Wykreślenia z rejestru VAT można dokonać z urzędu

Przedsiębiorcy przed dniem wykonania pierwszej czynności opodatkowanej VAT powinni złożyć w urzędzie skarbowym zgłoszenie rejestracyjne na druku VAT-R. Podatnicy zwolnieni podmiotowo z VAT (z uwagi na nieprzekroczenie ustawowego progu obrotów) lub wykonujący wyłącznie czynności zwolnione z VAT zgłoszenia rejestracyjnego dokonują na zasadzie dobrowolności.

Jeżeli przedsiębiorca zarejestrowany jako podatnik VAT zaprzestał wykonywania czynności podlegającej opodatkowaniu, ma obowiązek zgłosić zaprzestanie działalności naczelnikowi urzędu skarbowego. Wynika to z art. 96 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT). Zgłoszenie to stanowi dla organu podatkowego podstawę do wykreślenia przedsiębiorcy z rejestru podatników VAT. Podkreślić jednak należy, że obowiązku wyrejestrowania z rejestru VAT nie ma podatnik, który zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Podatnik, który zawiesił działalność swoej firmy na podstawie przepisów, jest zwolniony z obowiązku składania deklaracji VAT za okres zawieszenia.

W określonych przypadkach wykreślenie podatnika z rejestru VAT może zostać dokonane przez organ podatkowy z urzędu. Uprawnienie do urzędowego wykreślenia podatnika dotyczy również rejestru podatników VAT-UE.

Przepis art. 216 Dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej nakazuje państwom członkowskim podjęcie niezbędnych środków w celu zapewnienia, aby ich systemy umożliwiały identyfikację podatników. Ważne jest więc, aby w rejestrze podatników VAT znalazły się firmy, które faktycznie prowadzą działalność gospodarczą i faktycznie wykonują czynności podlegające opodatkowaniu VAT. Jednym z narzędzi służących zapewnieniu prawidłowej ewidencji i identyfikacji podatników jest urzędowe wykreślenie z rejestru VAT firm, które faktycznie działalności nie prowadzą.

Podstawą prawną wykreślenia podatnika z rejestru VAT z urzędu na gruncie przepisów krajowych jest art. 96 ust. 9 ustawy o VAT. Zgodnie z tą regulacją naczelnik urzędu skarbowego wykreśla z urzędu podatnika z rejestru jako podatnika VAT bez konieczności zawiadamiania go o tym, jeżeli w wyniku podjętych czynności sprawdzających okaże się, że podatnik nie istnieje lub mimo podjętych udokumentowanych prób nie ma możliwości skontaktowania się z podatnikiem albo jego pełnomocnikiem.

Przepis ten może w praktyce budzić wątpliwości, gdyż nie precyzuje, jakie działania powinny podejmować organy podatkowe w ramach udokumentowanych prób kontaktu oraz jak długo takie bezowocne poszukiwania podatnika mogą trwać, aby uzasadnione było jego wykreślenie z rejestru. Warto przytoczyć wyjaśnienia ministra finansów w tym zakresie. W odpowiedzi na interpelację poselską (nr 9061/07) resort wskazywał, że przepis art. 96 ust. 9 ustawy o VAT dotyczy przede wszystkim firm nieistniejących. Jeżeli zachodzi jakiekolwiek podejrzenie, że zarejestrowana firma nie prowadzi działalności gospodarczej, urząd skarbowy - w celu wyjaśnienia zaistniałej sytuacji - jest obowiązany podjąć czynności sprawdzające wobec takiego przedsiębiorcy.

Powodów wszczęcia takich czynności w praktyce może być wiele. Przykładowo podatnik nie składał deklaracji, nie wpłaca podatku do urzędu skarbowego. Może być też tak, że w ramach kontroli krzyżowej do urzędu skarbowego wpłynęło zapytanie z innego urzędu dotyczące tego podatnika. Ponieważ w praktyce okoliczności, w których wszczyna się czynności sprawdzające, mogą być różne, regulacje podatkowe nie zawierają wyliczenia konkretnych działań, które urząd skarbowy powinien podjąć, zanim wykreśli podatnika z rejestru, gdyż byłoby to trudne do określenia.

Jeżeli w wyniku podjętych czynności sprawdzających okazuje się, że dany podatnik nie istnieje lub mimo udokumentowanych prób nie ma możliwości skontaktowania się z podatnikiem albo jego pełnomocnikiem, wówczas naczelnik urzędu skarbowego wykreśla danego podatnika z rejestru podatników VAT. Wydawanie decyzji lub postanowienia czy też powiadamianie podatnika w opisanej sytuacji nie jest niemożliwe. Wynika to z tego, że nieistnienie podatnika czy też brak możliwości skontaktowania się z nim lub jego pełnomocnikiem powoduje brak możliwości doręczenia mu takiego dokumentu.

Uprawnienie organów podatkowych do wykreślenia podatnika VAT z rejestru służy także ochronie interesów fiskusa. W praktyce bowiem często jest tak, że podmioty, z którymi urząd nie może się skontaktować, uczestniczą w procesie nadużyć w zakresie VAT. Nadużycia te mogą polegać na wystawianiu pustych faktur czy pełnieniu roli tzw. słupów, czyli podmiotów nieposiadających żadnego majątku, które z założenia mają nie płacić VAT (oraz innych zobowiązań podatkowych), tylko uczestniczyć w procesie wyłudzania zwrotów podatku naliczonego.

Urzędowe wykreślenie nieistniejącej firmy z rejestru VAT ma ponadto chronić rzetelnych podatników VAT przed nieuczciwymi kontrahentami. Utrzymywanie takich przedsiębiorców w rejestrze jako podatników VAT może zagrażać interesom innych podatników. Otrzymując informację z urzędu skarbowego, że podmiot taki jest zarejestrowany jako podatnik VAT czynny, i działając w zaufaniu do organu, pozostali podatnicy mogliby ponieść pewne straty.

Urzędowe wykreślenie z rejestru może być zastosowane również wobec podatnika VAT prowadzącego obrót z krajami Unii Europejskiej. Wyjaśnijmy, że tacy przedsiębiorcy zobowiązani są do posiadania numeru identyfikacji podatkowej VAT-UE. Wprowadzenie do krajowego porządku prawnego przepisów regulujących zasady i tryb rejestracji podmiotów uczestniczących w transakcjach wewnątrzwspólnotowych w rejestrze podatników VAT-UE, a także przepisów określających zasady i tryb aktualizowania wprowadzonych do niego danych miało na celu uwzględnienie szczególnych mechanizmów w zakresie opodatkowania transakcji wewnątrzwspólnowych.

Wyjaśnijmy, że jeśli podmiot zarejestrowany jako podatnik VAT-UE zaprzestanie wykonywania czynności, musi na piśmie zgłosić ten fakt naczelnikowi urzędu skarbowego. Dokonuje tego przez aktualizację zgłoszenia rejestracyjnego. Zgłoszenie składa się w terminie 15 dni, licząc od dnia zaistnienia tej okoliczności. Dokument ten stanowi dla naczelnika urzędu skarbowego podstawę do wykreślenia podmiotu z rejestru jako podatnika VAT-UE (art. 97 ust. 13 i 14 ustawy o VAT).

W przypadku podatników VAT-UE podstawą do urzędowego wykreślenia ich z rejestru jest niewywiązywanie się z obowiązku składania deklaracji podatkowych. Zgodnie z art. 97 ust. 15 ustawy o VAT w przypadku gdy podatnik nie złoży za 6 kolejnych miesięcy lub 2 kolejne kwartały deklaracji podatkowej, naczelnik urzędu skarbowego wykreśla go z urzędu z rejestru jako podatnika VAT-UE. Organ podatkowy ma obowiązek powiadomienia podatnika o tym fakcie.

Trzeba pamiętać, że przepis ten nie powinien stanowić podstawy do wykreślenia podatnika z rejestru VAT-UE z powodu braku obrotu z krajami UE. Urzędowe wykreślenie z tego rejestru następuje z powodu niezłożenia za 6 kolejnych miesięcy lub 2 kolejne kwartały deklaracji VAT (do czego jest obowiązany zgodnie z art. 99 ustawy o VAT), bez względu na to, czy wykonywał jakiekolwiek czynności podlegające opodatkowaniu, czy też nie.

Celem regulacji zawartej w art. 97 ust. 15 jest przede wszystkim prowadzenie rejestru podatników VAT-UE w sposób rzetelny i aktualny. Przepis ten umożliwia naczelnikowi urzędu skarbowego wykreślenie z rejestru podatników VAT-UE podatnika, który przez pół roku nie wypełniał swoich podstawowych obowiązków polegających na okresowym składaniu deklaracji podatkowych dla celów VAT. Dopełnienie powyższych ustawowych obowiązków w przedmiotowej kwestii uchroni podatnika przed wykreśleniem z rejestru podatników VAT-UE.

Należy podkreślić, że wykreślenie podatnika z rejestru VAT-UE nie skutkuje równoczesnym wyrejestrowaniem z ewidencji podatników VAT. Jednak zależność ta wystąpi w odwrotnej sytuacji, tzn. wykreślenie podatnika z rejestru jako podatnika VAT (na podstawie art. 96 ust. 6, 8 i 9 ustawy) jest równoznaczne z wykreśleniem go z rejestru jako podatnika VAT-UE.

Pisemnego zgłoszenia o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu VAT przedsiębiorca dokonuje na urzędowym formularzu oznaczonym symbolem VAT-Z.

Zgłoszenia o zaprzestaniu działalności w wyniku śmierci podatnika dokonuje jego następca prawny.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Art. 96 ust. 6 - 9, art. 97 ust. 15, art. 99 ust. 7a ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).