Kiedy można uzyskać ulgę w spłacie podatku

20 września 2012

O ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych mogą wnioskować zarówno podatnicy – osoby fizyczne nieprowadzące firm, jak i przedsiębiorcy. Rodzaje ulg, których może udzielić organ podatkowy, wymienione zostały w art. 67a Ordynacji podatkowej. Przepis ten wymienia po pierwsze, odroczenie terminu płatności podatku lub rozłożenie zapłaty podatku na raty. Po drugie, odroczenie lub rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetek określonych w decyzji. Po trzecie, umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej. Umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa (art. 67a par. 2 Ordynacji podatkowej).

Ponieważ ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych mają charakter wyjątkowy i stanowią odstępstwo od zasady powszechności opodatkowania, wyjątkowy charakter mają także okoliczności uzasadniające ich stosowanie.

Ustawowe warunki

Z treści art. 67a par. 1 Ordynacji podatkowej wynika, że przesłankami udzielenia ulg w spłacie zobowiązań podatkowych jest ważny interes podatnika lub interes publiczny. Ustawodawca, posłując się tymi pojęciami, nie definiuje ich ani też nie odsyła do innych aktów prawnych. Są to pojęcia niedookreślone, a ich treść musi być każdorazowo oceniana z uwzględnieniem konkretnych okoliczności występujących w danej sprawie. Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, o istnieniu ważnego interesu podatnika decydują kryteria obiektywne. Nie można go utożsamiać z subiektywnym odczuciem podatnika, że jego sytuacja życiowa, materialna uzasadnia zastosowanie ulgi (por. wyrok WSA w Opolu z 10 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Op 91/12). W orzecznictwie wskazuje się też, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami jego egzystencji (por. wyrok NSA z 19 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FSK 619/09).

Organ podatkowy na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy w konkretnej sprawie wystąpiły przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego i podejmuje w tym zakresie stosowną decyzję.

Wniosek na piśmie

Podatnik składa pisemny wniosek o ulgę we właściwym dla niego urzędzie skarbowym. Podanie powinno zawierać:

dane wnioskodawcy (imię i nazwisko lub nazwę, adres zamieszkania lub siedziby, identyfikator podatkowy),

rodzaj wnioskowanej ulgi podatkowej oraz rodzaj, okres i wysokość zobowiązania, którego dotyczy wniosek,

uzasadnienie wniosku, w tym argumenty uzasadniające ważny interes podatnika lub interes publiczny, a także przyczynę powstania zaległości oraz powód, dla którego strona ubiega się o przyznanie ulgi (wraz z dokumentami potwierdzającymi argumentację).

Należy pamiętać, aby określając rodzaj ulgi podatkowej, wskazać jednocześnie, jaki podatek ma obejmować ulga oraz określić wysokość przedmiotu wniosku (kwota podatku, zaległości podatkowej itd.). Organ podatkowy zwykle będzie się domagał przedstawienia aktualnej sytuacji rodzinnej i finansowej strony oraz członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym celu należy okazać odpowiednie dowody np.: zaświadczenia o dochodach, a w przypadku osoby bezrobotnej zaświadczenie z urzędu pracy o kwocie pobieranego zasiłku lub braku prawa do zasiłku, dowody na stałe miesięczne obciążenia (m.in. opłaty za czynsz, energię, gaz, telefon, media i inne). Przed złożeniem wniosku zawsze warto upewnić się w swoim urzędzie skarbowym, jakie dodatkowe dokumenty będą wymagane.

Wniosek o rozłożenie na raty zapłaty podatku lub zaległości podatkowych powinien zawierać propozycję uregulowania zobowiązania, tj. wskazanie liczby rat. Z kolei wniosek o odroczenie terminu płatności powinien zawierać propozycję terminu odroczenia. Jeśli organ podatkowy uzna, że wniosek podatnika nie spełnia ustawowych wymogów, wezwie go do usunięcia braków w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania. Niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia.

Termin złożenia wniosku w praktyce zależy od rodzaju wnioskowanej ulgi. Jeśli podatnik ubiega się o odroczenie terminu płatności podatku lub rozłożenia zapłaty podatku na raty, powinien złożyć wniosek do dnia ustawowego terminu płatności podatku. Natomiast w przypadku odroczenia zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, rozłożenia na raty zaległości podatkowej wraz z odsetkami czy umorzenia zaległości podatkowej, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej, wniosek można złożyć w dowolnym momencie.

Wniosek oraz załączniki do tego wniosku są wolne od opłaty skarbowej. Natomiast jeśli podatnik działa przez pełnomocnika, powinien uiścić opłatę skarbową od złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

Decyzja uznaniowa

Decyzja w sprawie ulgi w płacie podatku ma zawsze charakter uznaniowy. Wolność decyzyjna organu podatkowego sprawia, że nawet wystąpienie ustawowych przesłanek przyznania ulgi nie obliguje do stosowania jej w każdym przypadku. W praktyce oznacza to, że organ w przypadku stwierdzenia wystąpienia okoliczności z art. 67a par. 1 Ordynacji podatkowej może uwzględnić wniosek lub odmówić.

Prawidłowość rozstrzygnięć zawartych w decyzjach w sprawie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, wydanych przez naczelnika urzędu skarbowego, może być zweryfikowana przez właściwego dyrektora izby skarbowej po wniesieniu odwołania na ogólnych zasadach przewidzianych w Ordynacji podatkowej. Termin na złożenie odwołania wynosi 14 dni od daty doręczenia decyzji. Decyzja organu odwoławczego może być zaskarżona do wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 3 par. 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Ulgi dla przedsiębiorców

Organ podatkowy może udzielać opisanych powyżej ulg w spłacie podatków także przedsiębiorcom. Zgodnie z art. 67b Ordynacji podatkowej organ podatkowy na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, które:

nie stanowią pomocy publicznej,

stanowią pomoc de minimis – w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa wspólnotowego dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis,

stanowią pomoc publiczną udzielaną na cele wymienione enumeratywnie w art. 67b par. 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, np. naprawienie szkód wyrządzonych przez klęski żywiołowe lub inne nadzwyczajne zdarzenia, wsparcie krajowych przedsiębiorców działających w ramach przedsięwzięcia gospodarczego podejmowanego w interesie europejskim, rozwój małych i średnich przedsiębiorstw, na restrukturyzację, na prace badawczo-rozwojowe, pomoc regionalną.

Udzielenie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych podatnikom będącym przedsiębiorcami odbywa się nie tylko zgodnie z procedurami określonymi w Ordynacji podatkowej, ale także przy zachowaniu procedur określonych w ustawie z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. z 2007 r. nr 59, poz. 404 z późn. zm.). Zgodnie z art. 1 tej ustawy pomocą publiczną jest pomoc państwa spełniająca przesłanki określone w art. 107 ust. 1 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Zgodnie z tym przepisem wsparciem dla przedsiębiorców uznawanym za pomoc publiczną jest wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi, co powoduje niezgodność ze wspólnym rynkiem.

PRZYKŁADY

1 Czy udzielenie przez organ podatkowy ulgi w spłacie podatku od spadku wymaga zgody gminy

Podatek od spadków i darowizn, podobnie jak podatek od czynności cywilnoprawnych, czy zryczałtowany podatek w formie karty podatkowej, stanowi w całości dochód jednostek samorządu terytorialnego. W takim wypadku możliwość udzielenia preferencji podatkowej, dotyczącej należności stanowiącej dochód samorządów została dodatkowo ograniczona. I tak w przypadku pobieranych przez urząd skarbowy podatków i opłat stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego naczelnik tego urzędu może umarzać, odraczać termin zapłaty lub rozkładać na raty należności oraz zwalniać płatnika z obowiązku pobrania bądź ograniczać pobór należności wyłącznie za zgodą przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego. Wynika to z art. 18 ust. 2 ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 80, poz. 526 z późn. zm.). Zgoda jest wydawana w formie postanowienia, na które podatnikowi nie przysługuje zażalenie.

2 Czy choroba podatnika w każdym przypadku może uzasadniać umorzenie zaległości podatkowej

Choroba jest niewątpliwie istotnym zdarzeniem, które należy uwzględniać w procesie decyzyjnym o przyznaniu bądź odmowie przyznania ulgi w spłacie podatków. Nie stanowi ona jednak samoistnie podstawy do umorzenia zaległości podatkowych. Okoliczność ta musi być bowiem oceniana w konkretnym stanie faktycznym, przy uwzględnieniu innych okoliczności danej sprawy. Tak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 marca 2012 r., II FSK 1842/10. W opisanej sprawie stan zdrowia podatnika – zdaniem organów podatkowych, a następnie sądów administracyjnych – nie mógł być bezpośrednią przyczyną wszystkich zaległości podatkowych (tj. zarówno w zakresie VAT, jak i podatku dochodowego od osób fizycznych), które dotyczyły okresów kilkuletnich zarówno sprzed choroby skarżącego, jak i po tym okresie. Zatem ubiegając się o ulgę m.in. z powodu choroby, trzeba mieć na uwadze, że organ podatkowy będzie badał, czy rzeczywiście może to być okoliczność skutkująca podjęciem decyzji pozytywnej dla podatnika.

3 Czy przyznanie pomocy publicznej jest ograniczone wymogami prawa Unii Europejskiej

W sytuacji gdy ulga w spłacie zobowiązań podatkowych stanowi pomoc publiczną, co ma miejsce w wielu przypadkach, w których ulga przyznawana jest przedsiębiorcy, możliwość jej udzielenia zależy od warunków dopuszczalności pomocy o danym przeznaczeniu, określonych w przepisach Unii Europejskiej. Zamiar udzielenia pomocy publicznej, zgodnie z art. 108 ust. 3 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, musi być notyfikowany Komisji Europejskiej, a pomoc nie może być udzielona bez wyrażenia zgody przez Komisję. Od obowiązku zgłoszenia pomocy zwolniona jest jedynie pomoc udzielana w ramach programów pomocowych, pomoc w ramach wyłączeń blokowych lub tzw. pomoc de minimis. Jednakże również w tych przypadkach pomoc nie może być przyznana, jeżeli nie są spełnione warunki zawarte w przepisach Unii Europejskiej oraz zgodnych z nimi przepisach krajowych, np. pomoc de minimis nie może być udzielana przedsiębiorcom w trudnej sytuacji ekonomicznej. Pomoc publiczna przyznana niezgodnie z wymogami prawa Unii Europejskiej może być uznana za bezprawną i niezgodną z rynkiem wewnętrznym, a Komisja Europejska może nakazać jej natychmiastowy zwrot wraz z odsetkami.

Ważne

Organ podatkowy rozpatrzy wniosek bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca od dnia złożenia wniosku, a w sprawie szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu 2 miesięcy.