Dlaczego ważne jest prawidłowe wszczęcie postępowania

@RY1@i02/2011/035/i02.2011.035.086.006b.001.jpg@RY2@

Aleksandra Mazur, ekspert w Ernst & Young

Czynności procesowe podjęte przez organ przed wszczęciem postępowania nie mogą wywoływać skutków prawnych. Oznacza to, że nie mogą one być brane pod uwagę przy ustalaniu stanu faktycznego i stanowić podstawy wydania decyzji podatkowej. Dzieje się tak dlatego, że przed wszczęciem postępowania nie są realizowane w pełni ogólne zasady postępowania podatkowego, takie jak jawność postępowania czy też obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w czynnościach procesowych. Wyjątek od tej zasady ma miejsce w przypadku postępowania wszczynanego po kontroli podatkowej, gdyż zgodnie z art. 181 Ordynacji podatkowej wśród katalogu dowodów przeprowadzanych w ramach postępowania podatkowego znajdują są także dokumenty zgromadzone w toku kontroli. Wynika to z tego, że postępowanie podatkowe jest tak jakby kontynuacją kontroli podatkowej. Podobna sytuacja ma miejsce, gdy wszczęcie postępowania poprzedzone było przeprowadzeniem czynności sprawdzających, o których mowa w dziale V Ordynacji podatkowej.

Moment, od którego uznajemy, że dane postępowanie się toczy, uzależniony jest od sposobu jego wszczęcia. Ordynacja podatkowa wyróżnia dwa sposoby wszczęcia postępowania podatkowego, tj. z urzędu bądź na wniosek strony. Zaznaczyć jednak należy, iż nie każde postępowanie może zostać wszczęte w dwojaki sposób, a sposób wszczęcia wynika na ogół z przepisów prawa.

Jeśli chodzi o postępowania wszczynane z urzędu, to są to w szczególności postępowania wymiarowe zmierzające do stwierdzenia zaległości podatkowych u danego podatnika czy też określenia wysokości nieujawnionych przez niego dochodów. W takim przypadku gest wszczęcia postępowania leży po stronie organu podatkowego, który zobowiązany jest wydać postanowienie w tym przedmiocie i doręczyć je stronie. Datą wszczęcia w takim przypadku będzie dzień doręczenia postanowienia stronie, którą należy odróżnić od daty jego wydania.

Natomiast postępowania wszczynane na wniosek są to na ogół postępowania na korzyść strony. Najczęstszym przykładem postępowania wszczynanego przez stronę jest postępowanie nadpłatowe, kiedy to strona stwierdza, że uiściła podatek nienależnie, i składa wniosek o stwierdzenie nadpłaty. Doręczony organowi podatkowemu wniosek strony automatycznie wszczyna postępowanie i stwarza obowiązek zastosowania przez organ wszystkich instytucji procesowych. Organ bowiem nie wydaje już żadnego postanowienia w przedmiocie wszczęcia, a bieg terminu do załatwienia sprawy liczy się od dnia doręczenia wniosku organowi. Doręczenie może być dokonane zarówno pocztą poleconą, jak i drogą elektroniczną. Jednak przy wyborze określonego środka komunikacji należy brać pod uwagę sposób potwierdzenia, że organ taki wniosek otrzymał (np. pismo wysłane pocztą poleconą za potwierdzeniem odbioru), gdyż w przypadku sporu to na stronie będzie ciążył obowiązek udowodnienia momentu doręczenia. Organ, który otrzymał wniosek, nie może odmówić wszczęcia postępowania poza wypadkami wprost wskazanymi w Ordynacji podatkowej (np. brak podstawy prawnej do wystąpienia z wnioskiem) i zobowiązany jest do merytorycznego zbadania sprawy. Natomiast w przypadku braku rozpoznania złożonego przez stronę wniosku stronie przysługuje ponaglenie do organu wyższego rzędu.

EM