Na skutek wygaśnięcia zobowiązanie przestaje istnieć

Zobowiązanie podatkowe wygasa nie tylko na skutek zapłaty podatku. Przedawnienie, potrącenie czy przeniesienie własności składników majątku podatnika na rzecz Skarbu Państwa to tylko niektóre z innych sposobów wygasania zobowiązań podatników względem fiskusa. Zobowiązanie podatkowe, które wygaśnie, przestaje istnieć. Oznacza to, że organ podatkowy nie ma możliwości jego skutecznego wyegzekwowania od podatnika.

Podstawowe sposoby wygasania zobowiązań podatkowych to zapłata podatku lub jego pobranie przez płatnika lub inkasenta. Podatek można uiścić w formie gotówkowej lub bezgotówkowej, przy czym w tym drugim przypadku terminem zapłaty podatku co do zasady jest dzień obciążenia rachunku bankowego podatnika. Zlecenia płatnicze na rzecz organów podatkowych mogą być składane również w formie dokumentu elektronicznego przy użyciu oprogramowania udostępnionego przez banki lub inną instytucję finansową uprawnioną do przyjmowania zleceń płatniczych albo w inny sposób uzgodniony z bankiem lub inną instytucją przyjmującą zlecenie.

Zapłata podatków przez podatników prowadzących działalność gospodarczą i obowiązanych do prowadzenia księgi rachunkowej lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów następuje w formie polecenia przelewu. Wyjątek dotyczy mikroprzedsiębiorców, którzy mogą regulować swoje podatki także gotówką. Za mikroprzedsiębiorcę uważa się przedsiębiorcę, który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych:

● zatrudniał średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz

● osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 mln euro lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 2 mln euro.

Możemy mieć do czynienia z potrąceniem zobowiązania podatkowego wtedy, gdy podatnik i fiskus są względem siebie zarówno dłużnikami, jak i wierzycielami. Zobowiązanie podatkowe można jednak potrącić tylko z wierzytelnościami wynikającymi ze ściśle określonych tytułów. Wśród najważniejszych wymienić można: prawomocny wyrok lub ugodę sądową w zakresie odszkodowania za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej; nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie; odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie; odszkodowanie orzeczone w decyzji organu administracji rządowej.

Zobowiązanie podatkowe oraz zaległość podatkowa wraz z odsetkami za zwłokę mogą być potrącane nie tylko z wierzytelności wobec Skarbu Państwa, ale również wobec gminy, powiatu lub województwa. Także w tym wypadku możliwość taka związana jest z istnieniem określonej wierzytelności m.in. z tytułu odszkodowania orzeczonego w decyzji wydanej przez wójta, burmistrza (prezydenta miasta), starostę lub marszałka województwa.

Z urzędu (bez wniosku podatnika) zaliczeniu na poczet zaległości podatkowych oraz zobowiązań bieżących podlegają nadpłaty oraz ich oprocentowanie. Na wniosek podatnika nadpłaty można także zaliczać na wniosek przyszłych należności podatkowych.

Jednak nadpłaty, których wysokość nie przekracza wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, podlegają z urzędu zaliczeniu na poczet zaległości podatkowych oraz bieżących zobowiązań podatkowych, a w razie ich braku - na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych, chyba że podatnik wystąpi o ich zwrot. Koszty upomnienia, o których tutaj mowa, wynoszą 8,80 zł (czterokrotność opłaty dodatkowej pobieranej przez Pocztę Polską za polecenie przesyłki listowej).

W sprawach zaliczenia nadpłaty na poczet zaległych oraz bieżących zobowiązań podatkowych wydaje się postanowienie. Podatnik może na takie postanowienie złożyć zażalenie.

Szczególnym przypadkiem wygaśnięcia zobowiązania podatkowego jest przeniesienie własności rzeczy lub praw majątkowych. Przeniesienie takie może nastąpić na rzecz:

● Skarbu Państwa - w zamian za zaległości podatkowe z tytułu podatków stanowiących dochody budżetu państwa, np. PIT, CIT czy VAT,

● gminy, powiatu lub województwa - w zamian za zaległości podatkowe z tytułu podatków stanowiących dochody ich budżetów, np. podatku od nieruchomości.

Do przeniesienia własności może dojść tylko z inicjatywy podatnika i w drodze pisemnej umowy. W przypadku podatków stanowiących dochód budżetu państwa umowa zawierana jest między podatnikiem a starostą. Konieczna jest jednak zgoda organu podatkowego. W tym celu starosta powiadamia właściwego dla podatnika naczelnika urzędu skarbowego o zawarciu umowy, przesyłając jednocześnie jej kopię. Organ podatkowy wyraża zgodę lub jej odmawia w formie postanowienia. Jeśli natomiast przeniesienie własności związane jest zaległościami podatkowymi stanowiącymi dochody jednostek samorządu terytorialnego, umowa zawierana jest między podatnikiem a wójtem, burmistrzem (prezydentem miasta), starostą albo marszałkiem województwa. Zgoda naczelnika urzędu skarbowego nie jest w tym wypadku wymagana.

Za termin wygaśnięcia zobowiązania podatkowego uważa się dzień przeniesienia własności rzeczy lub praw majątkowych. W obu przypadkach skutecznego zawarcia umowy, organ podatkowy pierwszej instancji wydaje decyzję stwierdzającą wygaśnięcie zobowiązania podatkowego.

Minister finansów może zaniechać poboru podatku w drodze rozporządzenia, które określa rodzaju podatku, okres, w którym następuje zaniechanie, oraz grupy podatników nim objętych. W wyjątkowych sytuacjach organ podatkowy może zobowiązanie podatkowe umorzyć. Dotyczy to przypadków uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, który podatnik musi wykazać i w miarę możliwości udokumentować w składanym wniosku. Umorzenie zaległości podatkowej powoduje automatycznie umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej umorzona została zaległość.

O umorzeniu organ podatkowy rozstrzyga w drodze decyzji. Podatnikowi przysługuje od niej odwołanie na ogólnych zasadach, tj. do dyrektora izby skarbowej (za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego), w terminie 14 dni od dnia doręczenia.

Zobowiązanie podatkowe może również wygasnąć wskutek zwolnienia podatnika z obowiązku zapłaty na podstawie art. 14m Ordynacji podatkowej. Przepis ten dotyczy zwolnienia z obowiązku zapłaty podatku w wyniku zastosowania się do interpretacji podatkowej, która następnie została zmieniona lub nie została uwzględniona w rozstrzygnięciu sprawy podatkowej.

W przypadku rocznego rozliczenia podatków zwolnienie obejmuje okres do końca roku podatkowego, w którym opublikowano zmienioną interpretację ogólną, doręczono zmienioną interpretację indywidualną albo doręczono organowi podatkowemu odpis orzeczenia sądu uchylającego interpretację indywidualną ze stwierdzeniem jego prawomocności. W sytuacji natomiast kwartalnego lub miesięcznego rozliczenia podatków zwolnienie obejmuje okres do końca odpowiednio kwartału lub miesiąca, w którym opublikowano zmienioną interpretację ogólną, doręczono zmienioną interpretację indywidualną albo doręczono organowi podatkowemu odpis orzeczenia sądu administracyjnego uchylającego interpretację indywidualną ze stwierdzeniem jego prawomocności oraz kwartał lub miesiąc następny.

Ostatnim sposobem wygasania zobowiązań podatkowych jest ich przedawnienie. Zasadą jest, że zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Przykładowo z końcem 2011 roku przedawniają się zobowiązania w PIT za 2005 rok (w 2006 roku przypadał termin złożenia zeznania, zatem pięcioletni termin przedawnienia liczy się dopiero od końca tego roku). Jednak bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu w sytuacjach wymienionych w art. 70 Ordynacji podatkowej. Dotyczy to m.in. wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję dotyczącą tego zobowiązania.

Bieg terminu przedawnienia może także zostać przerwany w wyniku ogłoszenia upadłości lub zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Termin przedawnienia rozpocznie swój bieg na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek odwoławczy.

Zobowiązania podatkowe oraz zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę podlegają potrąceniu ze wzajemnej wierzytelności podatnika. Wzajemność wierzytelności istnieje wówczas, gdy podatnik jest dłużnikiem Skarbu Państwa z tytułu ciążących na nim podatków i zaległości, a jednocześnie Skarb Państwa jest dłużnikiem podatnika z określonych ustawowo tytułów.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Rozdział 7 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).