Czy można kontrolować podatnika po zamknięciu firmy

Tak, organ podatkowy ma prawo przeprowadzić kontrolę podatkową u podatników również po zakończeniu przez nich prowadzenia działalności gospodarczej. Możliwość przeprowadzenia takiej kontroli uzasadniana jest w dużym stopniu charakterem wymiaru podatku, który zazwyczaj przyjmuje formę samoobliczenia (podatek dochodowy, VAT).

Podstawę kontroli podatkowej, co do zasady, stanowi art. 281 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z jego treścią organ podatkowy może przeprowadzić u podatnika, płatnika, inkasenta lub następcy prawnego kontrolę podatkową. Mając na uwadze przytoczoną normę prawną, podmiotem, u którego dokonywana jest kontrola podatkowa, jest więc kontrolowany, czyli osoba fizyczna lub osoba prawna podlegająca na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu. W przypadku kontroli podatkowej prowadzonej w odniesieniu do zakończonej działalności gospodarczej, zakres kontroli będzie więc ograniczony okresem, w którym na kontrolowanym ciążył obowiązek podatkowy.

Należy zaznaczyć, że w przepisach Ordynacji podatkowej nie przewidziano wprost terminu, w którym może zostać przeprowadzona kontrola podatkowa. Przyjmuje się, że zasadność przeprowadzenia kontroli ograniczona jest okresem przedawnienia zobowiązania podatkowego, a więc może być dokonana w ciągu 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Przykładowo, jeżeli podatnik złożył deklarację i miał obowiązek zapłacić podatek w 2010 r., natomiast w 2011 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, to w odniesieniu do okresu objętego deklaracją z 2010 r. organ podatkowy będzie mógł wszcząć kontrolę podatkową nawet jeszcze w 2015 r.

Tak. Należy w związku z tym zwrócić uwagę na różnice pomiędzy podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz podatkiem od towarów i usług. Odnośnie do pierwszego z nich, po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej podmiot jest w dalszym ciągu podatnikiem PIT, aczkolwiek zmianie ulegają źródła osiąganych przez niego przychodów. Natomiast w VAT zakończenie działalności gospodarczej skutkuje niemożliwością bycia w dalszym ciągu podatnikiem tego podatku. W podatku dochodowym od osób fizycznych zeznanie podatkowe składane jest więc na ogólnych zasadach, natomiast w VAT osoby fizyczne oraz spółki osobowe ostatnią deklarację składają za okres obejmujący dzień rozwiązania spółki.

Powyższe zagadnienie można przedstawić na przykładzie: podatnik we wrześniu 2010 r. zakończył prowadzenie działalności gospodarczej, w tym samym miesiącu złożył również deklarację VAT sporządzoną po dokonaniu spisu z natury, obejmującą dzień zakończenia działalności. Ostatecznym terminem na przeprowadzenie kontroli podatkowej w zakresie VAT będzie więc 31 grudnia 2015 r. Natomiast na gruncie PIT podatnik zeznanie za 2010 r. składa do 30 kwietnia 2011 r., a więc kontrola podatkowa w zakresie tego podatku może zostać wszczęta nawet do 31 grudnia 2016 r.

Z uwagi na powyższe terminy dotyczące możliwości przeprowadzenia kontroli podatkowej na podobnej zasadzie został unormowany obowiązek przechowywania przez podatnika ksiąg podatkowych oraz innych dokumentów związanych z ich prowadzeniem. Zgodnie z art. 86 par. 1 Ordynacji podatkowej powinny być one przechowywane do czasu upływu okresu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Zatem również przez 5-letni okres liczony od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

Należy również dodać, że naruszenie przez podatnika obowiązku przechowywania ksiąg podatkowych lub innych dokumentów, jak również przechowywanie niekompletnych dokumentów może rodzić negatywne konsekwencje, np. w postaci oszacowania podstawy opodatkowania.

Analizując aspekty formalne przeprowadzania kontroli podatkowej, należy przede wszystkim zaznaczyć fakt, że w Ordynacji podatkowej nie zostały unormowane szczególne procedury dotyczące przeprowadzania kontroli po zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej. Należy jednak przyjąć, że brak szczególnych regulacji nie może ograniczać praw i obowiązków kontrolowanego.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że kontrola podatkowa jest sprawowana, co do zasady, po uprzednim zawiadomieniu kontrolowanego. Powinno ono zawierać: oznaczenie organu, datę i miejsce wystawienia, oznaczenie kontrolowanego, wskazanie zakresu kontroli, pouczenie o prawie złożenia korekty deklaracji, podpis osoby upoważnionej do zawiadomienia.

Ponadto pracownik, który został wyznaczony do przeprowadzenia kontroli, powinien posiadać imienne upoważnienie. W jego treści powinny znaleźć się: oznaczenie organu, data i miejsce wystawienia upoważnienia, wskazanie podstawy prawnej przeprowadzenia kontroli, dane kontrolującego, tj. imię i nazwisko oraz nr legitymacji służbowej, oznaczenie kontrolowanego oraz zakresu kontroli.

Na szczególną uwagę spośród wymienionych elementów upoważnienia zasługuje przede wszystkim wskazanie zakresu przedmiotu kontroli podatkowej. Upoważnienie powinno określać, jakiego rodzaju podatku oraz okresu będzie dotyczyć kontrola podatkowa. Jeżeli bowiem kontrola dotyczy VAT, to podatnik nie ma obowiązku udostępniania dokumentów związanych wyłącznie z podatkiem dochodowym. Nie ma on również obowiązku udostępniania dokumentów dotyczących innego okresu rozliczeniowego podatku niż określony w upoważnieniu.

Przepisy Ordynacji podatkowej nie określają precyzyjnie sposobu możliwego okresu przeprowadzania kontroli podatkowej. Wydaje się, że nawet po zakończeniu działalności organy podatkowe powinny uwzględniać okresy kontroli określone w ustawie z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Terminy te są różne w zależności od charakteru prowadzonej działalności. Przykładowo dla mikroprzedsiębiorcy nie może on przekroczyć 12 dni roboczych w ciągu roku. Z uwagi na to, że przepisy Ordynacji podatkowej nie stanowią wprost o warunkach przeprowadzania kontroli podatkowej po zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej, należy przyjąć, że odpowiednio powinny być stosowane normy ogólne regulujące kontrolę podatkową.

Należy jednak zaznaczyć, iż kontrola dokonywana będzie, co do zasady, w miejscu przechowywania ksiąg, z uwagi na to, że zazwyczaj nie ma już siedziby spółki czy też miejsca prowadzenia działalności gospodarczej. Aczkolwiek może być ona również dokonana w siedzibie organu podatkowego. Możliwość przeprowadzenie kontroli w siedzibie organu istnieje, jeśli może to usprawnić prowadzenie kontroli, jak również w przypadku rezygnacji kontrolowanego z obecności przy czynnościach kontrolnych. Dokonywanie kontroli w siedzibie organu wymaga jednak zgody kontrolowanego. W przypadku kontroli dokonywanej u podatnika będącego osobą fizyczną po zaprzestaniu wykonywania przez niego działalności gospodarczej z reguły dogodne będzie udzielenie zgody na wykonywanie kontroli w siedzibie organu. W takim przypadku dokumenty dotyczące przedmiotu kontroli należy dostarczyć organowi. Warto w takim przypadku uzyskać od organu pisemne - możliwie szczegółowe - potwierdzenie złożenia tych dokumentów.

Wśród podstawowych praw kontrolowanego podatnika należy wymienić: minimalną uciążliwość przeprowadzania kontroli, która w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej jest dokonywana w godzinach pracy podatnika. Natomiast po zaprzestaniu prowadzenia działalności powinna być dokonywana w sposób nieutrudniający podatnikowi codziennego funkcjonowania. W praktyce kontrola taka jest zazwyczaj przeprowadzana w godzinach pracy urzędu dokonującego kontroli. Czynności kontrolne mogą być wykonywane przez 8 godzin dziennie. Ponadto, zgodnie z art. 285 Ordynacji podatkowej, kontrolowany ma prawo być obecny przy czynnościach kontrolnych dokonywanych przez organ podatkowy. Kontrolowany może jednak zrezygnować z obecności przy czynnościach kontrolnych. Rezygnacja wymaga - co do zasady - złożenia wobec organu pisemnego oświadczenia.

Natomiast podstawowym obowiązkiem podatnika, w ramach kontroli przeprowadzanej po zakończeniu działalności gospodarczej, jest udostępnienie kontrolującemu ksiąg podatkowych oraz pozostałych dokumentów. Kontrola podatkowa kończy się sporządzeniem i doręczeniem protokołu kontroli. Jeżeli organ podatkowy stwierdzi nieprawidłowości, może zostać - na skutek postępowania podatkowego - wydana decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego.

@RY1@i02/2011/113/i02.2011.113.086.0012.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Karolina Brzozowska konsultant podatkowy w ECDDP

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

ROZMAWIAŁA MAGDALENA MAJKOWSKA