Nie trzeba płacić podatku od niedoboru towarów

Opodatkowaniem objęte są czynności wymienione w ustawie o VAT. Z ogólnej definicji wynika, że opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają:

● odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju;

● eksport towarów;

● import towarów;

● wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju;

● wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów.

Czynności te podlegają opodatkowaniu niezależnie od tego, czy zostały wykonane z zachowaniem warunków oraz form określonych przepisami prawa.

Opodatkowaniu podatkiem podlegają również towary w przypadku likwidacji działalności przez osoby fizyczne, spółkę cywilną lub handlowe spółki osobowe.

Przepisów ustawy o VAT nie stosuje się natomiast do: transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa oraz czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy. Rozpatrując określone czynności (w tym także kwestię niedoboru towarów) pod kątem opodatkowania VAT, trzeba mieć na uwadze wspomnianą definicję wynikającą z ustawy o VAT.

W celu ustalenia, czy powstanie niedoborów towarów jest opodatkowane VAT, należy zastanowić się, czy można je zakwalifikować do czynności określonych we wspomnianej definicji. Jedną z podstaw opodatkowania VAT jest odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. W przypadku niedoborów towarów należy więc ustalić, czy można je zakwalifikować do dostawy towarów.

Przez dostawę towarów, na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o VAT rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym również:

1) przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu, lub przeniesienie z mocy przepisów, prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie;

2) wydanie towarów na podstawie umowy dzierżawy, najmu, leasingu lub innej umowy o podobnym charakterze zawartej na czas określony lub umowy sprzedaży na warunkach odroczonej płatności, jeżeli umowa przewiduje, że w następstwie normalnych zdarzeń przewidzianych tą umową lub z chwilą zapłaty ostatniej raty prawo własności zostanie przeniesione;

3) wydanie towarów na podstawie umowy komisu: między komitentem a komisantem, jak również wydanie towarów przez komisanta osobie trzeciej;

4) wydanie towarów komitentowi przez komisanta na podstawie umowy komisu, jeżeli komisant zobowiązany był do nabycia rzeczy na rachunek komitenta;

5) ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu oraz przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, a także ustanowienie na rzecz członka spółdzielni mieszkaniowej odrębnej własności lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym przeznaczeniu oraz przeniesienie na rzecz członka spółdzielni własności lokalu lub własności domu jednorodzinnego;

6) oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste;

7) zbycie praw, o których mowa w pkt 5 i 6.

Przez dostawę towarów rozumie się również przekazanie nieodpłatnie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa, w szczególności:

● przekazanie lub zużycie towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia,

● wszelkie inne darowizny

- jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu tych towarów.

Niedobory towarów najczęściej są zauważone w wyniku przeprowadzonej inwentaryzacji. Ujawnione niedobory towarów mogą być w zależności od przyczyn powstania zawinione (np. zniszczenie przez pracownika) lub niezawinione (np. kradzież). Zazwyczaj niedobory niezawinione odpisywane są w koszty działalności, a zawinionymi niedoborami obciążane są osoby materialnie odpowiedzialne (np. pracownicy).

W świetle wspomnianych wcześniej definicji wynikających z ustawy o VAT trzeba stwierdzić, że niedobory towarów, jako niestanowiące dostawy towarów ani świadczenia usług, nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (zob. interpretacja indywidualna dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 6 maja 2011 r. nr ITPP2/443-253/11/AW).

Oznacza to, że nie ma obowiązku naliczania i odprowadzania należnego VAT z tytułu wystąpienia zawinionych lub niezawinionych niedoborów towarów. Bez znaczenia jest też sposób nabycia towarów, które mogą być kupione w kraju, uzyskane w ramach wewnątrzwspólnotowego nabycia, importowane.

Inną kwestią, która wiąże się z niedoborami towarów, jest rozliczenie podatku naliczonego. Podatnikowi VAT przysługuje, w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Jednocześnie istnieją warunki, które ograniczają prawo do odliczenia oraz obowiązek dokonywania korekt podatku naliczonego.

Zgodnie z ustawą o VAT podatnik ma prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług, pod warunkiem że zakup będzie służył sprzedaży opodatkowanej. Wystarczające jest więc, żeby z okoliczności towarzyszących nabyciu tego towaru wynikało, że zakup ten dokonany został w celu jego wykorzystania w ramach działalności opodatkowanej.

Skoro prawo do odliczenia VAT związane jest z nabyciem towarów, to wystąpienia późniejszego zdarzenia losowego związanego z utratą danego towaru (np. kradzież, zagubienie) nie pozbawia prawa do odliczenia podatku naliczonego w momencie zakupu towaru. Nie ma przesłanek, które uzasadniałyby sporządzenie korekty deklaracji dla podatku od towarów i usług i zwrot wcześniej odliczonego VAT.

Podatnik powinien jednak mieć dokumenty potwierdzające wystąpienie zdarzenia losowego, którego wynikiem był ubytek towarów, np. dokonanie kradzieży towarów.

W tym miejscu należy przypomnieć, że nie istnieje już od 1 grudnia 2008 r. w ustawie o VAT przepis, który wyłączał stosowanie obniżenia podatku należnego, gdy wydatki na nabycie towarów lub usług nie mogły być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów na podstawie przepisów ustawy o PIT lub ustawy o CIT. Do tego momentu dla rozstrzygnięcia kwestii ewentualnej korekty podatku naliczonego w związku z ujawnionym niedoborem towarów, konieczne było określenie związku z czynnościami opodatkowanymi oraz ustalenie, czy wystąpiły okoliczności odnoszące się do możliwości zaliczenia zakupów w koszty. Ważne było, aby w momencie nabycia towarów przepisy ustaw o podatkach dochodowych nie uniemożliwiały zaliczenia tych wydatków do kosztów uzyskania przychodów. Jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia VAT od zakupów mających związek z czynnościami opodatkowanymi i stwierdzony niedobór towarów był uznawany za koszt w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym, to ujawniony niedobór w towarze (materiale) nie powodował konieczności dokonywania korekt odliczonego VAT. W przeciwnym razie (niedobór, który nie był kosztem w podatku dochodowym) istniał obowiązek korekty.

W obecnym stanie prawnym, po wykreśleniu art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT, niezależnie od tego, czy niedobór jest zawiniony, czy też niezawiniony, nie trzeba korygować wcześniej odliczonego VAT od zakupu towarów. Niedobór towarów nie stanowi dostawy ani innej czynności służącej działalności nieopodatkowanej, a ustawa o VAT nie nakazuje korekty odliczonego VAT. Oznacza to, że w wyniku powstałych ubytków towarów nie trzeba ani naliczać, ani zwracać VAT.

Za towary uznaje się rzeczy oraz ich części (m.in. budynki, budowle, grunty), a także wszelkie postacie energii

Wystąpienie zdarzenia losowego uzasadniającego powstanie niedoborów należy udokumentować dla celów dowodowych

Podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego względem całości nabytych towarów (również tych, które zostały objęte niedoborem)

Bogdan Świąder

bogdan.swiader@infor.pl

Art. 5, art. 7, art. 86, art. 88 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).