Jak przedsiębiorca rozlicza pożyczkę od rodziny i znajomych

● W wielu przypadkach może być zwolniony z zapłaty tej daniny. Przy niskich kwotach nie trzeba nawet składać deklaracji w urzędzie

● Trzeba także rozliczyć PIT od odsetek. Płatnikiem jest pożyczkobiorca, jeśli prowadzi działalność gospodarczą

Na przedsiębiorcach, którzy pożyczyli pieniądze od rodziny czy znajomych na uruchomienie biznesu lub sfinansowanie konkretnej inwestycji, ciążą szczególne obowiązki podatkowe.

Często - dla zwiększenia bezpieczeństwa zwrotu - pożyczkodawcy chcą, aby udzielenie wsparcia było udokumentowane odpowiednią umową. Powinna być ona zawarta w formie pisemnej. Należy w niej zaznaczyć, czy pożyczka jest oprocentowana, a jeśli tak - wyszczególnić kwotę odsetek należną pożyczkodawcy.

Umowa pożyczki podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC). Natomiast wypłacone pożyczkodawcy odsetki są obciążone podatkiem dochodowym.

Zwolnienia z PCC od najbliższych

Pożyczki pieniężne są objęte podatkiem od czynności cywilnoprawnych, którego stawka wynosi 2 proc. PCC płaci pożyczkobiorca od otrzymanej kwoty. W terminie 14 dni od zawarcia umowy powinien złożyć do urzędu skarbowego deklarację PCC-3, wykazując kwotę pożyczki oraz zapłacić należną daninę.

Nie w każdym przypadku trzeba będzie jednak ten podatek uiścić. Nie są nim objęte pożyczki nieprzekraczające 9637 zł, które podatnik otrzymał od najbliższej rodziny. Należą do niej osoby z I grupy podatkowej, czyli małżonek, zstępni (np. syn, wnuczka), wstępni (np. ojciec, babcia), pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha i teściowie.

Jeżeli wartość pożyczki od najbliższej rodziny przekracza powyższy limit, pożyczkobiorca również może nie zapłacić podatku. Musi jednak spełnić dwa warunki. Po pierwsze, ma obowiązek złożyć deklarację PCC-3 do urzędu skarbowego w terminie 14 dni od daty zawarcia umowy pożyczki. Po drugie, musi udokumentować fakt otrzymania pieniędzy na rachunek bankowy, rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym. W przypadku tego nielimitowanego zwolnienia z grona osób uznawanych za najbliższą rodzinę wyłączeni są zięć, synowa oraz teściowie.

Pożyczek zwolnionych do kwoty 9637 zł nie trzeba w ogóle zgłaszać do urzędu skarbowego. Limit ten dotyczy pożyczki od jednego członka rodziny i liczy się w okresie pięcioletnim. Zatem aby uniknąć opodatkowania i konieczności składania deklaracji, pożyczkobiorca powinien sumować otrzymane kwoty od konkretnej osoby w podanym okresie.

Limit w przypadku osób niespokrewnionych

Zwolnione z podatku są też niektóre pożyczki udzielone przez osoby z dalszej rodziny lub w ogóle niespokrewnione. Limity kwotowe wynoszą w takich przypadkach 5 tys. zł, gdy podatnik pożycza pieniądze od jednej osoby, oraz 25 tys. zł, gdy zapożycza się u kilku osób. Limity te dotyczą okresów trzyletnich ustalonych z góry w ustawie o PCC. Aktualnie taki okres liczy się od 1 stycznia 2012 r. (poprzedni trwał od 1 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2011 r.). Czyli gdy ktoś zaciągnął pożyczkę w 2013 r., to może nie płacić podatku, jeśli zmieści się w tych limitach do końca 2014 r. Nie musi też składać deklaracji w urzędzie skarbowym.

W przypadku przekroczenia ustawowych limitów opodatkowaniu podlega jedynie nadwyżka kwoty pożyczki według stawki 2 proc.

Rozliczenie podatku od odsetek

Na przedsiębiorcy będącym pożyczkobiorcą ciążą również obowiązki podatkowe dotyczące rozliczenia PIT. Chodzi o podatek dochodowy od odsetek wypłacanych pożyczkodawcy. Są one przychodem osoby udzielającej pożyczki. Jednak to pożyczkobiorca jest płatnikiem tego podatku i musi go rozliczyć za osobę, która mu pożyczyła pieniądze. Od kwoty zwracanych odsetek potrąca 19-proc. daninę. Podatku nie można pomniejszyć o żadne koszty, np. dojazdu pożyczkodawcy do pożyczkobiorcy w celu podpisania umowy.

Kwotę podatku przedsiębiorca powinien przekazać do urzędu skarbowego w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano podatek. Jako płatnik ma również obowiązek przesłać do końca stycznia następnego roku podatkowego deklarację PIT-8AR, w której wykaże pobraną daninę. W takim przypadku osoba fizyczna udzielająca pożyczki nie ma już żadnych obowiązków związanych z rozliczeniem podatku.

Przedsiębiorcy, którzy pełnią obowiązki płatników, muszą pamiętać, że za brak przesłania do urzędu skarbowego deklaracji PIT-8AR w terminie muszą się liczyć z karą grzywny. Mogą jej uniknąć, jeśli razem ze spóźnionym formularzem złożą tzw. czynny żal, w którym wytłumaczą powody zwłoki w rozliczeniu z fiskusem.

Kiedy pożyczkodawca musi sam się rozliczyć

Inaczej jest, gdy pożyczkobiorcą jest osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Wtedy nie pełni funkcji płatnika i pożyczkodawca musi rozliczyć podatek dochodowy samodzielnie. Powinien go obliczyć, ująć w zeznaniu podatkowym i wpłacić na rachunek urzędu skarbowego. W rocznych deklaracjach podatkowych, np. PIT-37, jest przewidziana specjalna rubryka, w której należy wykazać zryczałtowany podatek dochodowy, który nie został pobrany przez płatnika, w tym od przychodów z odsetek od pożyczek. Wiele osób omija w rozliczeniu podatkowym tę część, przede wszystkim ze względu na brak jakiegokolwiek druku pomocnego przy obliczeniu tego podatku (takiego jak np. PIT-8C dla przychodów z papierów wartościowych czy przychodów z innych źródeł).

Przy dużych kwotach pożyczki osoby, które nie uwzględniły otrzymanych odsetek w swoich przychodach, mogą narazić się na kontrolę ze strony urzędu skarbowego. Podstawowym dowodem dla fiskusa w postępowaniu weryfikującym dokonanie zapłaty podatku od odsetek przez pożyczkodawcę może być deklaracja PCC, którą pożyczkobiorca złożył w urzędzie skarbowym w związku z zawarciem umowy pożyczki. Organy podatkowe szczególnie starannie sprawdzają umowy zawarte na duże kwoty pieniężne.

Jak rozliczyć pożyczki w deklaracjach podatkowych

Deklaracja PCC-3

Składa pożyczkobiorca

Część B - trzeba wpisać dane identyfikacyjne podatnika. Jeśli korzysta on z nielimitowanego zwolnienia z podatku od najbliższej rodziny, trzeba zakreślić kwadrat 4 - wskazując, że pożyczkobiorca jest zwolniony z podatku.

Część D, poz. 31, 32, 33 - należy wpisać kwotę pożyczki, stawkę podatku (2 proc.) oraz kwotę należnego podatku. W przypadku umowy pożyczki zwolnionej w poz. 32 i 33 należy wpisać 0.

Deklaracja PIT-8AR - Deklaracja roczna o zryczałtowanym podatku dochodowym

Składa pożyczkobiorca

Część C, wiersz 6 - Odsetki od pożyczek - należy wpisać kwotę pobranego podatku od odsetek za każdy miesiąc roku kalendarzowego. W wierszu 14 należy zsumować kwoty pobranego podatku. W wierszu 16 należy wpisać kwoty do wpłaty.

PRZYKŁADY

1 Czy pożyczka może być obciążona 20-proc. podatkiem

W przypadku umowy pożyczki, która nie została opodatkowana przez pożyczkobiorcę w terminie, może dojść do powtórnego powstania obowiązku podatkowego. Wtedy zastosowanie może mieć sankcyjna 20-proc. stawka podatku. Potwierdził to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 lipca 2011 roku (sygn. akt II FSK 413/10, prawomocny).

Przepisy ustawy o PCC dopuszczają możliwość powtórnego - pomimo upływu okresu przedawnienia - powstania obowiązku podatkowego. Taka sytuacja ma miejsce wtedy, gdy podatnik nie złożył deklaracji PCC w ciągu pięciu lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku, a potem powołał się na fakt otrzymania pożyczki przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej. Automatycznie powstanie wtedy powtórny obowiązek zapłaty podatku, ale już według wyższej 20-proc. stawki. Trzeba go zapłacić wraz z odsetkami za zwłokę.

Co do zasady, obowiązek podatkowy od umowy pożyczki powstaje z chwilą jej zawarcia. Pożyczkobiorca ma obowiązek w terminie 14 dni od tej daty złożyć deklarację podatkową oraz wpłacić podatek na rachunek urzędu skarbowego. Normalna stawka wynosi 2 proc.

2 Czy nieoprocentowana pożyczka od osoby fizycznej podlega PIT

Jeżeli strony w umowie pożyczki zastrzegły brak odpłatności w postaci odsetek, to fakt ten nie rodzi skutków podatkowych w postaci uzyskania przez pożyczkobiorcę nieodpłatnego świadczenia. Z przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika, że otrzymanie nieoprocentowanej pożyczki jest obojętne podatkowo. Takie stanowisko wyraził dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji indywidualnej z 16 maja 2011 r. (sygn. IBPBII/2/415-224/11/MW).

Organ uznał, że umowa pożyczki może mieć charakter odpłatny albo nieodpłatny. Jeśli jest odpłatna, to odpłatność można ustalić w różny sposób, np. w postaci oprocentowania wyrażonego w pieniądzu, przeniesienia własności rzeczy oznaczonych co do tożsamości, zezwolenia na korzystanie z rzeczy, udziału w zysku osiągniętym przez pożyczkobiorcę. Z taką tezą zgodził się również dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy w interpretacji indywidualnej z 17 lipca 2012 r. (sygn. ITPB1/415-468/12/HD). W przypadku umowy odpłatnej, gdy przychód jest inny niż odsetki, przysporzenie należy opodatkować na zasadach ogólnych.

Niektóre organy podatkowe mogą jednak uznać, że nawet przy całkowicie nieodpłatnej umowie pożyczkobiorca uzyskuje potencjalne przychody z nieodpłatnych świadczeń w wysokości kosztu pożyczki udzielonej na zasadach rynkowych. Podatnik, który spierał się o to z Izbą Skarbową w Krakowie, przegrał sprawę przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. NSA w wyroku z 1 marca 2011 r. (sygn. akt II FSK 1938/09) uznał, że otrzymanie gotówki w ramach nieoprocentowanej pożyczki to właśnie przychód z nieodpłatnych świadczeń, który trzeba opodatkować na zasadach ogólnych. Według sądu w takim przypadku podstawę opodatkowania należy obliczyć według średniego oprocentowania pożyczek bankowych.

W świetle rozbieżnych stanowisk organów, aby mieć pewność, że nie zapłaci się podatku z tytułu nieodpłatnych świadczeń, najlepiej wystąpić do izby skarbowej o indywidualną interpretację podatkową. Zapewni ona ochronę podatnikowi, jeśli się do niej zastosuje. Kosztuje to 40 zł.

Aby uzyskać zwolnienie, pożyczkę od najbliższych trzeba zgłosić do urzędu w ciągu 14 dni

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 720 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.). Art. 1, art. 3, art. 4, art. 6, art. 8, art. 10 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649 z późn. zm.). Art. 30a ust. 1 pkt 1, art. 41 ust. 1 i 4, art. 42 ust. 1, art. 45 ust. 3b ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.).