Ustanowienie kuratora nie zwalnia z odpowiedzialności za zaległości podatkowe

Według art. 107 Ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie wraz z nim oraz z jego następcą prawnym również osoby trzecie. Odpowiadają one za:

- podatki niepobrane oraz pobrane, a niewpłacone przez płatników,

- odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych,

- niezwrócone w terminie zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług oraz za oprocentowanie tych zaliczek,

- koszty postępowania egzekucyjnego.

Spółki kapitałowe

Za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna (art. 116 Ordynacji podatkowej).

Odpowiedzialność obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Jednak członek zarządu może uwolnić się od tej odpowiedzialności. Musi jednak spełnić przesłanki ją wyłączające.

I tak, jeśli nie udowodni, że brak jest przesłanek do orzeczenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe, to organ podatkowy wszczyna wobec wszystkich członków zarządu postępowanie w sprawie orzeczenia odpowiedzialności osób trzecich.

Dochodzenie praw

Orzeczenie odpowiedzialności może też być przyczyną ustanowienia kuratora. W przypadku osób prawnych i jednostek niemających osobowości prawnej niemożność doręczenia pism może wynikać np. z braku reprezentujących je organów. Tego rodzaju podmioty działają bowiem przez swoje organy. Jeśli wystąpi taka sytuacja, że odwołano organy spółki i nie powołano nowych, należy przed wszczęciem postępowania podatkowego wystąpić do sądu z wnioskiem o ustanowienie kuratora. [przykład 1]

Na podstawie art. 138 par. 3 Ordynacji podatkowej organ podatkowy występuje do sądu z wnioskiem o ustanowienie kuratora, jeżeli osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej nie może prowadzić swoich spraw wskutek braku powołanych do tego organów.

Wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla osoby niezdolnej do czynności prawnych lub nieobecnej strony postępowania podatkowego na wniosek organu podatkowego zgłoszony na podstawie art. 138 par. 1 Ordynacji podatkowej następuje na podstawie art. 184 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.), tak orzekł Sąd Najwyższy w uchwale z 9 lutego 1989 r. (sygn. akt III CZP 117/88). We wskazanym orzeczeniu sąd wyjaśnił, że kurator wyznaczony przez sąd na podstawie art. 184 par. 1 k.r.o. do zastępowania strony w postępowaniu administracyjnym nie jest kuratorem prawa materialnego. Jest kuratorem w danym postępowaniu. O charakterze kuratora decyduje cel ustanowienia, nie zaś jego podstawa prawna.

Tak więc w powyższym przypadku sąd ustanowił kuratora dla spółki z o.o. XYZ jako dla podmiotu nieposiadającego organu uprawnionego do prowadzenia spraw spółki i jednocześnie upoważnił kuratora do odbioru korespondencji oraz ochrony praw tej spółki w razie wszczęcia postępowania administracyjnego dotyczącego określenia należnych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej płatnika za pobrane, a niewpłacone zaliczki.

Należy wskazać, że ustanowienie kuratora dotyczy tylko ww. postępowania i jego zakres nie może być rozszerzony.

Miejsce pobytu nieznane

Wobec osób fizycznych niemożność doręczenia pism wystąpi w sytuacji, gdy organ nie zna miejsca pobytu danej osoby. Również w takim przypadku organ podatkowy ma obowiązek wystąpić do sądu o wyznaczenie kuratora. W sytuacji gdy nie wyznaczono kuratora, pisma dla osób fizycznych, których miejsce pobytu nie jest znane organowi, doręcza się przedstawicielowi wybranemu przez organ podatkowy za jego zgodą. Wybrana osoba jest uprawniona do działania do czasu wyznaczenia kuratora przez sąd (art. 138 par. 1 i 2 Ordynacji podatkowej). [przykład 2]

Instytucja ustanowienia kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu została stworzona po to, żeby mimo niemożności ustalenia miejsca pobytu osoby można było dochodzić swoich praw na drodze postępowania sądowego lub administracyjnego.

Również WSA w Rzeszowie w wyroku z 14 lipca 2010 r. (sygn. akt II SA/Rz 413/10) stwierdził, że "ustanowienie kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu jest niezbędne dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania przy udziale wszystkich jego stron i wydania prawidłowego rozstrzygnięcia".

Aby sąd ustanowił kuratora, wnioskodawca musi wykazać, że nie jest w stanie ustalić miejsca zamieszkania danej osoby. Również kurator powinien postarać się o ustalenie miejsca pobytu osoby nieobecnej i zawiadomić ją o stanie jej spraw.

W powyższej sprawie sąd stwierdził, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 184 k.r.o. w związku z art. 34 k.p.a., zgodnie z którym dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia się kuratora. Wobec tego postanowieniem powołał kuratora celem reprezentowania zagranicznej osoby fizycznej w postępowaniu administracyjnym, w szczególności w postępowaniu podatkowym.

Sąd właściwy

Zgodnie z art. 603 par. 1 k.p.c. w związku z art. 178 par. 1 k.r.o. kuratora dla osoby prawnej ustanawia sąd rejestrowy, w którego okręgu osoba ta ma lub miała ostatnią siedzibę.

W przypadku zagranicznej osoby fizycznej, jeżeli nie jest znane aktualne miejsce pobytu uczestnika postępowania, to zgodnie z art. 601 k.p.c. kuratora dla osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia na wniosek osoby zainteresowanej sąd ostatniego miejsca zamieszkania lub pobytu osoby nieobecnej. W powyższym przypadku uczestnik postępowania nie miał ostatniego miejsca zamieszkania w Polsce, wobec tego właściwym sądem dla takiej osoby jest Sąd Rejonowy dla Miasta Stołecznego Warszawy.

WAŻNE

Ustanowienie kuratora następuje w formie postanowienia, w którym określa się zakres jego uprawnień. Od momentu ustanowienia kuratora wszelką korespondencję należy doręczać jemu

Przesłanki orzeczenia

Jeżeli podatnik:

- po utracie płynności finansowej nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości spółki,

- nie podjął działań zmierzających do zapobieżenia upadłości, tj. wszczęcia postępowania układowego,

- nie wskazał, że zaniechanie tychże działań nastąpiło bez jego winy,

- nie wskazał majątku, z którego istniałaby możliwość zaspokojenia zobowiązań podatkowych

to spełnił warunki do orzeczenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe.

PRZYKŁAD 1

Brak organu uprawnionego

Spółka z o.o. XYZ posiada zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu niewpłaconych zaliczek na podatek dochodowy za okres od lutego do grudnia 2009 r. Postanowieniem sądu z 4 grudnia 2011 r. wykreślono z rejestru spółki jedynego wspólnika i jednocześnie jedynego członka zarządu - Jana K., który zbył całość udziałów oraz skutecznie złożył rezygnację z funkcji prezesa zarządu.

Wobec tego naczelnik urzędu skarbowego wystąpił do sądu rejestrowego o ustanowienie kuratora dla osoby nieposiadającej organu uprawnionego do reprezentacji celem wydania decyzji o odpowiedzialności podatkowej płatnika z tytułu pobranych i niewpłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych.

PRZYKŁAD 2

Bezskuteczna próba doręczenia

Postanowieniem z 5 czerwca 2011 r. organ podatkowy podjął próbę wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki z o.o. mającej siedzibę w Polsce, wobec prezesa zarządu będącego obywatelem Niemiec i zamieszkałego w Niemczech. Próba doręczenia postanowienia zobowiązanemu pod adresem wskazanym na terenie Niemiec okazała się bezskuteczna, ponieważ prezes pod tym adresem nie przebywa. Wobec tego organ wystąpił z wnioskiem do sądu o wyznaczenie kuratora do doręczeń i reprezentacji prezesa zarządu spółki z uwagi na nieznane miejsce jego pobytu.

Lidia Rubińska

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.). Ustawa z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267).