Zarząd może uratować wniosek o upadłość

W czasie kryzysu rośnie ryzyko pociągnięcia członka zarządu spółki z o.o., spółki z o.o. w organizacji oraz spółki akcyjnej i akcyjnej w organizacji do odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki. Członkowie zarządu, np. gdy firmie grozi upadłość, powinni wiedzieć, jakie przesłanki decydują o uwolnieniu ich od tej odpowiedzialności.

Wojewódzkie sądy administracyjne podkreślają, że uwolnienie od odpowiedzialności może nastąpić po spełnieniu przesłanek określonych w Ordynacji podatkowej (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Jak uzasadniał WSA w Opolu (sygn. akt I SA/Op 275/08 z 11 lutego 2009 r., nieprawomocny), członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe przez wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jego winy, lub przez wskazania mienia spółki, z którego egzekucja byłaby możliwa. Podobnie jest w wielu wyrokach (np. WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1203/08 z 23 stycznia 2009 r. oraz WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 81/08 z 28 maja 2008 r.). Przesłanki, na które powołują się sądy, wynikają z art. 116 Ordynacji podatkowej.

Z analizy najnowszego orzecznictwa w tym zakresie wynika, że skarżący starają się udowodnić, że spełnili przesłanki określone w ustawie i uwolnili się od odpowiedzialności. W większości wyroków sądy oddalały te skargi. Uzasadnienia wyroków pokazują, jakie błędy popełnili skarżący, argumentując, dlaczego powinni zostać uwolnieni od odpowiedzialności, oraz to, na jakie przesłanki należy zwrócić uwagę.

Na przykład WSA w Poznaniu (sygn. akt I SA/Po 1203/08) wskazał, że ciężar dowodu spoczywa na podatniku. Musi on być stroną aktywną od początku postępowania podatkowego i wykazywać, że zachodzą przesłanki uwalniające go od odpowiedzialności. Sąd uznał, że twierdzenia podatnika, członka zarządu, powinny wykazywać się racjonalnością i wiarygodnością, choćby w stopniu uprawdopodobnienia. Podatnik musi więc uprawdopodobnić, że są przesłanki ustawowe uwalniające go od odpowiedzialności. Czasem podatnicy nie są w stanie tego uprawdopodobnić, np. WSA w Białymstoku (sygn. akt I SA/Bk 382/08), kiedy to podatniczka powoływała się na zły stan zdrowia uniemożliwiający pełnienie funkcji członka zarządu. Organy podatkowe wykazały jednak, że nie tylko nie zrezygnowała z tej funkcji, ale uczestniczyła w wyprzedaży majątku spółki. Sąd oddalił więc skargę.

Podatnik, chcąc wykazać, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki nastąpiło bez jego winy, musi także podać konkretne okoliczności i poprzeć je dokumentami.

Czasem podatnicy powołują się na przesłanki nieznajdujące potwierdzenia w przepisach. Na przykład organ może stwierdzić bezskuteczność egzekucji z majątku spółki na podstawie każdego prawnie dopuszczonego dowodu, co potwierdził NSA w uchwale z 8 grudnia 2008 r. Nie jest konieczne, aby organ egzekucyjny wydał formalny akt, w którym stwierdzi bezskuteczność egzekucji.

Sądy zwracają uwagę na błędy popełnione przez organy podatkowe i egzekucyjne, co może stać się podstawą do uwolnienia od odpowiedzialności. W wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim (sygn. akt I SA/Go 412/08, prawomocny) na skarżącego przeniesiono odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spółki. Okazało się jednak, że w okresie ich powstania skarżący nie pełnił już funkcji członka zarządu. Należy wtedy wykazać brak wpływu na powstanie zaległości lub zobowiązania spółki. Zgodnie z art. 116 par. 1 Ordynacji trzeba udowodnić brak winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęciu postępowania układowego.

Podstawą uchylenia decyzji o odpowiedzialności członka zarządu może być też nieustalenie stanu faktycznego przez organ podatkowy lub egzekucyjny, np. wyrok WSA w Poznaniu (sygn. akt I SA/Po 421/08, prawomocny).