Nieuprawnione rozszerzenie odpowiedzialności członków zarządu

PAWEŁ JABŁONOWSKI

szef Departamentu Podatkowego w Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy

Do odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych za zaległości podatkowe zastosowanie znajdują przepisy Ordynacji podatkowej, zgodnie z którymi za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem osoby trzecie. Za przedmiotowe zaległości podatkowe spółek kapitałowych oraz ich form w organizacji odpowiedzialność pojawia się, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) nastąpiło bez jego winy;

nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Do ustalenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki konieczne jest nie tylko ustalenie pozytywnych jej przesłanek, czyli bezskuteczności egzekucji zaległości podatkowej oraz powstania zobowiązania w okresie pełnienia przez niego tej funkcji, ale także rozważenie, że nie zachodzą przesłanki wyłączające tą odpowiedzialność (tak np.: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 3 grudnia 2004 r., sygn. akt III SA/Wa 209/04). Członek zarządu może uwolnić się od tej odpowiedzialności, m.in. jeżeli wykaże, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy. Brak winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęciu postępowania układowego w stosunku do danego podmiotu może polegać na wykazaniu, że taki wniosek nie miał w danym momencie uzasadnienia ekonomicznego. Zgodnie bowiem z powszechnie akceptowanym stanowiskiem niewypłacalność podmiotu musi nastąpić względem wszystkich wierzycieli. Inna wykładnia przepisów prowadziłaby bowiem do nieuprawnionego rozszerzenia zakresu odpowiedzialności członków zarządu. Tę tezę potwierdza orzecznictwo NSA, zgodnie z którym odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe spółki nie może mieć miejsca, jeżeli przesłanki do złożenia wniosku o upadłość zaistniały, gdy nie miał on już wpływu na podjęcie kroków zmierzających do ogłoszenia upadłości (tak np. NSA w wyroku z 20 listopada 2003 r., sygn. akt III SA 110/02). Organy podatkowe w swojej praktyce przeprowadzają arbitralną analizę stanu majątkowego spółki, dążąc do rozszerzenia zakresu odpowiedzialności członków zarządu. Argumentują, że dla pociągnięcia do odpowiedzialności wystarczające jest wykazanie jedynie częściowej niewypłacalności. Często, analizując sytuację majątkową spółek, dokonują one również porównania stosunku, w jakim pozostają aktywa obrotowe spółek do aktywów ogółem, wskazując w ten sposób na niewypłacalność, a tym samym na istnienie podstaw do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego. W konsekwencji wykazują w ten sposób brak określonego działania członka zarządu, tym samym wykazując jego winę. Należy jednak uznać, że stosowany miernik niekoniecznie musi wskazywać na potrzebę złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości czy wszczęcia postępowania układowego i w świetle przedstawionej argumentacji takie stanowisko wydaje się być nieuzasadnione.