W jaki sposób gminy mogą ścigać dłużników podatkowych

Możliwość wpisania dłużników podatkowych do baz biur informacji gospodarczej (BIG) przewiduje nowa ustawa z 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Na mocy art. 15 ustawy wierzyciel może przekazać do biura informacje gospodarcze o zobowiązaniu dłużnika niebędącego konsumentem po spełnieniu określonych warunków. Co więcej, zgodnie z art. 16 ustawy, gminy będą mogły wpisać na listę BIG dłużników, którym wystawiono tytuł wykonawczy (po spełnieniu dodatkowych warunków).

Art. 15-16 ustawy z 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych (czeka na opublikowanie w Dzienniku Ustaw).

Skoro podatnik w przeszłości zapominał o płatnościach, a po zwróceniu mu uwagi je realizował, to prawdopodobnie i tym razem wystarczy mu przypomnieć o obowiązkach podatkowych.

Takie postępowanie organu podatkowego może być skuteczne zarówno w przypadku osób fizycznych, jak i podmiotów gospodarczych. W firmach będących podatnikami podatku od nieruchomości czy podatku od środków transportowych zdarza się bowiem, że sprawy podatkowe są nieuporządkowane. Dzieje się tak np. w sytuacji, gdy spółka wymienia księgową, która od lat dbała o płatności podatkowe. Wówczas wystarczy, że gmina poinformuje (np. telefonicznie) o tym, że firma ma do zapłaty podatek. Jeśli taka informacja nie poskutkuje, wtedy należy rozważyć zastosowanie innych środków egzekucji, np. uruchamianie procedury egzekucji administracyjnej.

Art. 3a par. 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.).

W opisanej sytuacji gminny organ podatkowy musi najpierw przesłać dłużnikowi - czyli podatnikowi, który nie zapłacił rat podatku - upomnienie. Obowiązek taki wynika z art. 3a par. 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.).

Przepis ten stanowi, że w zakresie zobowiązań podatkowych stosuje się egzekucję administracyjną, jeżeli wynikają one z deklaracji lub zeznania złożonego przez podatnika lub płatnika oraz spełnione są dwa warunki. Po pierwsze, w deklaracji lub w zeznaniu zostało zamieszczone pouczenie, że stanowią one podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Po drugie, wierzyciel przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego przesłał zobowiązanemu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego.

W omawianym przypadku został spełniony pierwszy warunek. Organ podatkowy musi więc przesłać podatnikowi upomnienie. Tryb postępowania określa rozporządzenie ministra finansów z 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 137, poz. 1541 z późn. zm.).

Art. 3a par. 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.).

Organ egzekucyjny może wszcząć egzekucję administracyjną, jeśli podatnik nie ureguluje należności w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia upomnienia. Jak wynika z par. 5 ust. 1 rozporządzenia ministra finansów z 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 137, poz. 1541 z późn. zm.), po bezskutecznym upływie terminu określonego w upomnieniu wierzyciel wystawia tytuł wykonawczy. Z kolei jak wynika z art. 26 par. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeśli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, to przystępuje on z urzędu do egzekucji na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego. Zgodnie z par. 5 tego artykułu, wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego; doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Par. 5 pkt 1 rozporządzenia ministra finansów z 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 137, poz. 1541 z późn. zm.).

Obowiązek wydania decyzji w omawianej sytuacji nakłada na organy podatkowe Ordynacja podatkowa. Zgodnie z art. 21 par. 3 tej ustawy, jeżeli w postępowaniu podatkowym organ stwierdzi, że podatnik mimo ciążącego na nim obowiązku nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, to wówczas wydaje decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego. A zatem po przeprowadzeniu postępowania, w którym okazało się, że podatnik nie zapłacił części podatku, wójt gminy musi wydać decyzję określającą wysokość zobowiązania.

Art. 21 par. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Wzory tytułów wykonawczych zostały określone w załącznikach do rozporządzenia ministra finansów z 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 137, poz. 1541 z późn. zm.). Jak wynika z par. 5 ust. 2 rozporządzenia, z zastrzeżeniem ust. 3, wzór tytułu wykonawczego wystawianego na jedną dochodzoną należność pieniężną stanowi załącznik nr 4 do rozporządzenia, natomiast w przypadku dochodzenia dwóch, trzech i czterech należności pieniężnych należy sięgnąć po załącznik nr 5. Jak wynika jednak z ust. 3, wierzyciel, któremu minister finansów udostępnił program umożliwiający drukowanie na tytule wykonawczym dwuwymiarowego kodu kreskowego, zawierającego treść tytułu wykonawczego w takiej postaci, że zawarte w nim dane można przetwarzać elektronicznie, stosuje wzór tytułu wykonawczego jednopozycyjnego lub czteropozycyjnego stanowiącego odpowiednio załączniki nr 6 i 7 do rozporządzenia. Elementy, jakie musi posiadać tytuł wykonawczy, zostały natomiast określone w art. 27 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Par. 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia ministra finansów z 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 137, poz. 1541 z późn. zm.).

Łukasz Zalewski

lukasz.zalewski@infor.pl