Nieodpłatne przekazanie towarów lub świadczenie usług może być opodatkowane

Nieodpłatna dostawa towarów oraz świadczenie usług na rzecz pracowników nie jest obojętne podatkowo. Takie darmowe świadczenia mogą podlegać opodatkowaniu VAT na takich samych zasadach jak odpłatna dostawa towarów i świadczenie usług. Zasady opodatkowania nieodpłatnej dostawy towarów i świadczenia usług regulują odpowiednio przepisy art. 7 ust. 2 i 3 oraz art. 8 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT).

Ustawodawca, dla celów VAT, zrównał z odpłatną dostawą towarów niektóre nieodpłatne czynności. Pojęcie dostawy towarów obejmuje również przekazanie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa na cele inne niż związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem, w szczególności na cele osobiste pracowników lub byłych pracowników, jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego od tych czynności, w całości lub w części.

Także nieodpłatne świadczenie usług na cele osobiste pracowników, w tym byłych pracowników, jeżeli nie są one związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, a podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanych z tymi usługami, w całości lub w części, traktuje się jak odpłatne świadczenie usług.

Przez nabycie towarów i usług niezwiązanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa należy rozumieć takie świadczenie usług, które odbywa się bez związku z potrzebami prowadzonej działalności. Nieodpłatne przekazania towarów lub świadczenie usług na cele związane z prowadzonym przedsiębiorstwem zasadniczo nie podlegają opodatkowaniu VAT.

Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych.

Jeżeli przedsiębiorcy nie przysługiwało prawo do odliczenia VAT przy nabyciu towarów i usług, które następnie zostały przekazane pracownikom, to nie podlegają one opodatkowaniu. Przykładem mogą być usługi noclegowe i gastronomiczne. Zgodnie z art. 88 ustawy o VAT obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się m.in. do nabywanych przez podatnika usług noclegowych i gastronomicznych. Wyjątkiem są usługi nabycia gotowych posiłków przeznaczonych dla pasażerów przez podatników świadczących usługi przewozu osób.

Jeżeli zatem przedsiębiorca nabył usługi noclegowe i gastronomiczne, w celu ich nieodpłatnego świadczenia pracownikom, np. w trakcie wycieczki, to z tytułu takiego nabycia nie ma on prawa odliczyć podatku naliczonego. W konsekwencji przekazanie usług pracownikom nie podlega VAT.

Trzeba pamiętać, że zlikwidowany został zakaz odliczania VAT w sytuacji, gdy wydatek na nabycie towarów lub usług nie stanowi kosztu uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym.

Nieodpłatne świadczenia są przyznawane pracownikom przede wszystkim w ramach działalności socjalnej pracodawcy finansowanej z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Wśród takich świadczeń można wymienić m.in. wczasy, wycieczki, karnety na basen, imprezy sportowe (mecze), karnety na zajęcia rekreacyjne, bony dla pracowników oraz kolonie dla dzieci pracowników, paczki świąteczne dla dzieci, bony dla emerytowanych pracowników.

Całkowite lub częściowe finansowanie ze środków ZFŚS określonej we wniosku działalności socjalnej nie mieści się w pojęciu dostawy towarów i świadczenia usług. Potwierdził to dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie (pismo z 13 października 2009 r. nr IPPP3/443-608/09-3/CS). W konsekwencji nie należy naliczać należnego VAT od czynności finansowanych w całości z ZFŚS, tak też nie należy odliczać podatku naliczonego związanego z zakupami dotyczącymi tych czynności.

Pracodawca w zakresie, w jakim jego działania dotyczą wydatków finansowanych lub współfinansowanych z ZFŚS, co do zasady - nie występuje jako podatnik VAT, z zastrzeżeniem, gdy sam jest podmiotem, który fizycznie świadczy usługę o charakterze socjalnym.

Wiele firm organizuje na rzecz pracowników i ich rodzin imprezy integracyjne czy zawody sportowe. Pracodawca zwykle wykupuje organizację imprezy okolicznościowej, festynów czy imprez organizowanych w społeczności branżowej (w ramach tego: zakup usługi artystycznej, obsługi imprezy). W przypadku finansowania takich świadczeń pracowniczych ze środków bieżących pracodawcy należy przede wszystkim rozstrzygnąć, czy wydatki te mają związek z przychodami przedsiębiorcy.

Celem związanym z prowadzonym przedsiębiorstwem jest m.in. zwiększenie efektywności pracy poprzez podniesienie motywacji pracowników, utrzymanie dobrej atmosfery w pracy, poprawę komunikacji interpersonalnej, przywiązanie pracownika do firmy, polepszenie warunków pracy. Związek pośredni z przedsiębiorstwem jest przesłanką pozwalającą uznać usługi te za niepodlegające opodatkowaniu - w części, w jakiej świadczone są nieodpłatnie.

Nie podlega opodatkowaniu świadczenie usług lub przekazanie towarów w przypadku, gdy obowiązek taki wynika z przepisów prawa pracy lub innych przepisów (np. o bezpieczeństwie i higienie pracy), ale tylko w sytuacji, jeśli świadczenia te są związane z prowadzeniem przez podatnika przedsiębiorstwa.

Przykładem takich czynności jest przekazanie pracownikom m.in. odzieży roboczej i ochronnej, obuwia ochronnego czy środków niezbędnych do utrzymania higieny. Czynności te jako związane z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą nie służą celom osobistym pracowników. Są one konieczne do prawidłowego i zgodnego z przepisami prawa funkcjonowania przedsiębiorstwa (jego sprzedaży opodatkowanej).

Także nieodpłatne usługi świadczone na rzecz byłego pracownika mogą być traktowane jak odpłatne świadczenie usług i podlegać opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Będzie tak np. w sytuacji, gdy przedsiębiorca zajmujący się działalnością produkcyjną udzieli zwalnianemu pracownikowi pomocy w znalezieniu pracy poprzez zlecenie na własny koszt firmie doradztwa personalnego poszukiwania pracy odpowiadającej jego kwalifikacjom.

Wykonywanie tego rodzaju czynności będzie opodatkowane VAT. Potwierdził to dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w piśmie z 5 stycznia 2010 r. (nr ILPP1/443-1300/09-2/BP).

Spółka dokonuje zakupu okularów korekcyjnych do pracy przy monitorze dla pracowników. Faktura opłacona przez pracownika wystawiona jest na spółkę, która zwraca pracownikowi kwotę określoną w regulaminie. Wydanie okularów pracownikom przez pracodawcę w ramach wypełniania obowiązków nałożonych przepisami prawa nie podlega VAT - w części wydania nieodpłatnego, zaś w pozostałej części, w której uczestniczy pracownik podlega opodatkowaniu.

● nieodpłatne przekazanie towarów lub nieodpłatne świadczenie usług nie jest związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa;

● podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług w całości lub części.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl