Jak w praktyce skorzystać z postępowania odwoławczego

@RY1@i02/2011/098/i02.2011.098.086.006b.001.jpg@RY2@

Lesław Mazur , menedżer w Ernst & Young

Uprawnienie to oznacza możliwość skierowania danej sprawy do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji. Należy jednak pamiętać, że przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest weryfikacja decyzji pierwszoinstancyjnej, lecz ponowne rozpatrzenie sprawy podatkowej w całości. Zaskarżalność rozstrzygnięć podatkowych, tj. decyzji i postanowień, realizowana jest odpowiednio przez wniesienie odwołania/zażalenia do organu podatkowego wyższego stopnia. Zazwyczaj organ wyższego stopnia to organ "nadrzędny" nad organem pierwszej instancji, ale możliwe są również sytuacje, gdy organem odwoławczym jest ten sam organ, który wydał już rozstrzygnięcie w pierwszej instancji (w niektórych sprawach np. minister finansów).

Skuteczne zaskarżenie rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji istotnie wpływa m.in. na zakres obowiązków oraz uprawnień podatnika. Przede wszystkim należy tu wskazać, że zaskarżone orzeczenie pierwszoinstancyjne co do zasady nie może być wykonane w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W praktyce oznacza to tyle, że np. jeśli z danej decyzji wymiarowej wynika zaległość podatkowa, to podatnik nie ma obowiązku zapłaty tej zaległości do czasu zakończenia postępowania odwoławczego. Po drugie złożenie odwołania/zażalenia jest warunkiem koniecznym do ewentualnego dochodzenia swoich racji w przyszłości przed sądami administracyjnymi.

Rozstrzygnięcia organów odwoławczych mogą być różne. I tak - co do zasady - zgodnie z art. 233 Ordynacji podatkowej organ odwoławczy może przede wszystkim utrzymać w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie albo je uchylić w całości lub w części - i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy lub umorzyć postępowanie w sprawie. Z kolei gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części, organ odwoławczy może uchylić w całości zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Jak w każdej gałęzi prawa, tak również w prawie podatkowym obowiązuje zasada zakazu reformationis in peius, zgodnie z którą organ odwoławczy nie może zmienić na niekorzyść strony rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Jednak należy pamiętać, że zasada ta nie obowiązuje, gdy zaskarżone rozstrzygnięcie rażąco narusza prawo lub interes publiczny. Ponadto nie można tu także pominąć art. 230 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym w przypadku gdy w toku postępowania odwoławczego organ rozpatrujący odwołanie stwierdzi, że zobowiązanie podatkowe zostało ustalone lub określone w wysokości niższej albo kwota zwrotu podatku została określona w wysokości wyższej, niż to wynika z przepisów prawa podatkowego, lub że określono stratę w wysokości wyższej od poniesionej lub gdy różnica pomiędzy VAT naliczonym a należnym obniżająca podatek za następne okresy została określona w wysokości wyższej, niż to wynika z przepisów, to wówczas organ odwoławczy ma obowiązek zwrócić sprawę organowi pierwszej instancji w celu dokonania wymiaru uzupełniającego poprzez zmianę wydanej decyzji. Regulacja ta stanowi więc istotne ograniczenie zasady zakazu reformationis in peius, które zawsze należy uwzględniać przy podejmowaniu decyzji o ewentualnym wnoszeniu odwołań czy zażaleń.

EM