Prawo słuszne i skuteczne

Nagroda Bona Lex trafia do autorów dobrego prawa. Chciałoby się oczywiście, żeby to prawo było dobre pod każdym możliwym względem, ale to, czy mamy do czynienia z legislacyjnym majstersztykiem, jest dla nas mniej istotne niż to, by było to prawo, które przysparza nam społecznego dobra - tłumaczył redaktor naczelny DGP i przewodniczący kapituły Krzysztof Jedlak na moment przed wręczeniem tegorocznej nagrody. Kapituła uznała za godny wyróżnienia Bona Lex pakiet ustaw uszczelniających podatki. Decyzją redakcji "Dziennika Gazety Prawnej" nagrody otrzymali: Mateusz Morawiecki, Paweł Szałamacha, Teresa Czerwińska, Marian Banaś i Wiesław Jasiński .

"Samo wprowadzenie pakietu paliwowego przyniosło - według szacunków - wzrost wpływów budżetowych o ok. 2,5 mld zł. Dobra sytuacja budżetu państwa to jednak zasługa przede wszystkim wzrostu wpływów z VAT o nawet 20 proc. w stosunku do roku 2016. To m.in. efekt wprowadzenia JPK_VAT dla przedsiębiorców, lepszej analizy danych w Ministerstwie Finansów, połączenia sił organów podatkowych, skarbowych i celnych w jednej Krajowej Administracji Skarbowej. Do zmian uszczelniających podatki można też zaliczyć wprowadzenie klauzuli przeciw unikaniu opodatkowania w ordynacji podatkowej (w połowie 2016 r.). Wszystkie te zmiany prawne szły w parze ze zmianą podejścia organów podatkowych" - czytamy w uzasadnieniu.

- Dziękuję kapitule, ale nade wszystko tym wszystkim, którzy uwierzyli, że można poprawić system podatkowy. Uwierzyliśmy, że coś jest głęboko nie tak w mechanizmach, skoro potwierdzone przez renomowane firmy proste dane potwierdzały, że gdzieś znikało co najmniej 20, a być może około 40 mld zł. "Znika" to mało adekwatny eufemizm, można by użyć o wiele mocniejszych słów - komentował premier Mateusz Morawiecki. - Starożytni mawiali również, że sprawiedliwość podąża za prawem. Myślę, że pokazaliśmy, że także prawo podąża za sprawiedliwością. Staraliśmy się wdrożyć społecznie sprawiedliwe mechanizmy, które wymusiły wprowadzenie adekwatnych rozwiązań, m.in. informatycznych, które wszystko zmieniły. Bez tych miliardów bylibyśmy dziś w innym położeniu - mówi premier. ⒸⓅ

@RY1@i02/2018/107/i02.2018.107.07000050d.801.jpg@RY2@

fot. Roman Samborskyi/Shutterstock

Teresa Czerwińska, Mateusz Morawiecki, Wiesław Jasiński i Krzysztof Jedlak

mww

premier, za nadzór nad wdrażaniem przepisów składających się na pakiet zmian uszczelniających w 2017 r. wpływy podatkowe

Ta nagroda to wyróżnienie dla mnie i wszystkich licznych osób, które sprostały wyzwaniu będącemu jeszcze niedawno jednym wielkim imposybilizmem. Dziękuję zatem poprzedniemu i obecnemu kierownictwu Ministerstwa Finansów, szefostwu Krajowej Administracji Skarbowej i wszystkim pracownikom służb celno - skarbowych w Polsce. Postawiliście na nogach to, co przez wiele lat stało na głowie.

Pamiętajmy, że do 2015 r. w polskiej domenie publicznej nie istniała w zasadzie problematyka wyłudzeń, przestępstw finansowych, potężnych strat fiskalnych i debata o konieczności efektywnego uszczelnienia systemu podatkowego. Więcej światła na realny stan finansów publicznych w Polsce rzucały raporty Komisji Europejskiej i międzynarodowych ośrodków analitycznych niż opracowania krajowych instytucji administracji rządowej.

W ciągu ostatnich dwóch dekad wyłudzenia, uszczuplenia i luki podatkowe w Polsce powodowały kolosalny ubytek w budżecie państwa. Ściągalność należnych danin publicznych była nie tylko piętą achillesową naszego ekosystemu gospodarczego. Była też dowodem na strukturalną słabość państwa polskiego, którą z roku na rok coraz zuchwalej wykorzystywali przestępcy, zarówno krajowi, jak i zagraniczni.

Dwa lata wystarczyły, aby udowodnić ponad wszelką wątpliwość, że państwo polskie w obszarze uszczelniania systemu podatkowego może być sprawne i sprawcze. Sprawne w tworzeniu stosownych regulacji prawnych oraz budowaniu zintegrowanych struktur instytucjonalnych (Krajowa Administracja Skarbowa). Sprawcze natomiast w odzyskiwaniu należnych danin i walce wypowiedzianej przestępcom podatkowym.

Przemawiają za tym twarde dane. Wpływy z podatków w 2017 r. były wyższe (rok do roku) łącznie o ponad 15 proc., przy czym z tytułu samego VAT - o blisko 24 proc. Lukę VAT-owską, wywindowaną w latach 2008-2015 do 24,5 proc., zmniejszyliśmy do 14 proc. i na koniec tego roku osiągniemy poziom Niemiec, Francji czy Danii.

Jednocześnie nastąpiła nie tylko integracja systemów IT w ramach administracji skarbowej, ale zaczęliśmy stosować rozwiązania big data, zaawansowane algorytmy i pogłębioną analitykę informatyczną w zespolonej skarbówce. Otworzyliśmy też administrację podatkową na start-upy technologiczne, pozyskując w ramach hackathonów wysokiej klasy specjalistów tworzących dziś aplikacje krytyczne. Jeden z efektów? W ubiegłym roku przeprowadzono o połowę mniej kontroli w firmach niż w 2015, ale odzyskano trzy razy więcej należności (1,2 mld zł versus 400 mln).

Co ważne, te wielopłaszczyznowe działania uszczelniające idą w parze z cywilizowaniem stosunków na linii administracja - obywatel, a trend ten wzmocnią dodatkowo przepisy zawarte w obowiązującej od niedawna Konstytucji biznesu. Ostatnio trafiłem w mediach społecznościowych na bardzo charakterystyczny wpis: "Jedzie człowiek do Urzędu Skarbowego. Przemiła Pani wskazuje odpowiedni pokój. Obsługuje druga Pani, bardzo pomocna. Zaczynam się zastanawiać, co tu się właściwie dzieje i czy nie zabłądziłam". I taka ma być właśnie codzienność, a nie okazyjna laurka w przypadku uczciwych podatników.

członek Zarządu NBP, w latach 2015-2016 minister Finansów

Nagroda Bona Lex została przyznana za przygotowanie przepisów składających się na pakiet zmian uszczelniających w 2017 r. system poboru VAT.

Pan Paweł Szałamacha z powodu innych obowiązków nie mógł odebrać nagrody osobiście.

minister finansów, Bona Lex za nadzór nad wdrażaniem zmian uszczelniających wpływy podatkowe

Dziękując za wyróżnienie, chcę też podziękować moim poprzednikom: premierowi Mateuszowi Morawieckiemu, ministrowi Pawłowi Szałamasze, który zapoczątkował te zmiany. Postawili oni przede mną poprzeczkę bardzo wysoko, nie zabrakło im siły i determinacji, żeby zmieniać system podatkowy, uszczelniać go, pracować dla dobra finansów publicznych i Polski. Wiele zostało zrobione, a sporo jeszcze przed nami.

wiceminister finansów, szef Krajowej Administracji Skarbowej, Bona Lex za przygotowanie i wdrożenie reformy administracji skarbowej

Rząd Prawa i Sprawiedliwości podjął zdecydowaną walkę z przestępczością gospodarczą i rozpoczął proces uszczelniania systemu podatkowego. Przeprowadzenie reformy administracji skarbowej było niezbędne dla powodzenia tych działań. Moim celem było stworzenie nowej organizacji, która będzie w stanie skutecznie przeciwstawić się mafiom VAT-owskim, chronić uczciwy biznes i dbać o wpływy do budżetu państwa. Założenia konsolidacji służb skarbowych i projekt ustawy zostały przygotowane już w latach 2005-2007, jednak zmiana sytuacji na scenie politycznej w listopadzie 2007 r. uniemożliwiła realizację tej reformy. Krajowa Administracja Skarbowa powstała 1 marca 2017 r. dzięki wsparciu premier Beaty Szydło i premiera Mateusza Morawieckiego, za które bardzo dziękuję. Utworzenie KAS było największą reformą przeprowadzoną w polskiej administracji publicznej.

Nagroda Bona Lex ma dla mnie dużą wartość, bo potwierdza, że wdrożone zmiany są dobrze oceniane przez zewnętrznych partnerów, przez różne środowiska biznesowe i eksperckie.

Wyniki, jakie osiągnęliśmy w pierwszym roku funkcjonowania KAS, są bardzo optymistyczne, jednak nie spoczywamy na laurach. Mamy świadomość, że realizujemy zadania, które wpływają na stabilność finansową naszego kraju. Dlatego musimy działać odpowiedzialnie i skutecznie. Utworzenie KAS było początkiem procesu zmian, który będzie trwać nadal.

wiceprezes zarządu Energa-Operator, były wiceminister finansów, Bona Lex za przygotowanie, przeprowadzenie przez parlament i wdrożenie pakietu paliwowego

To ważna nagroda, bo jest to kolejne potwierdzenie, że udało się uporządkować zasady przywozu paliw do kraju i uszczelnić pobór podatku. Jeszcze w końcu 2015 r. dane liczbowe bezwzględnie potwierdzały, że wyłudzenia VAT są najpoważniejszym zagrożeniem dla finansów państwa. Zadaniem, jakie postawiono przede mną w zakresie jego eliminacji w pierwszej kolejności, była radykalna zmiana formalnego podejścia do ustaleń podatkowych. Konieczne stało się, aby pracownicy Ministerstwa Finansów poczuli, że faktycznie uszczelniamy system podatkowy i przyszło coś nowego: liczą się wpływy do budżetu, a nie ustalenia na papierze oszustw karuzelowych, gdy nie ma już ogniw danej karuzeli. Reorganizacja kontroli skarbowej w 2016 r. skutkowała m.in. wzrostem wpłat z decyzji i korekt oraz zatrzymanych zwrotów nienależnych VAT o 78 proc. (w stosunku do 2015 r.). Niezbędne stały się też szybkie zmiany legislacyjne. Ich przykładem był tzw. pakiet paliwowy, czyli zmiany w ustawie o VAT, akcyzie, ordynacji podatkowej i prawie energetycznym. Ich ratio legis było uporządkowanie zasad przywozu paliw do kraju i uszczelnienie poboru podatków w zakresie wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów. Pakiet dał do budżetu dodatkowo zakładane 2,5 mld zł, ale jeszcze ważniejsze było to, że jego pozytywne efekty eskalowaliśmy poprzez działania organizacyjne. Udało się zmobilizować ludzi do stałych kontroli na granicy zamiast wcześniejszych akcyjnych działań prewencyjnych oraz zintensyfikować czynności operacyjno-rozpoznawcze, które pozwalały wreszcie na zatrzymanie sprawców na gorącym uczynku przy nielegalnym przywozie. Modyfikowaliśmy też kontrole skarbowe w branży przy wykorzystaniu JPK i analityki finansowej. Całość wspierały organizacje przedstawicielskie i państwowe spółki paliwowe. Nowo wypracowane metody aplikowaliśmy do innych służb. Dla utrzymania wysokiego poziomu uszczelniania poboru podatków w branży konieczne jest weryfikowanie podjętych działań i wprowadzanie nowych instrumentów. W tym zakresie szczególnie ważne było dla mnie nadzorowanie na przełomie 2016/17 przygotowania projektu ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów i dedykowanego jej systemu informatycznego SENT.

Zebrał i opracował Łukasz Zalewski