Wspólnicy rozwiązanej spółki cywilnej mogą odzyskać nadpłatę VAT

Trybunał Konstytucyjny 10 marca rozpoznał pytanie prawne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi dotyczące kręgu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty i korekty deklaracji wspólników rozwiązanej spółki cywilnej będącej podatnikiem podatku od towarów i usług. W wydanym wyroku TK orzekł, że art. 75 par. 2 pkt 1 lit. b) i par. 3 oraz art. 81 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.) w zakresie, w jakim nie regulują trybu złożenia korekty deklaracji i wniosku o stwierdzenie nadpłaty VAT przez byłych wspólników rozwiązanej spółki cywilnej będącej podatnikiem tego podatku, są niezgodne z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i nie są niezgodne z art. 64 ust. 3 konstytucji. Oznacza to, że brak możliwości złożenia korekty deklaracji i wniosku przez wspólników rozwiązanej spółki cywilnej o stwierdzenie nadpłaty VAT za okres, w którym spółka prowadziła działalność, jest niezgodny z konstytucją.

Rozpatrywana sprawa dotyczyła podatniczki, która była wspólnikiem dwuosobowej spółki cywilnej. Spółka prowadziła działalność gospodarczą i była zarejestrowanym podatnikiem VAT. W 2005 roku dyrektor urzędu kontroli skarbowej prowadził postępowanie kontrol- ne w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania VAT za 2001 rok. W 2006 roku spółka złożyła zgłoszenie o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu VAT z uwagi na jej likwidację. W związku z tym dyrektor urzędu kontroli skarbowej umorzył postępowanie kontrolne. Jednocześnie doręczył byłym wspólnikom informację, że podatek należny w poszczególnych miesiącach 2001 roku został przez spółkę zawyżony. Podatniczka złożyła wniosek o stwierdzenie nadpłaty, a następnie kolejne wnioski dotyczące nadpłaty w następnych latach. Naczelnik urzędu skarbowego umorzył te postępowania jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu wskazał, że uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty oraz do korekty deklaracji przysługuje podatnikowi. Nie przysługuje natomiast byłym wspólnikom zlikwidowanej spółki, gdyż nie są następcami prawnymi podatnika.

Rozpoznając sprawę, Trybunał Konstytucyjny wskazał na różnice w sposobie traktowania spółki cywilnej na gruncie prawa cywilnego i podatkowego. Niezależnie od braku zdolności prawnej na tle prawa cywilnego spółka ta jest bowiem uznawana za podatnika VAT. Jednak największe kontrowersje ujawniają się w kontekście rozwiązania spółki. Przepisy kodeksu cywilnego nie wyodrębniają i nie regulują precyzyjnie fazy likwidacji spółki cywilnej. W praktyce funkcjonowania organów podatkowych przyjęta jest więc interpretacja, że spółka traci swój byt prawny - jako podatnik VAT - z chwilą zaistnienia przyczyny jej rozwiązania. Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej i ustawy o VAT na wspólnikach rozwiązanej spółki cywilnej ciąży odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spółki, a także obowiązek sporządzenia spisu z natury i zapłaty VAT od remanentu likwidacyjnego. Nie mają oni natomiast możliwości złożenia korekty deklaracji i wniosku o stwierdzenie nadpłaty VAT za okres, w którym spółka prowadziła działalność.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego rozwiązanie takie narusza zasadę sprawiedliwości społecznej, rozpatrywaną w powiązaniu z wyrażonymi w art. 64 ust. 1 konstytucji gwarancjami ochrony własności i innych praw majątkowych. Istniejąca niespójność rozwiązań prawa cywilnego i podatkowego powoduje, że wspólnicy - jako osoby ponoszące ekonomiczny ciężar podatku i będące współwłaścicielami majątku spółki - nie mają możliwości odzyskania nienależnego fiskusowi świadczenia podatkowego. Wyrok, jaki orzekł Trybunał Konstytucyjny, otwiera im drogę do zwrotu nadpłaty VAT.