Obrót wierzytelnościami podlega opodatkowaniu 22-proc. stawką

W każdym przypadku, gdy celem działania usługodawcy jest przejęcie wierzytelności (długu) innego podmiotu w celu jej wyegzekwowania, usługę tę należy opodatkować. Dotyczy to również sytuacji, gdy środkiem do tego celu jest nabycie cudzej wierzytelności, która to czynność mieści się w pojęciu pośrednictwa finansowego.

Z wnioskiem o interpretację podatkową wystąpiła kancelaria prawnicza. Wyjaśniła, że jest płatnikiem VAT i zamierza nabyć na podstawie umowy przelewu (art. 509 k.c. i nast.) wierzytelność w łącznej kwocie 10 tys. zł za cenę 1 tys. zł. Zbywca będący także płatnikiem VAT posiada tę wierzytelność wobec dłużnika prowadzącego działalność gospodarczą. Wierzytelność jest przeterminowana, została potwierdzona w orzeczeniu sądowym uzyskanym wobec dłużnika przez zbywcę.

Spółka wyjaśniła, że po nabyciu wierzytelności i uzyskaniu klauzuli wykonalności na swoją rzecz będzie prowadziła egzekucję komorniczą. Podatniczka nie wyklucza też, że z dłużnikiem zostanie zawarta ugoda i będzie on spłacał dług do jej rąk. Wnioskodawca zaznaczył, że wierzytelność nie będzie podlegała zwrotowi do zbywcy, nawet gdyby się okazało, iż dłużnik jest niewypłacalny. Kancelaria miała wątpliwości, czy ewentualnie kiedy powstaje obowiązek podatkowy w VAT, co do kwoty 9 tys. zł.

Organ podatkowy uznał, że zakup wierzytelności w celu ich windykacji we własnym zakresie lub w celu dalszej ich sprzedaży mieści się w zakresie usług pośrednictwa finansowego, sklasyfikowanych według PKWiU w sekcji J ex (65-67). W tak ujmowanej usłudze mieści się cywilnoprawna instytucja przelewu wierzytelności (cesji) polegająca na przeniesieniu wierzytelności z majątku dotychczasowego wierzyciela do majątku osoby trzeciej na mocy umowy zawartej między zbywcą wierzytelności (cedentem) a jej nabywcą (cesjonariuszem). W takim przypadku nabywca wierzytelności świadczy na rzecz jej zbywcy usługę pośrednictwa finansowego, której celem jest uwolnienie sprzedawcy wierzytelności od ciężaru jej egzekwowania.

Usługi pośrednictwa finansowego, co do zasady, korzystają ze zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, w związku z poz. 3 załącznika nr 4 do ustawy VAT (sekcja J ex 65-67). Oznaczenie ex uprawnia do stosowania zwolnień w zakresie ściśle określonym w ustawie, z wyłączaniem usług wymienionych w punktach od 1 - 9 tejże pozycji 3 ww. załącznika. W katalogu usług, w odniesieniu do których nie stosuje się zwolnienia od podatku, wymieniono m. in. usługi ściągania długów oraz faktoringu.

Podatniczka zaskarżyła interpretację do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga jest zasadna. Sąd I instancji uznał, że spornej usługi nie można zaklasyfikować do ściągania długów. Jednak Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się z tą wykładnią. W ocenie NSA nabywanie w całości (z natychmiastową zapłatą) zaległych rachunków i długów i późniejsze ich ściąganie kwalifikuje się do usług świadczonych przez agencję inkasa, opodatkowanych stawką 22 proc. (PKWiU 74.87.12). W ocenie sądu w każdym przypadku, gdy celem działania usługodawcy jest przejęcie wierzytelności (długu) innego podmiotu w celu jej wyegzekwowania, usługę tę należy opodatkować. Dotyczy to również sytuacji, gdy środkiem do tego celu jest nabycie cudzej wierzytelności, która to czynność mieści się w pojęciu pośrednictwa finansowego.

Sąd uznał, że usługi nabywania wierzytelności innych podmiotów, mimo że nie mają charakteru usług factoringu, ale realizowane są w celu ściągania długów (niezależnie od stopnia przejętego ryzyka wypłacalności dłużnika), podlegają opodatkowaniu VAT według stawki 22 proc.

Z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że strona nabywa wierzytelność w określonym celu. Jest nim ściągnięcie długu (poprzez egzekucję komorniczą bądź poprzez zawarcie ugody i dobrowolne wpłaty dłużnika). W takim wypadku, zdaniem NSA, usługa w postaci nabycia wierzytelności podlega opodatkowaniu stawką podstawową.

Ponadto NSA stwierdził, że w sytuacji nabycia wierzytelności w celu jej ściągnięcia usługę można uznać za wykonaną z chwilą ściągnięcia długu lub stwierdzenia niewypłacalności dłużnika. Dopiero w tym momencie następowałoby zatem ustalenie podstawy opodatkowania usługi. Wówczas podstawa opodatkowania obejmowałaby realny, a nie hipotetyczny obrót.

Opracowała Aleksandra Tarka