Pozostałe po likwidacji towary trzeba opodatkować

Opodatkowaniu VAT podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Ponadto eksport i import towarów, wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju oraz wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów. Podatek ten zwykle (choć nie zawsze) stanowi konsekwencję dokonanej przez podatnika czynności, w szczególności dostawy towarów lub świadczenia usług w ramach prowadzonej działalności. Ustawa o VAT reguluje jednak przypadki wystąpienia opodatkowania, mimo braku transakcji. Przykładem jest art. 14 ustawy, który nakazuje opodatkowanie towarów własnej produkcji oraz towarów nabytych przez podatnika, przy likwidacji działalności spółki oraz zaprzestaniu działalności gospodarczej przez osobę fizyczną.

Zgodnie z powołanym przepisem opodatkowaniu VAT podlegają towary własnej produkcji i towary, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy, natomiast pozostały po zamknięciu przez podatnika biznesu. Dotyczy to określonych w ustawie przypadków. Po pierwsze, jest to rozwiązanie spółki cywilnej lub handlowej niemającej osobowości prawnej. Przepisy te nie dotyczą zatem kapitałowych spółek prawa handlowego posiadających osobowość prawną (spółki z o. o. oraz spółki akcyjne). Po drugie, opodatkowanie ma zastosowanie w przypadku zaprzestania przez podatnika będącego osobą fizyczną wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu. Wyjaśnijmy, że taki podatnik zobowiązany jest do zgłoszenia zaprzestania działalności gospodarczej naczelnikowi urzędu skarbowego na podstawie art. 96 ust. 6 ustawy o VAT.

Regulacja art. 14 ustawy o VAT oparta jest na przepisie art. 18 lit. c) dyrektywy 2006/112. Zgodnie z nim państwa członkowskie mogą uznać za odpłatną dostawę towarów zatrzymanie towarów przez podatnika lub jego następców prawnych, w przypadku gdy zaprzestaje on prowadzenia działalności gospodarczej podlegającej opodatkowaniu, jeżeli VAT od takich towarów podlegał w całości lub w części odliczeniu w momencie ich nabycia lub wykorzystania do celów prowadzenia działalności przedsiębiorstwa podatnika.

Opodatkowanie dotyczy towarów, w stosunku do których przysługiwało podatnikowi prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy ich nabyciu bądź wytworzeniu. Celem tej regulacji jest zapewnienie, że podatnik nie nadużył prawa do odliczenia podatku naliczonego. Dzięki niej opodatkowane zostaną towary, w stosunku do których podatnik odliczył VAT, ale ostatecznie nie były one przedmiotem dostawy. Innymi słowy nie stały się przedmiotem czynności opodatkowanej, przez co nie powstał od nich VAT należny. Omawianą regulacją nie są objęte towary, wobec których podatnikowi w ogóle nie przysługiwało prawo do odliczenia, np. towarów nabytych w celu wykonywania działalności zwolnionej z podatku.

Podatnicy zobowiązani do rozliczenia podatku muszą sporządzić spis z natury towarów na dzień rozwiązania spółki lub zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu (w przypadku osób fizycznych). Przepisy nakazują podatnikom sporządzić informację o dokonanym spisie z natury, o ustalonej na jego podstawie wartości i o kwocie podatku należnego. Informację tę należy dołączyć do deklaracji podatkowej składanej za okres obejmujący dzień rozwiązania spółki lub zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu. Oznacza to, że także sam spis powinien być gotowy przed dniem złożenia deklaracji VAT.

Zawiadomienie o spisie z natury należy złożyć wraz z deklaracją podatkową do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu (deklaracje VAT-7) lub po kwartale (deklaracje VAT-7K, VAT-7D), w którym nastąpiło rozwiązanie spółki cywilnej lub handlowej niemającej osobowości prawnej, lub zaprzestanie wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu (w przypadku osoby fizycznej).

Ustawodawca w art. 14 ust. 6 wskazuje, że obowiązek podatkowy w przypadku opodatkowania towarów własnej produkcji bądź nabytych przez podatnika, które nie były przedmiotem dostawy, powstaje w dniu rozwiązania spółki lub zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu.

Podstawę opodatkowania w tym wypadku stanowi wartość towarów podlegających spisowi z natury ustalona zgodnie z art. 29 ust. 10 ustawy o VAT. Będzie to więc cena nabycia towarów (bez podatku), a gdy nie ma ceny nabycia - koszty wytworzenia określone w momencie dostawy towarów. Ustaloną w spisie kwotę podatku należnego podatnik powinien wykazać w pozycji 43. deklaracji podatkowej VAT-7 lub VAT-7K składanej za okres, w którym ma być sporządzony spis z natury.

Aby zapobiec podwójnemu opodatkowaniu towarów, o których mowa w art. 14 ustawy o VAT, ustawodawca wprowadził formułę zwolnienia. I tak dostawa towarów dokonywana przez byłych wspólników likwidowanych spółek oraz przez osoby fizyczne, której przedmiotem są towary objęte spisem z natury, podlega zwolnieniu z podatku. Ma ono zastosowanie przez 12 miesięcy od dnia rozwiązania spółki lub zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu i pod warunkiem rozliczenia podatku od towarów objętych spisem z natury.

Osobom fizycznym oraz osobom, które były wspólnikami spółek w dniu ich rozwiązania, przysługuje prawo zwrotu różnicy podatku wykazanego w deklaracji za okres, w którym odpowiednio te osoby lub spółki były podatnikami zarejestrowanymi jako podatnicy VAT czynni (art. 14 ust. 9a ustawy o VAT). W przypadku byłych wspólników zwrotu różnicy podatku dokonuje się na podstawie złożonej deklaracji wraz z załączonymi do niej:

● umową spółki, aktualną na dzień rozwiązania spółki,

● wykazem rachunków bankowych byłych wspólników w banku mającym siedzibę na terytorium kraju lub rachunków byłych wspólników w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, której są członkami, na które ma być dokonany zwrot różnicy podatku.

Zwrotu różnicy podatku byłym wspólnikom dokonuje się w proporcjach wynikających z prawa do udziału w zysku określonego w umowie spółki. Jeżeli z załączonej umowy nie wynikają te udziały w zysku, przyjmuje się, że prawa do udziału w zysku są równe. Zwrot wpływa na rachunki wymienione w wykazie. W przypadku niezłożenia dokumentów, o których mowa wyżej, kwota zwrotu różnicy podatku składana jest do depozytu organu podatkowego. Jeśli w wykazie nie podano rachunków wszystkich byłych wspólników, do depozytu składana jest kwota zwrotu różnicy podatku w części przypadającej byłemu wspólnikowi, którego rachunku nie podano.

Może się zdarzyć, że zasadność zwrotu wymaga dodatkowego zweryfikowania. W takim wypadku złożenie do depozytu kwoty zwrotu różnicy podatku następuje po zakończeniu weryfikacji rozliczenia podatnika. Kwota zwrotu różnicy podatku złożona w depozycie nie podlega oprocentowaniu, z wyjątkiem oprocentowania kwoty zwrotu różnicy złożonej w depozycie, naliczanego od 15. dnia po dniu złożenia dokumentów (umowa spółki, wykaz rachunków), lub podania brakujących rachunków byłych wspólników.

Przepis dotyczący opodatkowania VAT towarów własnej produkcji i nabytych przez podatnika, które pozostały w majątku po rozwiązaniu spółki lub zaprzestania działalności przez osobę fizyczną, nie mają zastosowania do podatników zwolnionych podmiotowo z VAT ze względu na wysokość obrotów, na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy.

Natomiast regulacje te stosuje się w przypadku, gdy podatnik będący osobą fizyczną nie wykonywał czynności podlegających opodatkowaniu co najmniej przez 10 miesięcy. Wyjątek dotyczy podatników, którzy zawiesili wykonywanie działalności na podstawie przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Wyjaśnijmy, że za okres zawieszenia wykonywania działalności przedsiębiorca nie będzie miał obowiązku składania deklaracji VAT. Jednak w takim wypadku przedsiębiorca zachowuje status podatnika tego podatku, a brak deklaracji podatkowych nie wiąże się z sankcją wykreślenia go z rejestru takich podatników.

● dane podatnika: imię i nazwisko lub nazwę firmy, dane adresowe, numer NIP,

● miejscowość i datę sporządzenia zawiadomienia,

● wskazanie adresata (tj. właściwego naczelnik urzędu skarbowego),

● informację o dacie zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu (w przypadku osoby fizycznej) lub dacie rozwiązania spółki cywilnej lub handlowej niemającej osobowości prawnej,

● informację o dacie sporządzenia spisu z natury towarów podlegających opodatkowaniu,

● informację o ustalonej w spisie wartości i o kwocie podatku należnego,

● podpis zawiadamiającego.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Art. 14, art. 29 ust. 10 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054).