Przy hipotece przymusowej dług jest egzekwowany z nieruchomości

Skutki ustanowienia na nieruchomości hipoteki przymusowej mogą być bardzo uciążliwe dla podatnika. Przede wszystkim organ podatkowy ma możliwość dochodzenia zaległości podatkowej, która jest zabezpieczona na hipotece, dużo dłużej niż przez pięć lat, na co wskazał w jednym z najnowszych wyroków Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (I SA/Po 523/11).

Jak duże musiało być zdziwienie skarżącego w sprawie rozstrzygniętej przez sąd, gdy po złożeniu zeznania PIT za 2010 r., w którym wykazał nadpłatę, naczelnik urzędu skarbowego zaliczył ją na poczet zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za 1994 r. Podatnik nie zgodził się jednak z taką decyzją organu podatkowego i w końcu sprawa trafiła do sądu.

Organ podatkowy wyjaśniał, że zaległości podatkowe w VAT wynikają z decyzji ustalającej urzędu skarbowego z lutego 1996 r. i jest objęte hipoteką przymusową.

Sąd po rozpoznaniu sprawy stwierdził, że nie ma wątpliwości, że zobowiązanie skarżącego z tytułu podatku od towarów i usług za 1994 r. nie zostało wykonane. W aktach sprawy nie ma również żadnych dowodów, które świadczyłyby o przerwaniu biegu pięcioletniego terminu przedawnienia zobowiązania lub jego zawieszeniu. Bezsporne jest też to, że zobowiązanie podatkowe zostało zabezpieczone przez ustanowienie hipoteki przymusowej.

Spór między podatnikiem i fiskusem sprowadzał się do określenia, czy organ podatkowy mógł dochodzić zabezpieczonej w ten sposób zaległości po 16 latach.

Zdaniem skarżącego, mimo brzmienia art. 70 par. 8 Ordynacji podatkowej (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.), naczelnik urzędu skarbowego nie mógł zaliczyć nadpłaty w PIT na poczet zaległości podatkowych zabezpieczonych hipoteką. Jak wynika z art. 70 par. 8 Ordynacji zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, co do zasady, nie wygasa, nawet jeśli upłynie pięcioletni okres przedawnienia. Jednak po upływie 5 lat zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu, a więc z nieruchomości.

Podatnik dowodził, że przepis ten wyłącza możliwość zaliczenia na poczet takiego zobowiązania nadpłaty w trybie art. 76 par. 1 Ordynacji podatkowej (przepis dotyczy zaliczenia nadpłat na poczet zaległości), ponieważ w ten sposób doszłoby do regulowania przedawnionej zaległości podatkowej z innego przedmiotu niż hipoteka. Innymi słowy, po upływie okresu przedawnienia zaległość zabezpieczoną hipoteką można regulować jedynie z tej nieruchomości.

Sąd rozstrzygając sprawę na korzyść skarżącego, wskazał na różnice dotyczące przedawnienia na gruncie przepisów podatkowych, karnych i cywilistycznych. WSA uzasadniał, że zgodnie z art. 59 par. 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej następstwem prawnym przedawnienia zobowiązania podatkowego jest zawsze jego wygaśnięcie, a zatem zobowiązanie podatkowe przestaje istnieć.

W efekcie, jeśli termin przedawnienia minął, to nie można nadpłaty zaliczyć na poczet przedawnionej zaległości. Natomiast w przypadku przedawnionych zobowiązań cywilnoprawnych działają inne zasady. Samo zobowiązanie cywilnoprawne mimo upłynięcia pięcioletniego okresu przedawnienia nadal istnieje. Sąd podkreślił więc, że różnica między przedawnieniem roszczenia podatkowego i cywilnoprawnego jest zasadnicza. Ma to swoje konsekwencje, które są istotne zarówno dla dłużnika (podatnika), jak i wierzyciela podatkowego (organu podatkowego).

W efekcie WSA orzekł, że skoro zobowiązanie podatkowe przedawniło się, to organ podatkowy zaliczając nadpłatę skarżącego w PIT na nieistniejącą zaległość podatkową działał bez podstawy prawnej.

Dodał również, że z treści art. 26 Ordynacji podatkowej wynika, że podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za podatki wynikające z zobowiązań podatkowych, a odpowiedzialność ta ma charakter majątkowej odpowiedzialności osobistej, ale tylko wtedy, o ile dług podatkowy istnieje, nie wygasł na skutek przedawnienia i nieegzekwowania go w odpowiednim czasie w trybie egzekucji administracyjnej przez odpowiednie organy podatkowe.

Co więcej, WSA wskazał, że ustawodawca pozwala na dochodzenie wierzytelności podatkowej zabezpieczonej na nieruchomości w sytuacji jego przedawnienia od każdego właściciela owej nieruchomości.

Łukasz Zalewski

lukasz.zalewski@infor.pl

Art. 70 par. 8 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn.zm.).