Zmiany także podlegają PCC

Zawarcie umowy spółki wiąże się nie tylko z dopełnieniem formalności związanych z jej rejestracją, ale również z obowiązkiem zapłaty podatku. Zawarcie umowy spółki to czynność podlegająca opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC). Obowiązek rozliczeń z fiskusem powstaje także w przypadku zmiany umowy spółki. Zasady opodatkowania umowy spółki i jej zmiany reguluje ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. PCC podlega zawarcie umowy każdej spółki.

Zmiana umowy spółki

Opodatkowaniu podlega nie tylko zawarcie umowy spółki, ale również jej zmiana. Ustawa precyzyjnie określa w art. 1 ust. 3, co należy rozumieć przez zmianę umowy spółki podlegającą opodatkowaniu PCC. W katalogu tym wymienione zostały:

● przy spółce osobowej - wniesienie lub podwyższenie wkładu, którego wartość powoduje zwiększenie majątku spółki albo podwyższenie kapitału zakładowego, pożyczkę udzieloną spółce przez wspólnika, dopłaty oraz oddanie przez wspólnika spółce rzeczy lub praw majątkowych do nieodpłatnego używania;

● przy spółce kapitałowej - podwyższenie kapitału zakładowego z wkładów lub ze środków spółki oraz dopłaty;

● przekształcenie lub łączenie spółek, jeżeli ich wynikiem jest zwiększenie majątku spółki osobowej lub podwyższenie kapitału zakładowego;

● przeniesienie na terytorium Polski z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim: rzeczywistego ośrodka zarządzania spółki kapitałowej, jeżeli jej siedziba nie znajduje się na terytorium państwa członkowskiego, albo siedziby spółki kapitałowej, jeżeli jej rzeczywisty ośrodek zarządzania nie znajduje się na terytorium państwa członkowskiego - także wtedy, gdy czynność ta nie powoduje podwyższenia kapitału zakładowego.

Wyłączenia z opodatkowania

Od 1 stycznia 2009 r. znacznemu ograniczeniu uległ katalog czynności opodatkowanych PCC. Modyfikacje w tym zakresie wprowadzone ostatnią nowelizacją ustawy o PCC wynikały z konieczności dostosowania polskich przepisów do regulacji Dyrektywy Rady 2008/7/WE dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału. Zgodnie z przepisami tej dyrektywy, podatkiem kapitałowym (w Polsce rolę podatku kapitałowego pełni PCC) nie mogą być opodatkowane określone działania restrukturyzacyjne spółek kapitałowych. Za działania restrukturyzacyjne dyrektywa uznaje łączenie spółek kapitałowych, podział spółek kapitałowych oraz wniesienie do spółki kapitałowej wkładów niepieniężnych (aportów) w postaci oddziału innej spółki kapitałowej, a także czynności określane jako wymiana udziałów w spółkach kapitałowych.

W konsekwencji w katalogu czynności wyłączonych z opodatkowania dodane zostały umowy spółki i ich zmiany związane z:

● łączeniem spółek kapitałowych;

● przekształceniem spółki kapitałowej w inną spółkę kapitałową;

● wniesieniem do spółki kapitałowej, w zamian za jej udziały lub akcje: oddziału spółki kapitałowej, a także udziałów lub akcji innej spółki kapitałowej dających w niej większość głosów albo kolejnych udziałów lub akcji, w przypadku gdy spółka, do której są wnoszone te udziały lub akcje, posiada już większość głosów.

Odstąpiono także od opodatkowania zmiany umowy spółki związanej z przeniesieniem między państwami członkowskimi rzeczywistego ośrodka zarządzania spółki kapitałowej lub jej statutowej siedziby.

Zwolnienia z podatku

Rozszerzeniu uległ także przepis regulujący zwolnienia z podatku. Obejmuje on m.in. umowy spółki i jej zmiany w części wkładów do spółki osobowej albo kapitału zakładowego w spółce kapitałowej, które zostały uprzednio opodatkowane lub zgodnie z prawem państw członkowskich podatek nie był od nich naliczany. Z opodatkowania zwolniono także wkłady do spółki kapitałowej związane z podwyższeniem kapitału zakładowego w części dotyczącej wartości, o którą obniżono kapitał zakładowy w następstwie poniesionych strat przez spółkę kapitałową, pod warunkiem że podwyższenie kapitału zakładowego następuje w okresie czterech lat po obniżeniu kapitału zakładowego.

W przypadku zawarcia umowy spółki podstawę opodatkowania stanowi wartość wniesionych wkładów albo wartość kapitału zakładowego.

W szczególny sposób została ustalona podstawa opodatkowania czynności uznawanych w świetle ustawy za zmianę umowy spółki. Przy wniesieniu lub podwyższeniu wkładów do spółki osobowej albo podwyższeniu kapitału zakładowego jest to wartość wkładów powiększających majątek spółki osobowej albo wartość, o którą podwyższono kapitał zakładowy. Przy dopłatach - kwota dopłat. Przy pożyczce udzielonej spółce przez wspólnika - kwota lub wartość pożyczki. Przy oddaniu spółce rzeczy lub praw majątkowych do nieodpłatnego używania - roczna wartość nieodpłatnego używania, którą przyjmuje się w wysokości 4 proc. wartości rynkowej rzeczy lub prawa majątkowego oddanego do nieodpłatnego używania. Przy przekształceniu lub łączeniu spółek - wartość wkładów do spółki osobowej powstałej w wyniku przekształcenia albo wartość kapitału zakładowego spółki kapitałowej powstałej w wyniku przekształcenia lub połączenia. Przy przeniesieniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej rzeczywistego ośrodka zarządzania spółki kapitałowej lub jej siedziby - wartość kapitału zakładowego.

Obowiązujące przepisy umożliwiają pomniejszenie podstawy opodatkowania przy umowie spółki o koszty związane z zawarciem takiej umowy. Od podstawy opodatkowania można odliczyć przede wszystkim kwotę wynagrodzenia wraz z VAT, pobraną przez notariusza za sporządzenie aktu notarialnego umowy spółki albo jej zmiany, jeżeli powoduje ona zwiększenie majątku spółki albo podwyższenie kapitału zakładowego. Odliczyć można także opłaty, których poniesienie konieczne jest przy rejestracji spółki, a zatem opłatę sądową związaną z wpisem spółki do rejestru przedsiębiorców lub zmianą wpisu w tym rejestrze dotyczącą wkładu do spółki albo kapitału zakładowego, a także opłatę za zamieszczenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym ogłoszenia o powyższych wpisach.

Stawka podatku od umowy spółki wynosi 0,5 proc.

Zapłata podatku

Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą zawarcia umowy spółki (jej zmiany) oraz podjęcia uchwały o podwyższeniu kapitału spółki mającej osobowość prawną (spółka z o.o. i akcyjna). Zasadą jest, że obowiązek zapłaty podatku przy umowie spółki ciąży na spółce. Wyjątkiem jest umowa spółki cywilnej. W tym wypadku obowiązek podatkowy ciąży na wspólnikach. Są oni zobowiązani do zapłaty podatku z tytułu zawartej umowy solidarnie.

Dla większości spółek przepisy wymagają zawarcia umowy w formie aktu notarialnego. Wizyta u notariusza konieczna jest w przypadku zawierania umów spółek prawa handlowego: komandytowej, komandytowo-akcyjnej, z ograniczoną odpowiedzialnością oraz akcyjnej. W praktyce oznacza to, że PCC od umowy spółki zwykle pobierze i odprowadzi do urzędu skarbowego notariusz.

Forma aktu notarialnego nie jest wymagana jedynie w przypadku umowy spółki cywilnej, spółki jawnej oraz spółki partnerskiej.

Podatnicy mają obowiązek, bez wezwania organu podatkowego, złożyć deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych, według ustalonego wzoru (PCC-3) oraz obliczyć i wpłacić podatek w terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego. Nie dotyczy to przypadków, gdy podatek jest pobierany przez płatnika.

Dla rozliczenia podatku od umowy spółki właściwy jest naczelnik urzędu skarbowego właściwy ze względu na siedzibę spółki.

Wpływ adresu siedziby na PCC

Umowa spółki oraz jej zmiana podlega PCC, jeżeli w chwili dokonania czynności na terytorium Polski znajduje się:

● siedziba tej spółki w przypadku spółki osobowej

● rzeczywisty ośrodek zarządzania albo siedziba tej spółki (jeżeli jej rzeczywisty ośrodek zarządzania nie znajduje się na terytorium innego państwa członkowskiego) - w przypadku spółki kapitałowej.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 68, poz. 450 z późn. zm.).