Skutki podatkowe wywłaszczenia nieruchomości

ekspert w Kancelarii Prawniczej Magnusson

@RY1@i02/2010/113/i02.2010.113.086.002a.001.jpg@RY2@

Tomasz Rysiak, ekspert w Kancelarii Prawniczej Magnusson

Przepisy ustawy o VAT wyraźnie wskazują, że przez dostawę towarów rozumie się również przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym również przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie. Oznacza to, że wywłaszczenie z prawa własności nieruchomości, jak również wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego podlega podatkowi od towarów i usług.

W związku z tym, w praktyce stosowania przepisów pojawiły się wątpliwości co do poszczególnych aspektów opodatkowania VAT wywłaszczenia nieruchomości, m.in. takich jak podstawa opodatkowania dostawy nieruchomości w ramach wywłaszczenia. W szczególności, podatnicy mają wątpliwości, czy odszkodowanie ustalone z tytułu wywłaszczenia nieruchomości jest kwotą netto, do której należy doliczyć VAT, czy też kwotą brutto już zawierającą VAT.

Zgodnie bowiem z brzmieniem przepisów regulujących proces wywłaszczenia, wysokość odszkodowania powinna być ustalona w kwocie odpowiadającej wartości nieruchomości ustalonej w drodze wyceny dokonanej przez rzeczoznawcę, na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i przepisów wykonawczych. Jednocześnie zarówno przepisy w zakresie wyceny nieruchomości, jak również praktyka rzeczoznawców wskazują, że wycena nieruchomości, która stanowi podstawę ustalenia odszkodowania, jest dokonywana bez uwzględnienia VAT należnego od dostawy nieruchomości w ramach wywłaszczenia. Pomimo braku uwzględnienia VAT w wycenie dokonanej przez rzeczoznawcę, VAT należny od dostawy nieruchomości nie jest również uwzględniany w decyzji ustalającej odszkodowanie. Oznacza to, że wartość nieruchomości netto w opinii organu wywłaszczającego staje się ostateczną kwotą wypłacaną właścicielowi wywłaszczanej nieruchomości. Takie stanowisko organów wywłaszczających powoduje, że właściciel wywłaszczanej nieruchomości jest faktycznie pozbawiany części wartości swojej nieruchomości.

W związku z tym podatnicy występują do organów podatkowych z wnioskami o interpretacje, czy kwota odszkodowania ustalona w decyzji stanowi kwotę brutto czy też należy do odszkodowania dodać VAT. Jednak w tym przypadku organy podatkowe nie są pomocne właścicielom wywłaszczanych nieruchomości. Zgodnie bowiem z jednolitym stanowiskiem organów podatkowych (np. interpretacja dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 20 stycznia 2010 r., nr IBPP1/443-1038/09/AW), co do zasady sposób ustalenia odszkodowania pozostaje poza zakresem kompetencji organów podatkowych, jednak w opinii organów podatkowych kwota otrzymana przez właściciela wywłaszczanej nieruchomości powinna być traktowana jako zawierająca już podatek od towarów i usług.

Należy zgodzić się z organami podatkowymi. Problem z opodatkowaniem odszkodowania wynika z braku uwzględnienia w przepisach ustaw regulujących wywłaszczenie nieruchomości kwestii obowiązku odprowadzenia VAT należnego od dostawy nieruchomości. W konsekwencji obecne brzmienie przepisów sprawia, że wskutek wywłaszczenia z własności nieruchomości właściciel może faktycznie utracić część posiadanego majątku.

(EM)