Kiedy urząd skarbowy może zająć majątek podatnika

Na poczet spłaty długów podatkowych urząd skarbowy może zająć w zasadzie wszystko, co podatnik ma: jego pensję, samochód, oszczędności czy np. dom lub mieszkanie. Katalog dóbr podatnika podlegających zajęciu określa ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z tymi regulacjami są to: pieniądze, wynagrodzenie za pracę, świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, renta socjalna, rachunki bankowe, inne wierzytelności pieniężne, prawa z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisane na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków, papiery wartościowe niezapisane na rachunku papierów wartościowych, weksel, autorskie prawa majątkowe i prawa pokrewne oraz prawa własności przemysłowej, udział w spółce z o.o., pozostałe prawa majątkowe, ruchomości i nieruchomości.

Podatnik, który zalega z zapłatą podatków, musi liczyć się z tym, że urząd skarbowy w niedługim czasie może ustalić jego majątek i zastosować skuteczne środki egzekucyjne. Urzędnicy mają wiele sposobów na ściąganie zaległych podatków. Przykładowo mogą zablokować rachunki bankowe dłużnika albo zwrócić się do pracodawcy dłużnika o potrącanie należnej kwoty z pensji czy zająć bądź zlicytować nieruchomości, których właścicielem jest dłużnik.

Jednak, aby zacząć egzekwować dług, urząd skarbowy musi przede wszystkim określić majątek podatnika. W pierwszej kolejności sięga do danych gromadzonych w urzędzie, a wiedzę czerpie przede wszystkim z zeznań, deklaracji oraz wykazów złożonych przez płatników, informacji złożonych przez płatników (zakład pracy) czy też danych uzyskanych od instytucji finansowych (np. biur maklerskich). Ustalenie stanu posiadania dłużnika należy również do poborców skarbowych oraz pracowników biurowych urzędów skarbowych. Niejednokrotnie docierają oni bezpośrednio do podatnika - w jego domu czy w miejscu wykonywania działalności gospodarczej. Z takiej wizyty spisywany jest protokół o stanie majątkowym dłużnika i może ona skutkować zajęciem należących do niego rzeczy, np. samochodu, komputera.

Wartość zajętego majątku sięga wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie oraz kosztami egzekucyjnymi

Egzekucja długów zazwyczaj rozpoczyna się od zajęcia rachunków bankowych - urząd skarbowy wie, w którym banku podatnik posiada konto. Podatnicy prowadzący działalność gospodarczą podają fiskusowi informacje o rachunkach bankowych związanych z działalnością przy zgłoszeniu numeru identyfikacyjnego. Natomiast osoby prywatne przekazują urzędowi dane o swoim rachunku bankowym, kiedy chcą otrzymać zwrot nadpłaty podatku dochodowego na konto. Nie muszą tego robić, ale wiele osób podaje numer konta urzędowi skarbowemu, aby ewentualne nadpłaty podatku były zwracane właśnie na rachunek bankowy.

Urząd skarbowy dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku odpowiedniego zawiadomienia. Wskazuje w nim kwotę do ściągnięcia i podstawę jej zajęcia. Z chwilą doręczenie bankowi zawiadomienia zajęcie jest dokonane.

Fiskus ma również prawo zająć majątek podatnika przed terminem płatności podatku, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że zobowiązanie podatkowe nie zostanie wykonane. Chodzi o sytuacje, w których podatnik trwale nie wywiązuje się z wymaganych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudniać lub udaremniać egzekucje.

Zgodnie z Ordynacją podatkową, podatnik odpowiada za podatki całym swoim majątkiem. W przypadku osoby, która jest w związku małżeńskim, odpowiedzialność ta obejmuje nie tylko jej majątek osobisty, ale także majątek wspólny jej i małżonka. Zobowiązanie podatkowe może być zabezpieczone przez urząd skarbowy przed terminem płatności również na ich wspólnym majątku. Gdy dochodzi do zabezpieczenia na majątku wspólnym małżonków, skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych z dniem:

● zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej,

● zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu,

● ustania wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia małżonka,

● uprawomocnienia się orzeczenia sądu o separacji.

Zabezpieczenia na majątku podatnika zobowiązania podatkowego przed terminem płatności można również dokonać w toku postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej, przed wydaniem decyzji: ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego; określającej wysokość zobowiązania podatkowego; określającej wysokość podatku. Wtedy organ podatkowy na podstawie posiadanych danych co do wysokości podstawy opodatkowania określa w drodze decyzji o zabezpieczeniu: przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego, jeżeli zabezpieczenie następuje przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego; przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego oraz kwotę odsetek za zwłokę należnych od tego zobowiązania na dzień wydania decyzji o zabezpieczeniu, jeżeli zabezpieczenie następuje przed wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Wykonanie decyzji o zabezpieczeniu następuje przez przyjęcie przez organ podatkowy zabezpieczenia w formie: gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, poręczenia banku, weksla z poręczeniem wekslowym banku, czeku potwierdzonego przez krajowy bank wystawcy czeku, zestawu rejestrowego na prawach z papierów wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa lub NBP, uznania kwoty na rachunku depozytowym organu podatkowego, pisemnego upoważnienia organu podatkowego, potwierdzonego przez bank lub spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową, do wyłącznego dysponowania środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku lokaty terminowej. W razie złożenia wniosku o zabezpieczenie w wymienionej formie, zabezpieczenie w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w zakresie objętym tym wnioskiem, może nastąpić po wydaniu postanowienia odmawiającego przyjęcia zabezpieczenia.

Zgodnie z art. 36 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, urząd skarbowy w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, jak również zwracać się o udzielenie informacji do organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych, a także innych podmiotów. Jest to wykorzystywane przede wszystkim w celu zdobycia danych, np. o samochodach zarejestrowanych na dłużnika z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, lub też danych dotyczących nieruchomości ze starostwa powiatowego czy też informacji meldunkowych z urzędu gminy. Ostatecznym środkiem, po który sięga urząd skarbowy, jest zwrócenie się do sądu o nakazanie podatnikowi wyjawienia majątku. Wówczas dłużnik wezwany przez sąd ma obowiązek przedstawić kompletny wykaz tego, co posiada. Podatnik musi wymienić należące do niego rzeczy, wskazując, gdzie się znajdują, oraz podać przysługujące mu wierzytelności i inne prawa majątkowe.

Eliza Polakowska

eliza.polakowska@infor.pl

Art. 1 ustawy z 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.).

Art. 29, 33 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).