Jakie znaczenie dla podatników mają terminy załatwiania spraw

@RY1@i02/2010/251/i02.2010.251.086.006b.001.jpg@RY2@

Michał Nielepkowicz, menedżer w Ernst & Young

Z jednej strony stanowią gwarancję dla podatnika, że jego sprawa skończy się relatywnie szybko. Z drugiej, przynajmniej w założeniu, mają dyscyplinować organ podatkowy do respektowania zasady szybkości postępowania. Zakreślone w Ordynacji podatkowej maksymalne terminy załatwiania spraw stanowią przy tym wystarczający kompromis dla należytego poszanowania innych zasad - w tym prawdy materialnej zobowiązującej organy podatkowe do dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy.

Praktyka organów podatkowych pokazuje, że niejednokrotnie te maksymalne terminy niestety nie są dotrzymywane. Zazwyczaj organ podatkowy dochowuje wówczas formalności w postaci skierowania do podatnika postanowienia o przedłużeniu terminu. Niemniej, mimo że zawiadomienie o przedłużeniu terminu powinno być instytucją wyjątkową, mającą zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach, w praktyce dość często stanowi instrument używany według jednolitego schematu. Organy wskazują zwykle okoliczności takie jak złożony charakter sprawy bądź konieczność wnikliwej analizy akt sprawy, w rzeczywistości maskując faktyczną bezczynność organu w danym postępowaniu. A przecież postępowanie podatkowe jest bardzo często konsekwencją przeprowadzonej wcześniej kontroli podatkowej, w toku której rozliczenia podatnika powinny być przedmiotem dokładnego zbadania i rzetelnego sprawdzenia.

W sytuacji, gdy organ dopełnił formalności, czyli wydał postanowienie o wydłużeniu terminu załatwienia sprawy, fakt przewlekłości postępowania nie daje w praktyce skutecznej podstawy domagania się przez podatnika definitywnego zakończenia postępowania w rozsądnym terminie. W takiej sytuacji ponaglenie do organu wyższego stopnia nie przynosi zazwyczaj spodziewanych efektów i na tym tle może dojść do sporów podatników z organami podatkowymi. Dlatego z tej instytucji należy korzystać rozsądnie. Uwikłanie się w spór przed sądem administracyjnym z organem podatkowym w tego typu kwestii formalnej nie tylko może nie przybliżyć nas do uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, ale wręcz - opóźnić je na dobre kilka miesięcy.

Obecne przepisy Ordynacji podatkowej nie pozwalają na skarżenie przewlekłości postępowania. W efekcie powoduje to, że organy podatkowe dość często prowadzą postępowanie w sposób nieefektywny. Wykonują przy tym wiele czynności w dużym odstępie czasu bądź jedynie czynności pozorne, co powoduje, że formalnie nie są bezczynne. Oczywiście powody tej sytuacji zazwyczaj wynikają po prostu ze znacznego napływu spraw.

Mimo to, w odniesieniu do postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (analogiczne do przepisów Ordynacji podatkowej), ustawodawca dostrzegł już niedoskonałość istniejących rozwiązań. Obecnie na podpis prezydenta czeka nowelizacja k.p.a. i prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z uchwalonymi zmianami przewlekłość postępowania, tak jak obecnie bezczynność (czyli niezałatwienie w ogóle sprawy w terminie), podlegać będzie kognicji sądów administracyjnych. Uznając skargę za zasadną, sądy będą mogły zobowiązać organ do załatwienia sprawy w określonym terminie. Gdyby mimo to organ nie załatwił sprawy - sąd będzie mógł wymierzyć grzywnę organowi prowadzącemu postępowanie w sposób przewlekły. Pozostaje mieć nadzieję, że podobne rozwiązanie zostanie wkrótce wprowadzone w przepisach Ordynacji podatkowej.

EM