Usługi noclegowe są objęte preferencyjną stawką VAT, a niektóre mogą być zwolnione z podatku

Jedną z czynności, które podlegają podatkowi od towarów i usług, stanowi świadczenie usług na terytorium kraju. Przez świadczenie usług rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów.

Przy określaniu miejsca świadczenia usług usługi są identyfikowane za pomocą klasyfikacji statystycznych, jeżeli dla tych usług przepisy ustawy oraz przepisy wykonawcze wydane na jej podstawie powołują symbole statystyczne. Do usług, które są rozliczane dla celów VAT, stosuje się do końca 2010 roku polską klasyfikację wyrobów i usług (PKWiU) z 1997 roku.

W ustawie o VAT określono, że stawka podatku wynosi 22 proc., ale dla towarów i usług, wymienionych w załączniku nr 3 do ustawy stosuje się stawkę VAT w wysokości 7 proc. W poz. 139 i 140 tego załącznika wyszczególniono usługi hoteli (PKWiU 55.1) oraz usługi świadczone przez obiekty noclegowe turystyki oraz inne miejsca krótkotrwałego zakwaterowania (PKWiU ex 55.2). Tak więc w zakresie rozliczenia VAT usługi świadczone przez podmioty prowadzące noclegownie dla turystów lub inne obiekty krótkotrwałego zakwaterowania (PKWiU 55.22) są opodatkowane 7-proc. stawką podatku. Grupowanie 55.1 obejmuje usługi w zakresie zakwaterowania świadczone przez hotele i motele z restauracjami oraz bez restauracji. Stosowanie stawki w wysokości 7 proc. w tym przypadku jest związane z podmiotem ją świadczącym.

Z opodatkowania 7-proc. stawką wyłączono natomiast usługi zakwaterowania w bursach, internatach i domach studenckich (PKWiU ex 55.23.15). Nie oznacza to jednak, że te usługi są objęte podstawową stawką. W załączniku nr 4 do ustawy o VAT wskazano na zwolnienia z tego podatku. Znalazły się tam m.in. usługi zakwaterowania w bursach, internatach i domach studenckich.

Zwolnienie to ma zastosowanie do usług noclegowych (zakwaterowania) w bursach, internatach i domach studenckich, niezależnie od korzystających z nich osób (uczniowie, studenci w roku akademickim czy osoby przyjezdne). Jednak rządowy projekt nowelizacji ustawy o VAT z 24 marca 2010 roku (druk sejmowy nr 3205), który jest po pierwszym czytaniu, przewiduje ograniczenia przy tym zwolnieniu z VAT. Zakłada się ograniczenie poprzez stosowanie zwolnienia wyłącznie do usług ściśle związane z usługami kształcenia (tylko dla uczniów i wychowanków oraz na rzecz studentów i doktorantów). Zmiany miałyby obowiązywać od 2011 roku.

W konsekwencji zwolnione z VAT są obecnie:

● usługi zakwaterowania w bursach, internatach i domach studenckich (PKWiU ex 55.23.15) - poz. 1 załącznika nr 4 do ustawy o VAT,

● usługi świadczone przez obozowiska dla dzieci w zakresie, w jakim są one wykonywane w ramach odpłatnej i nieodpłatnej działalności pożytku publicznego przez organizacje posiadające status organizacji pożytku publicznego (PKWiU ex 55.23.11) - poz. 7a załącznika nr 4 do ustawy o VAT,

● usługi obozów, kolonii lub usługi o podobnym charakterze, organizowane przez szkoły i inne jednostki objęte ustawą z 7 września 1991 r. o systemie oświaty, świadczone wyłącznie na rzecz dzieci i młodzieży z tych szkół i jednostek - par. 12 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia do ustawy o VAT.

W zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi VAT przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku określonych w fakturach otrzymanych przez podatnika:

● z tytułu nabycia towarów i usług,

● potwierdzających dokonanie przedpłaty (zaliczki, zadatku, raty), jeżeli wiązały się one z powstaniem obowiązku podatkowego.

Nie jest to jednak zasada bezwzględna. Ustawa o VAT przewiduje wyjątki m.in. dla usług noclegowych. Obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się do nabywanych przez podatnika usług noclegowych i gastronomicznych, z wyjątkiem nabycia gotowych posiłków przeznaczonych dla pasażerów przez podatników świadczących usługi przewozu osób.

W ustawie o VAT ustanowiony został generalny zakaz odliczania podatku względem nabywanych przez podatnika usług gastronomicznych i noclegowych, ale przed 1 grudnia 2008 r. wyłączenie to nie obowiązywało w dwóch przypadkach. Jeden z wyjątków przewidywał odliczenie VAT w sytuacji, gdy usługi te zostały nabyte przez podatników świadczących usługi turystyki, jeżeli w skład usługi turystyki, opodatkowanej na zasadach innych niż określone w art. 119 ustawy o VAT (VAT marża), wchodzą usługi noclegowe lub gastronomiczne albo jedne i drugie. Jednak wyjątek ten został zlikwidowany na mocy nowelizacji ustawy z 7 listopada 2008 r., która dotknęła przede wszystkim przedsiębiorców z branży hotelarskiej, gdyz zostali pozbawieni prawa do odliczania VAT, jeśli hotel zlecał przygotowywanie posiłków dla gości podmiotowi zewnętrznemu.

Podatnik VAT, który opodatkowuje usługi lub wykazuje czynności zwolnione, jest zobowiązany do wystawiania faktur oraz do ewidencjonowania sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w formie indywidualnych gospodarstw rolnych w kasie fiskalnej.

W przypadku tych osób, gdy faktura dotyczy sprzedaży zarejestrowanej przy zastosowaniu kasy rejestrującej, do kopii faktury podatnik zobowiązany jest dołączyć paragon dokumentujący tę sprzedaż. Przepis ten nie dotyczy sprzedaży dokumentowanej fakturą emitowaną przy zastosowaniu kasy rejestrującej, w przypadkach gdy wartość sprzedaży i kwota podatku należnego zostały zarejestrowane w raporcie fiskalnym dobowym kasy. W przypadku gdy faktura wystawiona w formie elektronicznej dotyczy sprzedaży zarejestrowanej przy zastosowaniu kasy rejestrującej, podatnik zostawia w dokumentacji paragon dotyczący tej sprzedaży z danymi identyfikującymi tę fakturę.

Trzeba pamiętać, że nie trzeba na fakturze podawać symbolu PKWiU albo odpowiedniego przepisu wprowadzającego niższą stawkę VAT, w przypadku gdy do towaru lub usługi ma zastosowanie obniżona stawka VAT. Konieczność taka istnieje, wyłącznie gdy dostarczane towary lub świadczone usługi są zwolnione z VAT, a ustawa o VAT lub rozporządzenie wykonawcze na taki symbol wskazują. Zamiast symbolu PKWiU można podać przepis ustawy lub rozporządzenia stanowiącego podstawę do zwolnienia albo przepis dyrektywy Rady 2006/112/WE z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej.

● hotelarskie, czyli usługi zakwaterowania i usługi towarzyszące wliczone w cenę rachunku za nocleg, świadczone przez hotele, motele, pensjonaty,

● świadczone przez domy wycieczkowe, schroniska (w tym młodzieżowe) oraz inne miejsca krótkotrwałego zakwaterowania (obozowiska dla dzieci, ośrodki wczasowe oraz domy wypoczynkowe),

● świadczone przez kempingi i pola przeznaczone dla samochodowych przyczep kempingowych,

● wynajmu umeblowanych lokali krótkotrwałego zakwaterowania, takich jak: pokoje gościnne, kwatery wiejskie, domki letniskowe, apartamenty,

● oferowania miejsc sypialnych w wagonach sypialnych i w innych środkach transportu.

Usługami noclegowymi nie są:

● wynajem lub dzierżawa nieruchomości o charakterze mieszkalnym (PKWiU 70.20.11),

● długoterminowy wynajem miejsc dla przewożonych domków mieszkalnych (PKWiU 70.20.11).

Bogdan Świąder

bogdan.swiader@infor.pl

Art. 41 ust. 2, art. 43 ust. 1 pkt 2, art. 86 ust. 1 i 2, art. 88 ust. 1 pkt 4 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).