problem ten dotyczy głównie nieruchomości), tj. oddaje ją w używanie w zamian za wynagrodzenie, niekiedy nie zdaje sobie sprawy z tego, że czyni ją to podatnikiem VAT. Co istotne, status podatnika jest w tym przypadku całkowicie niezależny od tego, jak przychód/dochód z najmu rozliczany jest w podatku dochodowym. To oznacza, że opodatkowaniu VAT podlega tzw. najem prywatny. Bez znaczenia pozostaje również to, czy wynajmujący działa z zamiarem bycia podatnikiem VAT. To efekt tego, że działalność gospodarcza, której podejmowanie kreuje podatnika, obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Oczywiście sam fakt posiadania statusu podatnika VAT z tytułu najmu nie nakłada automatycznie obowiązku rejestracji w urzędzie skarbowym, składania deklaracji podatkowych czy wreszcie zapłaty podatku. O ile bowiem status podatnika ma w takiej sytuacji charakter obiektywny, o tyle podatnik ten w pewnych sytuacjach skorzysta ze zwolnienia od VAT.

Jeżeli przedmiotem najmu jest nieruchomość mieszkalna, która wynajmowana jest przez takiego podatnika na własny rachunek wyłącznie na cele mieszkaniowe, wówczas usługa taka (bo świadczenie ma status usługi) korzysta ze zwolnienia od VAT - jest to zwolnienie przedmiotowe dedykowane takiej konkretnie czynności.

Gdyby wynajmowana była inna rzecz (np. garaż), wówczas podatnik może ewentualnie zastosować zwolnienie z uwagi na roczną wartość sprzedaży (do niedawna było to zwolnienie stricte podmiotowe). W pewnym uproszczeniu, jeżeli wartość sprzedaży opodatkowanej nie przekroczyła u podatnika w poprzednim roku 150 000 zł, wówczas w danym roku, aż do momentu gdy ten próg nie zostanie osiągnięty, podatnik może zwalniać również wynajem, dla którego, przedmiotowo, przewidziana jest stawka podstawowa VAT.

Co ważne, od 2014 roku prawodawca wskazał, że transakcje związane z nieruchomościami, które same są zwolnione (przedmiotowo), ale które nie mają charakteru pomocniczego, "konsumują" limit zwolnienia. Oznacza to, że jeśli podstawa opodatkowania wyznaczana z tytułu realizacji tego rodzaju świadczeń (niepomocniczych) przekroczy próg 150 000 zł, pozbawia to podatnika prawa do stosowania zwolnienia wobec czynności, dla których (przedmiotowo) zostały przewidziane inne stawki.

PRZYKŁAD 1

Przekroczenie limitu

Osoba fizyczna niebędąca przedsiębiorcą ma dwie nieruchomości mieszkalne i lokal użytkowy. Wszystkie te nieruchomości oddaje w najem, przy czym nieruchomości mieszkalne wynajmowane są na cele mieszkaniowe. Mimo że na płaszczyźnie podatku dochodowego podatnik opłaca podatek od najmu "prywatnego" takich nieruchomości, to według VAT wykonuje działalność gospodarczą i jest z tego tytułu podatnikiem. Osoba taka nie składa deklaracji VAT-7 i nie opłaca podatku, gdyż stosuje zwolnienie. Podatnik wyliczył, że w trzech pierwszych kwartałach 2014 roku wartość najmu nieruchomości mieszkalnych wyniesie około 110 000 zł, a lokalu użytkowego 90 000 zł. To oznacza, że w 2014 roku utraci prawo do zwolnienia dla całej swojej sprzedaży i najem lokalu użytkowego będzie musiał opodatkować przy zastosowaniu stawki podstawowej (wraz z przekroczeniem progu 150 000 zł przy uwzględnieniu czynszu najmu lokali mieszkalnych).

Na szczególną uwagę zasługuje najem prywatny czynnego podatnika VAT. Niestety, w praktyce podatnicy popełniają błąd, zapominając o tym, że najem prywatny na płaszczyźnie VAT również jest klasyfikowany jako działalność gospodarcza. Zaznaczyć należy, że nie ma takiej możliwości, by ten sam podmiot, ta sama osoba fizyczna była jednocześnie podatnikiem VAT czynnym i zwolnionym. To oznacza, że jeżeli czynny podatnik VAT wynajmie, w ramach działalności "prywatnej", składnik swojego majątku (najczęściej nieruchomość, ale nie tylko), to nawet jeżeli świadczenie takie korzysta ze zwolnienia przedmiotowego od VAT (np. wynajem nieruchomości mieszkalnej na cele mieszkaniowe), jego wartość musi być uwzględniona w składanej przez podatnika deklaracji podatkowej VAT-7/VAT-7K/VAT-7D. Pominięcie kwoty należnej z tytułu najmu prywatnego skutkuje błędnym sporządzeniem deklaracji.

PRZYKŁAD 2

Błąd w deklaracji

Osoba fizyczna jest przedsiębiorcą posiadającym status czynnego podatnika VAT. Niezależnie od działalności wykonywanej w ramach przedsiębiorstwa wynajmuje nieruchomość na cele mieszkaniowe. W czasie kontroli urzędnik zarzucił podatnikowi, że sporządzane przez niego deklaracje są obarczone błędem, gdyż nie jest w nich prezentowany (jako sprzedaż zwolniona) wynajem mieszkania. Urzędnik miał rację i podatnik dokonał stosownych korekt.

W praktyce wynajem jako czynność opodatkowana i status podatnika mogą niekiedy uchronić podatnika np. przed obowiązkiem sporządzenia i opodatkowania remanentu likwidacyjnego czy korekty odliczonego uprzednio VAT.

Skoro bowiem wynajem jest czynnością opodatkowaną VAT, to nawet jeżeli osoba fizyczna przestaje być przedsiębiorcą, pozostając podatnikiem VAT, nie musi płacić podatku od spisu likwidacyjnego, a będąc w dalszym ciągu czynnym podatnikiem i przeznaczając składniki majątku do działalności opodatkowanej uniknie obowiązku korekty rozliczonego uprzednio VAT.

PRZYKŁAD 3

Jak zachować status

Osoba fizyczna prowadzi sklep w lokalu, który zakupiła w 2012 roku i od tej transakcji odliczyła VAT naliczony. W maju 2014 r. podatnik kończy wykonywanie takiej działalności i postanowił wyrejestrować się z CEIDG. Jego obawy budzi ewentualny VAT likwidacyjny oraz korekta odliczonego VAT. Jednak w tym przypadku problem taki nie wystąpi, gdyż podatnik postanowił wynająć lokal, w którym do tej pory prowadził sklep, i w ten sposób zachować status czynnego podatnika VAT.

Co na to sądy i fiskus

w "(...) wykorzystywanie majątku prywatnego przez osoby fizyczne stanowi działalność w rozumieniu art. 15 ust. 2 zdanie drugie ustawy o VAT, jeżeli jest dokonywane w sposób ciągły w celach zarobkowych. Podmiot wykonujący działalność opodatkowaną VAT może do takiej działalności wykorzystywać także majątek prywatny, nabyty wcześniej w celach innych niż gospodarcze. Natomiast istotne dla ustalenia, czy jest podatnikiem VAT, jest stwierdzenie, czy czynność, która ma być opodatkowana, stanowi działalność charakteryzującą się cechami typowymi dla czynności związanej z działalnością profesjonalisty handlowca, czy też jest czynnością podejmowaną w ramach zwykłego wykonywania prawa własności wobec prywatnego majątku".

z 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt I FSK 890/11

w "(...) należy stwierdzić, że pomimo zaprzestania prowadzenia, w ww. budynku handlowym, sprzedaży artykułów spożywczych, budynek ten nadal jest i będzie wykorzystywany przez podatnika w sposób ciągły dla celów zarobkowych z tytułu wynajmu. Zatem nadal będzie on - mimo wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej - prowadził działalność w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT. Zarówno w okresie prowadzenia przez podatnika w przedmiotowym budynku sprzedaży artykułów spożywczych, jak i od momentu kiedy znajdujące się w nim lokale zostały wynajęte, budynek był i jest wykorzystywany do czynności opodatkowanych VAT. W związku z tym, iż nie nastąpiła zmiana przeznaczenia tego budynku do innych czynności niż opodatkowane, podatnik nie będzie zobowiązany do dokonania korekty uprzednio odliczonego podatku z tytułu nabycia towarów i usług wykorzystanych do budowy przedmiotowego budynku".

z 9 kwietnia 2013 r., nr ITPP2/443-48/13/RS

Podsumowanie

● oddanie składników majątku prywatnego w odpłatne używanie w celach zarobkowych zawsze stanowi czynność opodatkowaną VAT i stanowi przejaw działalności gospodarczej w VAT;

● nie musisz być przedsiębiorcą, by być podatnikiem VAT;

● nie musisz osiągać przychodów z działalności, aby być podatnikiem VAT;

● jeżeli jesteś przedsiębiorcą i równocześnie wynajmujesz rzeczy prywatnie, musisz czynsz najmu uwzględnić w deklaracji podatkowej;

● nie możesz być jednocześnie podatnikiem VAT czynnym i zwolnionym.

2. Sprzedaż poleasingowa

Podatnicy często sygnalizują, że firmy leasingowe wymuszają na nich (poprzez zapisy w umowie), by po zakończeniu umowy leasingu nabywali jej przedmiot na potrzeby działalności gospodarczej. Tymczasem sami nabywcy (wcześniejsi leasingobiorcy), którzy są osobami fizycznymi, często są zainteresowani nabyciem prywatnym. Jest to szczególnie widoczne w przypadku samochodów osobowych z niską ceną wykupu. Leasingodawcy podejmują takie działania (tj. wystawiają faktury na firmę, a nie "prywatną" osobę fizyczną) obawiając się problemów w podatku dochodowym (chodzi o ryzyko doszacowania do wartości rynkowej przychodu z tytułu sprzedaży poleasingowej na rzecz podmiotu trzeciego - a ich obawy podsycają organy podatkowe, które wydają niekorzystne dla nabywców, ale według mnie niemające uzasadnienia w przepisach, interpretacje dotyczące PIT, odnoszące się do sprzedaży poleasingowych pojazdów wykupionych prywatnie: wmawiając, że skoro leasing był na potrzeby działalności gospodarczej, to i wykup ma zawsze taki charakter). Tymczasem nabywcy mają swój jasny i konkretny cel podatkowy: kupić prywatnie, by następnie sprzedać prywatnie, tj. bez VAT i PIT.

W takiej sytuacji i z uwzględnieniem, że faktura sprzedaży została wystawiona na przedsiębiorcę, musi pojawić się pytanie, czy istotnie dopuszczalne jest, aby osoba fizyczna potraktowała taki poleasingowy składnik majątku jako niezwiązany z prowadzoną działalnością i w konsekwencji sprzedała go w przyszłości całkowicie poza VAT. Moim zdaniem zdecydowanie tak. Sam bowiem fakt, iż w ramach leasingu rzecz była wykorzystywana w działalności gospodarczej, jak również to, że faktura sprzedaży jako nabywcę wskazuje przedsiębiorcę, nie oznacza, że zakup nie mógł być traktowany jako dokonany na potrzeby prywatne. A to z kolei oznacza, że późniejsza sprzedaż, bez uprzedniego wprowadzenia rzeczy do majątku przedsiębiorstwa, nie podlega opodatkowaniu VAT. Nic bowiem nie stoi na przeszkodzie, aby osoba fizyczna będąca czynnym podatnikiem VAT dokonywała incydentalnej sprzedaży majątku prywatnego, nie działając jako podatnik VAT. O ile nie jest dopuszczalna sytuacja, w której ten sam podatnik ma status czynnego i zwolnionego, o tyle standardem jest, że osoba fizyczna będąca czynnym podatnikiem VAT część swoich czynności wykonuje w ramach działalności, a część jako osoba prywatna.

Oczywiście ważne jest - i jest to swego rodzaju przesłanka obiektywna - by rzecz, która jest zbywana poza VAT, nie stanowiła składnika przedsiębiorstwa podatnika (wówczas bowiem, bez uprzedniego wycofania z działalności, sprzedaż byłaby dokonana w ramach takiej działalności).

UWAGA! W przypadku sprzedaży poza działalnością nie ma mowy o zwolnieniu od VAT - czynność nie podlega opodatkowaniu VAT.

PRZYKŁAD 4

Sprzedaż prywatna

Osoba fizyczna, będąca czynnym podatnikiem VAT, wykupiła samochód po zakończenia umowy leasingu operacyjnego. Auto nie było wykupione na potrzeby działalności podatnika - służyło jego potrzebom prywatnym. Siedem miesięcy po zakupie podatnik postanowił sprzedać pojazd. Zbycie powinno być dokonane "na umowę", tj. bez faktury, a kwota uzyskana ze sprzedaży w żaden sposób nie jest prezentowana w deklaracji VAT-7 składanej przez podatnika.

Półroczny okres karencji między nabyciem a sprzedażą nie jest uzasadniony żadnymi przepisami VAT (w PIT odnajdziemy stosowną regulację). Wynika jednak z ostrożności podatkowej, zwłaszcza wobec poglądów organów. Zatem po wykupie przedmiotu leasingu lepiej nie śpieszyć się ze sprzedażą.

Co na to organy

w "Jak wskazano wyżej, określony w ustawie zakres opodatkowania podatkiem od towarów i usług wskazuje, iż do tego, aby faktycznie zaistniało opodatkowanie danej czynności, konieczne jest, aby czynność podlegającą opodatkowaniu wykonał podmiot, który dla tej właśnie czynności będzie działał jako podatnik. Mając na względzie powołane przepisy prawa podatkowego oraz opis sprawy przedstawiony we wniosku, stwierdzić należy, iż Wnioskodawca dokonując sprzedaży ww. samochodu po upływie 6 miesięcy od wykupu, nie będzie działał w charakterze podatnika, a czynność ta nie będzie nosiła znamion działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług. Powyższe wynika z faktu, iż sprzedaż przez Wnioskodawcę samochodu wykorzystywanego na wyłącznie na cele prywatne - osobiste potrzeby Wnioskodawcy, stanowi zwykłe wykonywanie prawa własności. Tym samym, w przedmiotowej sprawie Wnioskodawca, zbywając samochód stanowiący jego majątek prywatny, korzysta z przysługującego mu prawa do rozporządzania własnym majątkiem. Reasumując, sprzedaż ww. samochodu nie będzie stanowiła dostawy towarów w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o VAT, a zatem czynność ta nie będzie podlegać opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. W konsekwencji powyższego u Wnioskodawcy nie powstanie obowiązek odprowadzenia podatku VAT od przedmiotowej sprzedaży."

z 13 lipca 2013 r., nr IBPP2/443-321/13/AMP

Podsumowanie

● zakup poleasingowy z fakturą wystawioną na nazwę działalności gospodarczej osoby fizycznej nie musi przesądzać o obowiązku wprowadzenia rzeczy do składników majątku przedsiębiorstwa;

● przepisy podatkowe nie zabraniają osobie fizycznej prywatnego wykupu przedmiotu leasingu;

● regulacje VAT nie wskazują na minimalny okres, który musi upłynąć, aby sprzedaż rzeczy kupionej prywatnie nie podlegała opodatkowania VAT (ale z ostrożności lepiej poczekać co najmniej pół roku).

3. Zbycie działek

Sprzedaż kilku działek gruntu, który został uprzednio nabyty w całości i podzielony, nie musi oznaczać wykonywania czynności opodatkowanej VAT. Zagadnienie takie długo było kością niezgody pomiędzy osobami fizycznymi a przedstawicielami fiskusa. Kluczowe znaczenie ma to, czy sprzedaż była realizowana w ramach zwykłego wykonywania własności. Jeżeli tak, to nie może być mowy o wykonywaniu działalności gospodarczej w znaczeniu VAT i opodatkowaniu takiej sprzedaży VAT. Bez znaczenia jest to, czy dotyczy to sprzedaży jednorazowej, czy kilku następujących po sobie operacji gospodarczych. O konieczności opodatkowania VAT nie świadczy automatycznie również to, że sprzedawca dokonał podziału gruntu na mniejsze działki w celu ich efektywnej sprzedaży. Podkreślić należy, że o kwalifikacji podatkowej w VAT nie decyduje w sposób wiążący również to, czy podatnik nabył grunt nieodpłatnie (ojcowizna), czy w drodze kupna.

Kluczowe znaczenie ma sposób postępowania podatnika nie przy nabyciu, ale przed sprzedażą. Ważne, jaki jest stopień aktywności podmiotu w zakresie obrotu nieruchomościami. W szczególności należy wziąć pod uwagę, czy mamy do czynienia ze zwykłym podziałem gruntu na mniejsze działki w celu łatwiejszego pozyskania nabywców, co jeszcze może być uznane za zwykłe wykonywanie prawa własności , czy z szerszymi formami aktywności, zaangażowaniem środków i czasu w sposób właściwy dla producentów, handlowców lub usługodawców podejmujących działalność profesjonalnie, dla osiągnięcia zysku.

PRZYKŁAD 5

Na własne potrzeby

Osoba fizyczna kupiła działkę budowlaną z zamiarem wybudowania na niej domu na własne potrzeby mieszkaniowe. Po kupnie doprowadziła do działki media. Niestety, na skutek zmiany sytuacji finansowej była zmuszona do wstrzymania budowy, a następnie sprzedaży działki. Taka transakcja, jako sprzedaż prywatna, nie podlega opodatkowaniu VAT.

PRZYKŁAD 6

Ważny jest cel

Osoba fizyczna wykonująca działalność rolniczą otrzymała w drodze darowizny 15 hektarów gruntów rolnych. W celu ich sprzedaży wszczęła procedurę zmiany planu zagospodarowania, odrolniła grunt, podzieliła na mniejsze działki, uzbroiła teren, wybudowała drogę dojazdową. Przed zbyciem wystąpiła z wnioskiem o interpretację, zadając pytanie, czy sprzedaż takich działek będzie opodatkowana VAT. Z interpretacji dowiedziała się, że dokonując sprzedaży (nawet już pierwszej działki) będzie musiała, jako podatnik VAT, rozliczyć VAT.

Zatem w każdym przypadku sprzedaży gruntu, który po nabyciu prywatnym został poddany jakiejś obróbce, konieczne jest przeprowadzenie szczegółowej analizy dla rozstrzygnięcia, czy jeszcze mamy do czynienia z realizacją prawa własności niepodlegającą opodatkowaniu VAT, czy jednak z transakcją wykonywaną w ramach działalności gospodarczej, z tytułu której świadczący jest podatnikiem VAT. Jest to jednocześnie dobra i zła informacja. Z jednej strony, nie każda sprzedaż ojcowizny podlega opodatkowaniu VAT. Z drugiej strony, tak jak podatnik analizę okoliczności może przeprowadzić organ podatkowy - a wnioski płynące z obu badań nie zawsze będą identyczne.

Co na to sądy

.

w "1. Sprzedaży działek budowlanych, wydzielonych z gospodarstwa rolnego, pozyskanego nawet wiele lat wcześniej w drodze darowizny, można nadać profesjonalny charakter. Wystarczy, że działania danej osoby fizycznej sprzedającej działki przybierają formę zawodową (profesjonalną). Istotna jest więc ocena, czy z przedstawionego we wniosku stanu faktycznego wynika, że strona w celu dokonania spornej sprzedaży gruntów podjęła aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez handlowców. 2. Kluczowy dla oceny handlowego charakteru danej działalności jest zamiar ujawniany w trakcie sprzedaży towaru, a nie w momencie jego nabycia".

z 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I FSK 237/12

w "Dostawę gruntu przeznaczonego pod zabudowę należy uznać za objętą podatkiem od wartości dodanej na podstawie prawa krajowego państwa członkowskiego, jeżeli państwo to skorzystało z możliwości przewidzianej w art. 12 ust. 1 dyrektywy 2006/112 w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, niezależnie od częstotliwości takich transakcji oraz od kwestii, czy sprzedawca prowadzi działalność producenta, handlowca lub usługodawcy, pod warunkiem że transakcja ta nie stanowi jedynie czynności związanej ze zwykłym wykonywaniem prawa własności. Osoby fizycznej, która prowadziła działalność rolniczą na gruncie nabytym ze zwolnieniem z podatku od wartości dodanej i przekształconym wskutek zmiany planu zagospodarowania przestrzennego niezależnej od woli tej osoby w grunt przeznaczony pod zabudowę, nie można uznać za podatnika podatku od wartości dodanej w rozumieniu art. 9 ust. 1 i art. 12 ust. 1 dyrektywy 2006/112, kiedy dokonuje ona sprzedaży tego gruntu, jeżeli sprzedaż ta następuje w ramach zarządu majątkiem prywatnym tej osoby. Natomiast jeżeli osoba ta w celu dokonania wspomnianej sprzedaży podejmuje aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producentów, handlowców i usługodawców w rozumieniu art. 9 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 2006/112, należy uznać ją za podmiot prowadzący działalność gospodarczą w rozumieniu tego przepisu, a więc za podatnika podatku od wartości dodanej. Okoliczność, iż osoba ta jest rolnikiem ryczałtowym w rozumieniu art. 295 ust. 1 pkt 3 dyrektywy 2006/112, jest w tym zakresie bez znaczenia".

z 15 września 2011 r., sprawa C-180/10

Podsumowanie

● to nie sposób nabycia, ale późniejsze okoliczności decydują o tym, czy sprzedaż gruntu powinna być traktowana jako dokonywana w ramach działalności gospodarczej i jako taka podlegać opodatkowaniu VAT;

● rozstrzygnięcie, czy sprzedaż gruntu nabytego prywatnie podlega opodatkowaniu VAT, musi być poprzedzone analizą aktywności sprzedawcy;

● sprzedaż gruntu nabytego prywatnie nie podlega opodatkowaniu VAT, jeżeli sprzedawca wykonuje wyłącznie prawo własności, a nie podejmował wobec gruntu działań typowych dla podatnika VAT (aktywnych działań w zakresie obrotu nieruchomościami, np. stworzenie infrastruktury, zmiany charakteru etc.).

4. Prawa autorskie, kontrakty

Stosunkowo często można spotkać się z nieuzasadnionym przemieszaniem pojęcia braku działalności gospodarczej (i co za tym idzie statusu podatnika VAT) ze zwolnieniem dla sprzedaży podatnika z uwagi na wysokość podstawy opodatkowania.

Ze zwolnienia od VAT może korzystać wyłącznie podatnik podatku od towarów i usług. Jeżeli jakaś osoba działa jako niepodatnik, to nie może być objęta zwolnieniem.

Jednocześnie po raz kolejny należy wskazać, że ta sama osoba fizyczna może być jednocześnie, ale dla różnych czynności, podatnikiem VAT i nie posiadać statusu podatnika.

Z łatwością można sobie wyobrazić przedsiębiorcę będącego czynnym podatnikiem VAT, który oprócz świadczeń wykonywanych w ramach działalności gospodarczej pełni funkcję menedżera na podstawie kontraktu lub korzysta z praw autorskich (np. publikując). Z tytułu tych ostatnich nie posiada statusu podatnika, jeżeli uzyskiwane przychody zaliczane są na gruncie PIT do przychodów z działalności wykonywanej osobiście lub do praw majątkowych, a jednocześnie z treści stosunku prawnego wynika brak samodzielności działania przejawiający się tym, że nie ponosi odpowiedzialności wobec osób trzecich.

Oczywiście niespełnienie któregokolwiek z warunków może przesądzić o tym, że wykonując świadczenia jako menedżer lub korzystając z praw autorskich, osoba taka będzie działała jako podatnik VAT ze wszystkimi tego konsekwencjami.

Istotne jednak jest to, że sam fakt, iż dana osoba ma status czynnego podatnika VAT nie eliminuje możliwości podejmowania działań zarobkowych jako niepodatnik VAT.

PRZYKŁAD 7

Współpraca z wydawnictwem

Przedsiębiorca wykonujący działalność gospodarczą i będący czynnym podatnikiem VAT publikuje też artykuły w prasie, współpracując z różnymi wydawnictwami. Wszystkie umowy dotyczące korzystania z praw autorskich zawierane są w taki sposób, że nie ma w nich zapisów o przeniesieniu odpowiedzialności na wydawnictwo. Umowy zawarte są w ramach działalności gospodarczej przedsiębiorcy, w związku z czym uzyskiwane z tego tytułu przychody zaliczane są w PIT do źródła pozarolnicza działalność gospodarcza. Zatem świadczenia te podlegają opodatkowaniu VAT (podatnik wystawia faktury potwierdzające ich wykonanie).

PRZYKŁAD 8

Dwa rodzaje umów

Przedsiębiorca wykonujący działalność gospodarczą i będący czynnym podatnikiem VAT oprócz tego publikuje artykuły w prasie, współpracując w tym zakresie z różnymi wydawnictwami. Część umów zawierana jest w ramach działalności gospodarczej, a część poza nią i posiada klauzulę, zgodnie z którą odpowiedzialność wobec podmiotów trzecich ponosi wydawnictwo będące jednocześnie płatnikiem zaliczek PIT autora. W związku z tym świadczenia realizowane na podstawie pierwszej grupy umów są opodatkowane VAT, a drugie nie stanowią przejawu aktywności gospodarczej, czyli nie są obciążane VAT.

Co na to sądy

w "Zważywszy na fakt, że menedżer ponosi odpowiedzialność za wykonywane przez siebie usługi również względem innych podmiotów aniżeli sama spółka oraz ponosi ryzyko związane z brakiem wystarczającej staranności w podejmowanych działaniach, nie można mieć wątpliwości, iż ponosi on tym samym ryzyko gospodarcze związane ze świadczonymi przez siebie usługami w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. (...) Powołując się na opinię wydaną przez Rzecznika Generalnego M.G. Tesauro z 4.6.1991 r. do sprawy C-202/90, należy wskazać, że stosunek zlecającego ze zleceniobiorcą należy również badać w sposób pozwalający na ustalenie, czy i w jakim zakresie menedżer może swobodnie organizować swoją działalność, w szczególności przy doborze współpracowników bądź ustalaniu godzin pracy. (...) W świetle przedstawionych argumentów uprawniona jest konkluzja, że działalność wnioskodawcy ma charakter samodzielny, a skarżący jako menedżer ponosi odpowiedzialność nie tylko wobec spółki, ale również wobec osób trzecich. W konsekwencji świadczone przez skarżącego usługi winny podlegać opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na zasadach przewidzianych przepisami prawa podatkowego".

z 24 września 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 792/13

Podsumowanie

● to, że osoba korzystająca z praw autorskich wynagradzana w formie honorariów za przekazanie lub udzielenie licencji do praw autorskich lub praw artystycznego wykonania albo ich wykonanie lub menedżer są zarejestrowani jako czynny podatnik VAT, nie przesądza o obowiązku opodatkowania świadczeń, które wykonują jako twórcy czy menedżerowie.

Radosław Kowalski

doradca podatkowy

Podstawa prawna

Art. 15 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 ze zm.).