Czy urząd może zająć nadpłatę podatku na poczet mandatów

Nadpłata w wysokości 1 tys. zł jest w świetle obowiązujących przepisów prawa wierzytelnością, którą urząd skarbowy zobowiązany jest zwrócić podatnikowi, który ją wykazał w zeznaniu rocznym PIT.

W przypadku podatnika, który wykazał w zeznaniu rocznym nadpłatę w podatku dochodowym i w stosunku do którego jednocześnie urząd skarbowy posiada tytuł lub tytuły wykonawcze wierzycieli obcych, np. urzędu wojewódzkiego, naczelnika urzędu skarbowego jako organ egzekucyjny w oparciu o art. 89 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) zobligowany jest do zajęcia wierzytelności.

Artykuł 89 par. 1 ustawy stanowi, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72–85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.

W kolejnych paragrafach art. 89 określono procedurę dotyczącą zajęcia wierzytelności. Zgodnie z par. 2 zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w par. 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Z kolei jak wynika z par. 3 wraz z przesłaniem zawiadomienia o zajęciu wierzytelności organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:

● uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

● przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania.

Ponadto organ zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem, a także doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony oraz odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 par. 1.

Zajęcie należności następuje w kwocie odpowiadającej dochodzonej należności wraz z kosztami egzekucyjnymi, na które składają się – opłata manipulacyjna stanowiąca 1 proc. egzekwowanej kwoty oraz opłata za zajęcie wierzytelności odpowiadająca 5 proc. jej wartości.

W takiej sytuacji podatnik powinien otrzymać za pośrednictwem Poczty Polskiej od organu egzekucyjnego, czyli naczelnika urzędu skarbowego, odpis tytułu wykonawczego, jeżeli nie był uprzednio doręczony, oraz zawiadomienie o zajęciu wierzytelności powstałej w związku z wykazaną nadpłatą w zeznaniu rocznym.

doradca podatkowy, Dalc i Ochocki – Doradcy

Nakładanie grzywny w formie mandatu jest postępowaniem szczególnym o charakterze warunkowym. Warunkiem skuteczności postępowania mandatowego (tak jest właściwa nazwa postępowania) jest zgoda obwinionego na nałożenie kary w tym trybie, czyli przyjęcie mandatu lub w przypadku mandatu karnego zaocznego uiszczenie grzywny. Kara grzywny nałożona w formie mandatu karnego staje się prawomocna z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego. Powoduje to zakaz powtórnego rozpoznawania sprawy np. przez sąd. Inaczej sytuacja wygląda w przypadku odmowy przyjęcia mandatu karnego lub nieuiszczenia w wyznaczonym terminie grzywny nałożonej mandatem zaocznym. W takim przypadku organ, którego funkcjonariusz nałożył grzywnę, występuje do sądu z wnioskiem o ukaranie. Postępowanie w tym wypadku będzie się toczyło w trybie zwyczajnym.

Z opisanego stanu faktycznego należałoby wywieść wniosek, że nałożone mandaty zostały przyjęte przez ukaranego, natomiast podatnik nie zapłacił ich w wyznaczonym terminie. Zgodnie z przepisem grzywna wynikająca z mandatu karnego powinna być uiszczona w terminie siedmiu dni od dnia przyjęcia mandatu. Niezapłacenie grzywny w tym terminie powoduje wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Ściąganie grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawartych w art. 100 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 133, poz. 848 z późn. zm). Przepisy te mają jednak zastosowanie tylko w stosunku do mandatów, których przyjęcia nie odmówiono, a tym samym stały się one podstawą do wystawienia tytułu egzekucyjnego.

Stosownie do treści art. 67 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) podstawę zastosowania środków egzekucyjnych stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego. Przepisy przewidują jednak w określonych przypadkach możliwość wszczęcia postępowania także bez uprzedniego powiadomienia dłużnika, jeśli egzekucja dotyczy należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia (par. 13 rozporządzenia ministra finansów z 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

W postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych mogą być stosowane różne środki egzekucyjne. Przez środki egzekucyjne rozumie się egzekucję: z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, z rachunków bankowych, z innych wierzytelności pieniężnych, z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków, z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, z weksla, z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, z pozostałych praw majątkowych, z ruchomości, z nieruchomości.

Zajęcie wynagrodzenia następuje przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji (art. 72 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

W opisanym przypadku zwrot nadpłaty podatku z tytułu rozliczenia rocznego PIT-37 za rok 2008 podlegający zwrotowi na rachunek bankowy podatnika ma charakter czysto pieniężny. Nie jest to także wynagrodzenie. Nie ma przy tym znaczenia, z jakiego źródła został opłacony podatek podlegający zwrotowi. Egzekucji podlegać będzie cała kwota zaległej grzywny powiększona o koszty postępowania egzekucyjnego.