Nieodpłatne problemy podatkowe

Dyskutowany obecnie w Sejmie projekt zmian do ustawy o VAT po raz kolejny zmienia zasady opodatkowania nieodpłatnych czynności. Zmiany obejmą zarówno nieodpłatną dostawę towarów, jak i nieodpłatne świadczenie usług. Jeżeli zmiany wejdą w życie zgodnie z obecnymi planami, od 1 kwietnia nieodpłatne wydanie towarów niezależnie od celu będzie podlegało opodatkowaniu, pod warunkiem że przy nabyciu tych towarów podatnik odliczył podatek.

W przypadku usług zmiany podążyły w innym kierunku. Zasady opodatkowania będą różne w zależności od tego, czy przedmiotem nieodpłatnej czynności będzie wykorzystanie składników majątku przedsiębiorstwa, czy nieodpłatne świadczenie usług. Te drugie będą podlegały opodatkowaniu niezależnie od prawa do odliczenia.

Trudność związana z właściwym opodatkowaniem tego rodzaju zdarzeń wynika przede wszystkim z nie do końca precyzyjnych przepisów dyrektywy VAT i istoty związku tych nieodpłatnych czynności z prowadzoną działalnością gospodarczą. Z dyrektywy wynika bowiem, że opodatkowaniu powinno podlegać, jeżeli chodzi o towary, "wykorzystanie przez podatnika towarów stanowiących część majątku jego przedsiębiorstwa do celów prywatnych podatnika lub jego pracowników, które przekazuje nieodpłatnie lub, w ujęciu ogólnym, które przeznacza do celów innych niż prowadzona przez niego działalność". Zatem podobnie jak w ciągle obowiązującym jeszcze brzmieniu polskiej ustawy o VAT, przepis dyrektywy odwołuje się do związku z prowadzoną działalnością.

Jeżeli popatrzymy na przepisy dyrektywy w zakresie nieodpłatnego świadczenia usług, to nietrudno zauważyć, że koncepcja "związku z działalnością gospodarczą" jest tam również obecna. Ciekawe w tej sprawie jest to, że polski prawodawca pozostawia to sformułowanie w przepisie o usługach, a proponuje jego wykreślenie w odniesieniu do nieodpłatnej dostawy towarów. Skąd ten brak konsekwencji?

Kolejnym znakiem zapytania w odniesieniu do opodatkowania czynności nieodpłatnych jest orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który wskazał na istotę tych przepisów. Otóż zdaniem Trybunału opodatkowanie nieodpłatnych świadczeń wiąże się z koniecznością opodatkowania ostatecznej konsumpcji i zapewnienia porównywalności sytuacji podatnika z sytuacją przykładowego Kowalskiego. Jeżeli ten ostatni kupi towar lub usługę, z pewnością nie odzyska VAT, a koszt nabycia towaru lub usługi obejmie kwotę VAT. Taki sam efekt powinniśmy uzyskać w przypadku podatnika, który nabywa te same dobra, a później wykorzystuje je do celów prywatnych. W obu przypadkach dochodzi do ostatecznej konsumpcji, która powinna być opodatkowana. Trybunał nie daje jednak odpowiedzi, czy w świetle takiej argumentacji nieodpłatne przekazanie towarów innemu podatnikowi, który wykorzystuje otrzymane towary do prowadzonej działalności gospodarczej, powinno również być opodatkowane? Przecież w takiej sytuacji VAT przestanie być neutralny.

Przypomina mi to spór, który wiodły swego czasu Komisja Europejska i Francja, dotyczący opodatkowania transportu zwłok. Francja chciała zwolnić te usługi z VAT. Komisja zaś uznała, że zwolnienie spowodowałoby nieopodatkowanie ostatecznej konsumpcji.

Jedno jest pewne, jeżeli chodzi o polskie dylematy dotyczące opodatkowania nieodpłatnego przekazania - są one wieczne.

@RY1@i02/2011/035/i02.2011.035.086.002b.001.jpg@RY2@

Roman Namysłowski, dyrektor w Ernst & Young

em