Wydanie decyzji nie obejmuje obowiązku jej doręczenia

Możliwość obciążenia osób trzecich (np. członków zarządu spółek kapitałowych) odpowiedzialnością za nieuiszczone składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych jest ograniczona czasowo.

W myśl art. 118 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.) - dalej ustawa, nie można wydać decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło pięć lat. Z treści tego przepisu wynika przede wszystkim zakaz orzekania o odpowiedzialności osób trzecich po upływie pięciu lat od powstania zaległości z tytułu składek. Uregulowana została tu zatem instytucja wygaśnięcia prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej po upływie określonego w nim terminu. Adresatem tej normy prawnej jest organ podatkowy, a gdy chodzi o składki - ZUS. Zatem po upływie okresu przewidzianego w art. 118 par. 1 ustawy ustaje prawo organu do wydania decyzji. Natomiast wydanie decyzji z naruszeniem tego zakazu skutkowałoby jej zmianą i uwolnieniem zobowiązanego od odpowiedzialności. Przepis art. 118 par. 1 ustawy ma więc istotne znaczenie praktyczne.

W praktyce powstawały jednak wątpliwości dotyczące interpretacji tego przepisu, a w szczególności określenia, co należy rozumieć pprzez pojęcie wydanie decyzji. Istnieją w tym zakresie dwa przeciwstawne poglądy. Pierwszy, według którego pojęcie wydanie decyzji, użyte w art. 118 par. 1 ustawy, obejmuje również doręczenie tej decyzji osobie trzeciej. Tak też wskazywał NSA w Warszawie w wyroku z 6 stycznia 2006 r. (II FSK 135/05, ONSAiWSA 2006/6/163). Stanowisko to budziło jednak kontrowersje i nie było później konsekwentnie prezentowane przez NSA, gdyż zapadały także i odmienne orzeczenia. Ostatecznie w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 17 grudnia 2007 r. (I FPS 5/07, ONSAiWSA 2008/2/22) uznano, że w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r. pojęcie wydania decyzji określonej w art. 118 par. 1 ustawy nie oznaczało jej doręczenia. Pogląd ten został też zaaprobowany w doktrynie.

Również za takim rozumieniem art. 118 par. 1 ustawy opowiadał się Sąd Najwyższy w wyroku z 16 listopada 2009 r. (II UK 111/09, LEX nr 577842) stwierdzając, że wydanie decyzji na podstawie art. 118 par. 1 ustawy nie obejmuje obowiązku jej doręczenia. Podgląd ten uznać należy za uzasadniony, gdyż ustawodawca rozróżnia dwa pojęcia doręczenia i wydania decyzji, a interpretacja każdego przepisu, zwłaszcza prawa podatkowego, zawsze powinna uwzględniać na pierwszym miejscu reguły wykładni językowej. Podkreślić też trzeba, że w przepisach Ordynacji podatkowej wyraźnie użyte zostały oba określenia: wydanie decyzji i doręczenie decyzji. Natomiast z dyrektyw wykładni językowej i systemowej wypływa nakaz jednakowego rozumienia takich samych pojęć użytych w tym samym akcie prawnym i nienadawania różnym nazwom tego samego znaczenia. Stąd nie należy przez wydanie decyzji rozumieć też jej doręczenia. Taka interpretacja przepisu art. 118 par. 1 ustawy jest wprawdzie mniej korzystna dla zobowiązanych do uiszczenia zaległych składek, gdyż daje ZUS dłuższy czas na objęcie ich odpowiedzialnością, ale z pewnością jest ona zgodna z treścią tego przepisu. Należy więc spodziewać się, że w ten sposób będzie ona też nadal stosowana przez sądy orzekające zarówno w sprawach zaległości składkowych, jak i podatkowych.

@RY1@i02/2010/234/i02.2010.234.209.002a.001.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik, sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach