Kiedy fiskus zainteresuje się rozliczeniami podatnika

Takie postępowanie - co podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych - nie narusza zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Ustalenie wydatków podatnika, istotnych przy badaniu wysokości przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach, na podstawie danych statystycznych o średnich wydatkach trzyosobowej rodziny, gdy podatnik nie potrafił określić faktycznie poniesionych wydatków w danym roku, jest dopuszczalne. Urząd prowadzący postępowanie w sprawie tzw. nieujawnionych źródeł przychodu musi zbadać dokładnie zarówno poziom naszych dochodów (zarówno opodatkowanych, jak i zwolnionych z podatku), jak i wszystkich ponoszonych wydatków, m.in. wydatków na utrzymanie rodziny, taki jak np. czynsz, opłaty za media, wydatki na żywność i odzież oraz ewentualne inne zakupy (zakup nowego telewizora).

Art. 20 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).

Art. 121 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

To prawda. Szczególnym obszarem zainteresowania ze strony organów podatkowych, jeśli chodzi o nieujawnione źródła przychodów, jest kupno nieruchomości. W kręgu zainteresowań organów podatkowych mogą znaleźć się podatnicy, których wydatki znacząco przewyższają dochody wykazane w deklaracjach podatkowych, co do których istnieje przypuszczenie, że mogą posiadać inne niż deklarowane źródła przychodów. Jednym z powodów, dla których organy podatkowe mogą zainteresować się takimi podatnikami, jest m.in. dokonywanie inwestycji na rynku nieruchomości. Wymiaru podatku od dochodów z nieujawnionych źródeł może dokonać - oprócz naczelnika urzędu skarbowego - organ kontroli skarbowej w toku postępowania kontrolnego. Część informacji, które mogą być wykorzystane w trakcie kontroli nieujawnionych źródeł przychodów, znajduje się w posiadaniu służb podatkowych, np. deklaracje czy zeznania podatkowe. W przypadku nabycia nieruchomości istnieje możliwość korzystania z informacji wynikających z ksiąg wieczystych oraz innych dostępnych rejestrów i baz danych.

Art. 20 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).

Obowiązkiem organów podatkowych, dokonujących ustalenia podatku z nieujawnionych przychodów, jest przede wszystkim ustalenie kwoty poniesionego wydatku oraz wartości zgromadzonych w tym roku zasobów finansowych. Te dwie wielkości muszą być stwierdzone przez organy podatkowe w sposób niebudzący wątpliwości, gdyż w istocie odpowiadają kwocie przychodu będącego podstawą wymiaru zryczałtowanego podatku. Wydatek oraz wartość zgromadzonych zasobów finansowych danego roku podatkowego nie mogą być zatem wielkościami ustalonymi w sposób dowolny ani domniemany. NSA w wyroku z 7 grudnia 2000 r. (sygn. akt I SA/Ka 1580/99; niepublikowany) wyjaśnił, że organ podatkowy uprawniony jest do porównania wysokości wydatków, jakie podatnik poniósł w ciągu roku podatkowego, do wartości opodatkowanych bądź zwolnionych z podatków zasobów finansowych, jakie zgromadził w tym roku, oraz zasobów, które zgromadził wcześniej, tj. przed rozpoczęciem danego roku podatkowego. W konsekwencji, w przypadku gdy stwierdzone zostanie, że poniesione wydatki nie znajdują pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów oraz w zgromadzonych wcześniej zasobach finansowych, organy podatkowe zyskują uprawnienie do przyjęcia, że podatnik osiągnął przychody ze źródeł, których nie ujawnił. Nie ma znaczenia, czy podatnik uzyskał z ujawnionych źródeł wyższe przychody niż zadeklarował, czy też w ogóle nie zgłosił źródeł swego przychodu do opodatkowania.

Art. 20 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).

Art. 121 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Niestety organ podatkowy mógł to zrobić. W czasie kontroli może on sprawdzać także prawidłowość rozliczenia pracowników przez pracodawcę. Według organów podatkowych, wartość pieniężna przyznawana pracownikom na zakup napojów z automatu stanowi ich przychód ze stosunku pracy niezależnie od tego, czy wartość ta przekazywana jest w formie banknotów czy kluczy chipowych. Takie stanowisko prezentuje przykładowo naczelnik Drugiego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie (postanowienie nr 1472/DPC/415-47/07/PK). Pracownicy w omawianym przypadku otrzymywali karty chipowe, na podstawie których mogli korzystać z automatu z kawą. Zdaniem organu, nieodpłatnym świadczeniem nie jest pobranie z automatu napoju ani nawet wypicie go przez pracownika. Przychodem jest kredyt znajdujący się na kluczu chipowym. Taka sytuacja - zdaniem urzędu - nie różni się niczym od sytuacji, gdy pracownicy nabywają te napoje za pieniądze otrzymane od pracodawcy jako wynagrodzenie. Klucze chipowe są swego rodzaju nośnikiem wartości pieniężnych. W związku z tym ich wartość stanowi przychód pracowników ze stosunku pracy. Niestety, takie podejście oznacza wzrost przychodów do opodatkowania. Co więcej, fiskus stoi także na stanowisku, że u pracownika powstanie przychód nawet wtedy, gdy z karty chipowej, a tym samym z kawy czy innego napoju nie skorzysta. Sam fakt otrzymania karty powoduje powstanie przychodu. Trzeba jednak podkreślić, że świadczenia rzeczowe i ekwiwalenty za te świadczenia przysługujące na podstawie przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy nie stanowią przychodu pracownika. Pracodawca ma bowiem obowiązek dostarczania wszystkim pracownikom wody zdatnej do picia lub innych napojów. I tu ważna uwaga. To pracodawca może zdecydować, jakiego rodzaju będą to napoje, i tego organy podatkowe już nie kwestionują.

Art. 11 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).

Jeśli pracownik otrzymuje od swojego pracodawcy preferencyjną pożyczkę, tzn. szef zrezygnuje z odsetek, będziemy mieli do czynienia z powstaniem nieodpłatnego świadczenia. W takiej sytuacji pożyczkobiorca bezsprzecznie uzyskuje korzyści w postaci przysporzenia majątku mającego konkretny wymiar finansowy. W przypadku otrzymania nieoprocentowanej pożyczki - co do zasady - u pożyczkobiorcy powstaje przychód w postaci nieodpłatnych świadczeń, odpowiadający wysokości odsetek należnych w przypadku zaciągnięcia kredytu, jakie pożyczkobiorca musiałby zapłacić na warunkach ogólnie obowiązujących w gospodarce rynkowej. Umowa pożyczki w obrocie gospodarczym jest umową odpłatną. W orzecznictwie sądów administracyjnych akceptowany jest pogląd, że nieoprocentowana pożyczka stanowi nieodpłatne świadczenie. Przychodami są w szczególności wartość otrzymanych nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie rzeczy lub praw, a także wartość innych nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych świadczeń. Korzyść z pobrania nieoprocentowanej pożyczki osiąga się w chwili otrzymania świadczenia, a więc w czasie dysponowania przedmiotem świadczenia.

Art. 11 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).

Krystyna Górczak

krystyna.gorczak@dgp.pl