Jakie kary na podatnika może nałożyć fiskus podczas kontroli

w Karze podlegają nadużycia podatkowe, utrudnianie kontroli oraz niereagowanie na wezwania urzędów

w W niektórych przypadkach od nałożonej kary można się odwołać

Przedsiębiorcy w trakcie prowadzonej działalności mogą spotkać się z kilkoma rodzajami kontroli. Przeprowadzają je przede wszystkim upoważnieni pracownicy urzędów kontroli skarbowej, urzędów skarbowych oraz urzędów celnych.

UKS-y zajmują się przede wszystkim kontrolą podatników, którzy nie ujawniają źródeł przychodu, ukrywają jego rzeczywiste rozmiary oraz nie zgłaszają do opodatkowania prowadzonej działalności gospodarczej. Wszystko to może być przestępstwem lub wykroczeniem skarbowym.

O tym co jest przestępstwem, a co wykroczeniem decyduje skala nadużycia i wysokość kwoty niezapłaconego podatku. Z wykroczeniem mamy do czynienia wtedy, gdy kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności podatkowej nie przekracza pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia w czasie jego popełnienia (obecnie jest to 8 tys. zł, bo minimalne wynagrodzenie wynosi 1600 zł). Jeśli wykryte nadużycie skutkuje większym uszczupleniem podatków, to mamy do czynienia z przestępstwem skarbowym.

Grzywna za wykroczenie

Orzekanie w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe należy do sądów powszechnych. Wyjątkiem od tej reguły jest postępowanie mandatowe, które kończy się nałożeniem na sprawcę wykroczenia skarbowego grzywny w drodze mandatu karnego. Może go wystawić upoważniony inspektor kontroli skarbowej, pracownik urzędu skarbowego lub funkcjonariusz celny. W takim przypadku nieuczciwy podatnik może uniknąć procesu w sądzie. Możliwe jest to jednak tylko w przypadku przewinień mniejszej wagi.

Mandaty nakładane są często w trakcie kontroli działalności handlowej - w sklepach, szczególnie w punktach sprzedaży alkoholu, w lokalach gastronomicznych, a także wśród osób zajmujących się przewozem drogowym. Kontrolujący sprawdzają przede wszystkim, czy przedsiębiorcy lub ich pracownicy prawidłowo rejestrują obroty na kasach fiskalnych, wydają paragony czy ewidencjonują przychód w książce przychodów i rozchodów.

Upoważnieni pracownicy organów podatkowtych czy skarbowych mogą nałożyć mandat także np. za niezłożenie deklaracji podatkowej w terminie, za częste nieterminowe wpłacanie podatków, za niewystawienie faktury albo za jej wystawienie w sposób wadliwy, za nieprowadzenie księgi rachunkowej, księgi przychodów i rozchodów lub rejestru przychodów lub prowadzenie ich w sposób nierzetelny.

Grzywna w drodze mandatu nie może być wyższa niż dwukrotność minimalnego wynagrodzenia (3,2 tys. zł) i niższa niż jego jedna dziesiąta (160 zł).

Aby pracownik organu podatkowego czy skarbowego mógł wystawić mandat, nie może mieć wątpliwości co do osoby sprawcy oraz okoliczności popełnienia wykroczenia. Jeśli uzna, że popełnione wykroczenie wymaga orzeczenia surowszej kary (powyżej 3,2 tys. zł), to organ powinien wszcząć postępowanie karne i skierować sprawę do sądu.

Do nałożenia kary grzywny konieczna jest zgoda podatnika, który musi się podpisać na blankiecie mandatu. Przepisy przewidują dwa rodzaje mandatów karnych: gotówkowy płacony bezpośrednio kontrolującemu oraz kredytowany płacony w ciągu siedmiu dni w kasie urzędu lub na konto organu.

Kara porządkowa

Innego rodzaju kary niż grzywny mogą zostać nałożone na podatników w trakcie postępowania podatkowego.

W jego toku organy mają obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w terminach ustawowych. W tym celu mogą wezwać podatników do wykonania określonych czynności, np. złożenia wyjaśnień. Jeżeli ci odmówią lub zlekceważą wezwanie, organy podatkowe mogą nałożyć karę porządkową w wysokości do 2800 zł.

Karę porządkową organ nakłada w drodze postanowienia. Podatnik musi ją wpłacić w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia o jej wymierzeniu. Można się od niego jednak odwołać (patrz komentarz).

Utrudnianie kontroli

Sankcjom karnym podlega również utrudnianie pracy osobom przeprowadzającym kontrolę - chodzi o czynności sprawdzające, kontrolę podatkową, kontrolę skarbową. Kara może zostać wymierzona w szczególności np. za nieokazanie księgi lub innego dokumentu dotyczącego prowadzonej działalności gospodarczej (np. wpisu do rejestru działalności), niszczenie, ukrywanie lub usuwanie dokumentów.

W przypadku nadużyć mniejszej wagi także w tym przypadku może zostać orzeczona kara grzywny jak za wykroczenie skarbowe.

przykłady

1 Jaka grzywna grozi za brak wystawienia paragonu fiskalnego

Sprzedaż towarów z pominięciem kasy rejestrującej albo niewydanie paragonu kupującemu jest traktowana jako przestępstwo skarbowe. Dlatego podlega karze grzywny do 180 stawek dziennych (o wysokości stawki orzeka sąd - obecnie może to być od 53,34 zł do 21 336 zł, czyli maksymalna kara może wynieść 3 840 480 zł).

Jednak w przypadkach mniejszej wagi takie zachowanie może być uznane za wykroczenie skarbowe. W takiej sytuacji kontrolujący może wystawić mandat w maksymalnej wysokości 3,2 tys. zł.

Trzeba pamiętać, że z obowiązku ewidencjonowania obrotu i kwot podatku należnego za pomocą kas rejestrujących zwolnione są osoby, których wartość obrotu nie przekracza w ciągu roku 20 tys. zł (czyli 1667 zł miesięcznie).

2 Jakie rodzaje mandatów kontrolujący mogą nałożyć na podatników

Na podstawie kodeksu karnego skarbowego upoważnieni pracownicy urzędów kontroli skarbowej lub urzędów skarbowych mogą nałożyć dwa rodzaje mandatów - mandat gotówkowy albo mandat kredytowany.

Mandat gotówkowy może dostać tylko osoba, która w Polsce przebywa czasowo, nie ma tu stałego miejsca zamieszkania lub miejsca stałego pobytu. Kwotę mandatu powinna zapłacić kontrolującemu przed jego wydaniem. Kontrolujący wpłaca otrzymane pieniądze do kasy lub na rachunek bankowy urzędu.

Na osoby stale mieszkające w Polsce może być nałożony wyłącznie mandat kredytowany. Trzeba go zapłacić w ciągu siedmiu dni od daty przyjęcia. Jeśli podatnik nie zapłaci, to grzywna zostanie ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej, np. z jego wynagrodzenia czy konta bankowego. Pokwitowanie odbioru mandatu kontrolujący przekazuje do organu, który wydał mu upoważnienie do działania.

W przypadku odmowy przyjęcia mandatu (w tym jego zapłaty) organ kontrolujący prowadzi sprawę na zasadach ogólnych. Może wydać postanowienie o wszczęciu dochodzenia, które może zakończyć się skierowaniem do sądu aktu oskarżenia.

3 W jakiej sytuacji mandat może zostać uchylony przez sąd

Mandat gotówkowy staje się prawomocny z chwilą uiszczenia kary grzywny kontrolującemu. Natomiast mandat karny kredytowany staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego podatnika.

Mandat prawomocny może zostać uchylony, jeśli został nałożony za czyn, który w rzeczywistości nie jest wykroczeniem skarbowym. Aby żądać uchylenia mandatu na tej podstawie, ukarany powinien złożyć wniosek w terminie 7 dni od daty przyjęcia mandatu. Wniosek składa się do organu, którego pracownik wystawił mandat. Można to zrobić na piśmie lub w formie ustnej do protokołu prowadzonego przez urząd. Fiskus przekazuje wniosek do właściwego sądu rejonowego. Ten sprawdza, czy zachodzą podstawy do uchylenia mandatu. Jeśli tak, uchyla karę, a organ ma obowiązek zwrócić pobraną grzywnę. Uchylając mandat, sąd może także stwierdzić, że zarzucany sprawcy czyn stanowi przestępstwo skarbowe (a nie wykroczenie). Wtedy wszczynane jest postępowanie w sprawie popełnienia przestępstwa, a uiszczona kwota mandatu jest ewidencjonowana jako zabezpieczenie na poczet przyszłej ewentualnej wyższej kary.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 262-263, art. 281-292 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm.). Art. 2 ustawy z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 41, poz. 214 z późn. zm.). Art. 54-84, art. 118 ustawy z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 111, poz. 765 z późn. zm.). Rozporządzenie Rady Ministrów z 28 kwietnia 2011 r. w sprawie nakładania kary grzywny w drodze mandatu karnego za wykroczenia skarbowe (Dz.U. nr 94, poz. 552 z późn. zm.).

Kiedy może zostać wymierzona kara porządkowa

@RY1@i02/2013/039/i02.2013.039.183001400.802.jpg@RY2@

Jarosław Ziobrowski, prawnik w Kancelarii WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr

Kara porządkowa jest środkiem dyscyplinującym uczestników postępowania podatkowego. Możliwość jej nałożenia ma na celu zapewnienie sprawnego przebiegu postępowania. Zgodnie z art. 262 Ordynacji podatkowej karą porządkową może zostać ukarana strona, jej pełnomocnik, świadek lub biegły, jeżeli: mimo prawidłowego wezwania organu nie stawili się osobiście bez uzasadnionej przyczyny, a byli do tego zobowiązani; bezzasadnie odmówili złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin lub też bez zezwolenia organu opuścili miejsce przeprowadzenia czynności przed jej zakończeniem. Odmowa musi mieć charakter jednoznaczny i wskazywać na brak woli poddania się obowiązkom nałożonym przez organy podatkowe.

Katalog czynów zagrożonych karami porządkowymi ma charakter zamknięty. Oznacza to, że nie można ich stosować w innych sytuacjach niż te, które zostały określone w artykule 262 Ordynacji podatkowej (nawet gdyby zachowanie danej osoby znacznie utrudniało prowadzenie postępowania).

Warunkiem wymierzenia kary porządkowej jest pouczenie przez organ podatkowy osoby zobowiązanej do wykonania czynności o skutkach niezastosowania się do wezwania. Brak takiego pouczenia w wezwaniu, w przypadku jego skutecznego doręczenia i niewykonania jego dyspozycji, oznacza niemożność zastosowania wobec wzywanego kary porządkowej.

W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że mimo iż kara porządkowa nie stanowi typowej normy prawa karnego, to jej prawidłowe stosowanie musi nawiązywać do podstawowych zasad prawa karnego lub karnoskarbowego, takich jak zasada adekwatności kary.

Jeżeli podatnik nie zgadza się z wymierzeniem mu kary lub może usprawiedliwić niewykonanie określonej czynności, orzeczenie o ukaraniu można wzruszyć za pomocą dwóch różnych środków prawnych.

Po pierwsze, ukarany może złożyć zażalenie na postanowienie. Spowoduje to weryfikację przez organ odwoławczy zasadności samego ukarania (w tym także jego wysokości). Po drugie, może złożyć wniosek o uchylenie postanowienia nakładającego karę porządkową. W tym przypadku skarżący nie powinien podnosić zarzutów przeciwko samemu nałożeniu kary, tylko przedstawić okoliczności usprawiedliwiające niestawiennictwo i niewykonanie nałożonego przez organ podatkowy obowiązku dostarczenia dokumentów. Do takiego wniosku warto dołączyć dokumenty (np. zaświadczenie lekarskie, oświadczenie pracodawcy o wyjeździe służbowym), które potwierdzą, że podatnik miał uzasadniony powód niewypełnienia żądania organu podatkowego.