Ubieganie się o przywrócenie terminu w postępowaniu

Terminy procesowe, które w przepisach podatkowych odgrywają bardzo istotną rolę, wyznaczają zakres czasowy realizacji oraz wykonania czynności przez podatników, jak i organy podatkowe. W efekcie możemy je podzielić na kategorie:

● terminy dokonania czynności procesowych przez organ podatkowy;

● terminy dokonania czynności przez stronę;

● terminy dokonania czynności przez uczestników postępowania.

Według innego, istotnego dla podatnika podziału, możemy wyróżnić terminy: ustawowe (wynikają z przepisów ustawy lub aktów wykonawczych wydanych na podstawie delegacji ustawowej, np. termin do wniesienia odwołania) i te wyznaczone przez organ podatkowy (czas, w jakim strona musi złożyć dokumenty stanowiące dowód w postępowaniu).

Kolejnym, ważnym kryterium jest podział terminów ze względu na możliwość ich przywrócenia. W tym przypadku mamy do czynienia z terminami przywracalnymi (takie, które ustanowione są dla strony postępowania i są przywracalne, art. 162 Ordynacji podatkowej) oraz nieprzywracalnymi (w razie uchybienia przez stronę nie mogą być przywrócone przez organ podatkowy.

Gdy termin procesowy nie został dotrzymany, w zasadzie przyjmuje się, że było to zawinione. Jednak jeśli podatnik wykaże brak swojej winy, wówczas ma możliwość starania się o przywrócenie terminu na wniesienie odwołania. Przepisy dotyczące przywrócenia terminu zostały określone w Ordynacji podatkowej. Przewiduje ona, że wniosek w tej sprawie może złożyć wyłącznie sam zainteresowany (instytucja uchybienia terminu oparta jest bowiem na zasadzie skargowości), który dodatkowo musi spełnić pewne warunki. Są to m.in.: złożenie wniosku spełniającego wymogi podania; dochowanie siedmiodniowego terminu do złożenia powyższego wniosku; uprawdopodobnienie, że naruszenie terminu nastąpiło bez jego winy. Dla podatnika szczególnie korzystny jest ten ostatni przepis. Oznacza on bowiem, że aby rozpocząć starania o przywrócenie terminu, nie musi on udowodnić braku winy ze swojej strony, wystarczy wspomniane uprawdopodobnienie.

Podatnik chcący ubiegać się o przywrócenie terminu w postępowaniu podatkowym, powinien napisać wniosek (podanie). Można go złożyć bezpośrednio w biurze podawczym urzędu (za potwierdzeniem), przesłać pocztą (wyłącznie listem poleconym i tylko za pośrednictwem Poczty Polskiej), ewentualnie korzystając ze środków komunikacji elektronicznej (wówczas organ podatkowy w tej samej formie elektronicznej musi poświadczyć wniesienie pisma).

Podanie powinno zawierać: dane identyfikujące podatnika (tj.: imię i nazwisko, adres zamieszkania oraz numer NIP), adresata (w sprawie przywrócenia terminu postanawia właściwy w sprawie organ podatkowy), datę sporządzenia pisma. Wniosek musi zostać podpisany.

Istotną kwestią jest odpowiednie uzasadnienie wniosku, tzn. wskazanie przyczyn uchybienia oraz uprawdopodobnienie, że to nie podatnik ponosi winę za niedotrzymanie terminu. W tym fragmencie pisma chodzi o wykazanie, że niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn od podatnika niezależnych, których to przeszkód nie mógł on pokonać przy zachowaniu należytej staranności. Podnoszone w piśmie okoliczności podatnik powinien zarówno uprawdopodobnić, jak i uwiarygodnić odpowiednią argumentacją. Zdarzeniami uzasadniającymi brak winy w uchybieniu terminu mogą być np. pożar, powódź, nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, przerwa w komunikacji.

Istotną kwestią jest to, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód. Nie daje pewności, a jedynie uwiarygodnia twierdzenie o danym fakcie, a następnie prowadzi do uzasadnionego przypuszczenia, że dane zdarzenie faktycznie miało miejsce. W praktyce jednak oczekiwania organów są często zbyt wygórowane. Żądają oni oni bowiem przedstawienia konkretnych dowodów (tj. zaświadczeń czy też zeznań), co stanowi przekroczenie wymogów ustawowych, ponieważ uprawdopodobnienie oparte na dokumentach czy zeznaniach staje się udowodnieniem.

Podatnik ma również obowiązek dochować szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych, bowiem dopuszczenie się nawet niewielkiego niedbalstwa z jego strony wyklucza możliwość uwzględnienia żądania o przywrócenie uchybionego terminu. Staranność przy dokonywaniu tych czynności powinna więc być uwiarygodniona odpowiednią argumentacją.

Instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie wyłącznie do terminów procesowych (należą do nich np. terminy do wniesienia odwołania czy zażalenia). Uwaga! Niedotrzymanie terminów procesowych powoduje bezskuteczność czynności procesowej, która została dokonana po upływie wyznaczonego terminu procesowego.

Niedopuszczalne jest natomiast przywrócenie terminów prawa materialnego, czyli okresu, w którym może nastąpić ukształtowanie praw i obowiązków w ramach podatkowo-prawnego stosunku materialnego. Przykładami terminów materialnych są: terminy na złożenie zeznań podatkowych czy też terminy przedawnienia. Wiążą one zarówno urząd, jak i podatnika, i nie podlegają przywróceniu. Naruszenie terminów materialnych powoduje wygaśniecie prawa i obowiązków określonych przepisami prawa materialnego.

Złożenie wniosku nie podlega opłatom. Natomiast należy pamiętać, że podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Tak więc pierwszym dniem biegu terminu jest dzień następny po dniu, w którym ustała przyczyna, z powodu której doszło do uchybienia. Termin ten jest nieprzywracalny. Wraz z wniesieniem wniosku należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Organ podatkowy ma obowiązek wydania postanowienia o przywróceniu terminu lub postanowienia o odmowie przywrócenia terminu bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, natomiast w sprawach szczególnie skomplikowanych, nie później niż w ciągu dwóch miesięcy.

Termin podatkowy uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało:

● wysłane za pomocą środków komunikacji elektronicznej, za poświadczeniem przedłożenia, do organu podatkowego lub do jednostki informatycznej obsługi administracji podatkowej;

● nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo złożone w polskim urzędzie konsularnym;

● złożone przez żołnierza lub członka załogi statku morskiego w dowództwie jednostki wojskowej lub kapitanowi statku;

● złożone przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego;

● złożone przez osobę aresztowaną w administracji aresztu śledczego.

O braku winy podatnika w niedopełnieniu obowiązku podatkowego mówimy wówczas, gdy ta sytuacja jest następstwem przeszkód, których podatnik nie był w stanie przezwyciężyć

Eliza Polakowska

eliza.polakowska@infor.pl

Art. 162, 163, 164, 168 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).