Kogo i jak mogą kontrolować organy kontroli skarbowej

Kontrola skarbowa tak naprawdę może dotyczyć każdego z nas. Jest bowiem odrębnym, w porównaniu do kontroli podatkowej, postępowaniem prowadzonym w stosunku do podatników i innych podmiotów dokonujących rozliczeń z budżetem państwa. Kontrola skarbowa ma na celu zabezpieczenie interesów i praw majątkowych Skarbu Państwa. Podstawowymi celami kontroli skarbowej są przede wszystkim: zapewnienie skuteczności wykonywania zobowiązań podatkowych i innych należności stanowiących dochód budżetu państwa lub państwowych funduszy celowych.

Kontroli skarbowej podlegają także określone grupy podmiotów, w tym podmioty zobowiązane do świadczeń pieniężnych na rzecz Skarbu Państwa lub państwowych funduszy celowych albo przekazujące środki własne na rzecz Unii Europejskiej, podmioty wydatkujące, przekazujące, otrzymujące środki publiczne oraz środki pochodzące z Unii Europejskiej i międzynarodowych instytucji finansowych, a także podmioty, które świadczą pomoc w wydatkowaniu, przekazaniu lub otrzymaniu tych środków. Są to podstawowe grupy podlegające kontroli skarbowej.

Kontrola skarbowa jest również skierowana do szczególnych podmiotów powiązanych w określony sposób ze Skarbem Państwa, w tym podmiotów władających lub zarządzających mieniem państwowym, spółek z udziałem Skarbu Państwa wykorzystujących mienie przekazane im przez Skarb Państwa oraz sprywatyzowane mienie Skarbu Państwa, beneficjenci poręczeń i gwarancji udzielonych przez Skarb Państwa oraz podmioty, za które Skarb Państwa poręczył lub gwarantował. Kontroli skarbowej podlegają także osoby zatrudnione lub pełniące służbę w administracji celnej, podatkowej oraz kontroli skarbowej.

Wszczęcie postępowania kontrolnego w ramach kontroli skarbowej następuje wyłącznie z urzędu w formie postanowienia. Datą wszczęcia postępowania kontroli skarbowej jest data doręczenia kontrolowanemu postanowienia o wszczęciu postępowania kontroli skarbowej.

Warto pamiętać, iż w ramach kontroli skarbowej może być przeprowadzona kontrola podatkowa, która zostaje wszczęta na podstawie doręczenia kontrolowanemu upoważnienia do jej przeprowadzenia. Jednocześnie kontrolowany nie jest zawiadamiany przez organ kontroli skarbowej o zamiarze przeprowadzenia kontroli podatkowej. Upoważnienie do przeprowadzenia kontroli podatkowej powinno zawierać określone, szczegółowo wymienione w przepisach o kontroli skarbowej dane, w tym m.in. wskazanie podstawy prawnej, imię i nazwisko inspektora kontroli skarbowej oraz dane innych pracowników dokonujących kontroli podatkowej, wskazanie daty rozpoczęcia i zakończenia kontroli, a także zakres przeprowadzanej kontroli.

W wyjątkowych sytuacjach kontrola podatkowa prowadzona w ramach kontroli skarbowej może być przeprowadzona po okazaniu legitymacji służbowej i znaków identyfikacyjnych oraz po doręczeniu postanowienia o wszczęciu postępowania kontroli skarbowej. W takim przypadku organ kontroli skarbowej jest zobowiązany do dostarczenia kontrolowanemu w ciągu 3 dni od daty wszczęcia kontroli skarbowej upoważnienia do przeprowadzenia tej kontroli.

Kontrolowany posiada określone w Ordynacji podatkowej prawa i obowiązki związane z kontrolą skarbową. W sprawach nieuregulowanych w ustawie o kontroli skarbowej zastosowanie znajdują bowiem przepisy Ordynacji podatkowej.

W trakcie kontroli skarbowej kontrolowany ma prawo do żądania przedstawienia mu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli skarbowej oraz określenia zakresu tej kontroli. Kontrolowany ma prawo uczestniczyć w czynnościach kontrolnych, szczególnie dotyczących oględzin i przesłuchania świadków. Kontrolowany ma prawo wniesienia odpowiednich środków zaskarżenia odnośnie do protokołu pokontrolnego oraz decyzji wydanej przez organ kontroli skarbowej.

Kontrolowany ma też wiele obowiązków związanych z przeprowadzaną kontrolą skarbową dotyczących w głównej mierze uprawnień kontrolujących. Przede wszystkim ma obowiązek udostępnienia kontrolującym ksiąg w swojej siedzibie lub miejscu ich przechowywania, umożliwienie organom kontroli skarbowej wstępu na grunt, do budynków, lokali i pomieszczeń kontrolowanego. Kontrolowany jest też zobowiązany do przekazania, na czas trwania kontroli skarbowej, próbek towarów, akt ksiąg i innych dokumentów. Na żądanie kontrolujących kontrolowany jest zobowiązany do umożliwienia nieodpłatnego fotografowania, filmowania, dokonywania nagrań dźwiękowych oraz utrwalania stanu faktycznego za pomocą innych nośników informacji.

Szczególnym rodzajem obowiązku kontrolowanego jest obowiązek przedstawienia nieodpłatnie, na żądanie kontrolujących, tłumaczeń na język polski dokumentacji będącej przedmiotem kontroli skarbowej.

Kontrolowany jest zobowiązany także do udzielania stosownych wyjaśnień organom kontroli skarbowej. Kontrolujący mają natomiast uprawnienia do stosowania środków przymusu bezpośredniego, w przypadku gdy uznają, iż zastosowanie tych środków jest konieczne w związku z prowadzonym postępowaniem.

Jednym z obszarów szczególnie kontrolowanym w ramach kontroli skarbowej, objętym także planem kontroli wydawanym przez organy kontroli skarbowej w związku z zadaniami określonymi przez generalnego inspektora kontroli skarbowej, jest kontrola sprzedaży internetowej.

Organy kontroli skarbowej mają prawo do uzyskiwania stosowanych informacji od osób prawnych, jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, także bez wiedzy i zgody osoby, której te dane dotyczą. Inspektorzy kontroli skarbowej stale współpracują i współdziałają także z innymi organami i instytucjami państwowymi oraz zagranicznymi.

Instytucje finansowe oraz wydawcy i redaktorzy czasopism, nadawcy programów radiowych i telewizyjnych oraz usługodawcy świadczący usługi drogą elektroniczną są zobowiązani do przekazania organom kontroli skarbowej stosownych informacji o określonej osobie lub podmiocie. Takie informacje są przez te podmioty przekazywane w przypadku, gdy organy kontroli skarbowej mają uprawdopodobnione informacje o możliwości naruszania przepisów prawa objętych zakresem kontroli skarbowej.

W przypadku zatajenia przychodów z e-handlu organy kontroli skarbowej są w szczególności uprawnione do żądania udostępnienia i przekazywania danych o rachunkach bankowych osoby prowadzącej handel przez internet - co umożliwi zweryfikowanie źródeł przychodów danej osoby z wpływami na rachunki bankowe posiadane przez tę osobę.

Z czynności kontrolnych sporządza się protokół pokontrolny. Kontrolowany, który nie zgadza się z postanowieniami zawartymi w protokole pokontrolnym, ma prawo do wniesienia zastrzeżeń lub wyjaśnień do protokołu kontrolnego w ciągu 14 dni od daty przedstawienia mu tego protokołu. Kontrolujący jest zobowiązany do rozpatrzenia zastrzeżeń lub wyjaśnień i zawiadomienia kontrolowanego o sposobie ich załatwienia w ciągu 14 dni.

Ponadto postępowanie prowadzone przez organy kontroli skarbowej kończy decyzja podatkowa - w sytuacji gdy ustalenia kontroli skarbowej dotyczą podatków, opłat i innych niepodatkowych należności budżetu państwa lub gdy w trakcie postępowania zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu. Wynik podatkowy jest z kolei wydawany przez organy kontroli skarbowej, w przypadku gdy ustalenia kontroli skarbowej dotyczą innych nieprawidłowości niż te, odnośnie do których wydawana jest decyzja.

W przypadku gdy kontrolowany nie zgadza się z wynikami kontroli skarbowej zawartymi w decyzji, jest on uprawniony do złożenia odwołania do właściwej miejscowo izby skarbowej lub dyrektora izby celnej.

Co do zasady, w trakcie kontroli skarbowej możliwość skorygowania deklaracji podatkowej, w zakresie objętym tą kontrolą skarbową, ulega zawieszeniu. Kontrolowany nie może więc skorygować deklaracji podatkowej w czasie trwania kontroli skarbowej. W przypadku gdy kontrolowany złoży korektę zeznania podatkowego w trakcie tej kontroli, nie wywołuje ona skutków prawnych.

Istotne jest jednak to, iż kontrolowany jest uprawniony do dokonania stosownej korekty deklaracji w wyznaczonym przez organy kontrolujące siedmiodniowym terminie na wypowiedzenie się odnośnie do zebranego w trakcie kontroli skarbowej materiału. Kontrolowany powinien być poinformowany o takiej możliwości przez organy kontroli skarbowej w informacji o wyznaczeniu stosownego terminu na wypowiedzenie się przez kontrolowanego odnośnie do przeprowadzonego postępowania oraz zebranego materiału. Złożenie korekty deklaracji podatkowej w tym terminie wywołuje stosowne skutki podatkowe. Kontrolowany jest jednak zobowiązany do poinformowania organu kontroli skarbowej o tym w ciągu 3 dni od daty złożenia stosownej deklaracji podatkowej lub korekty uprzednio złożonej deklaracji podatkowej.

Po zakończeniu kontroli skarbowej podmiot kontrolowany nadal ma prawo do skorygowania stosownej deklaracji podatkowej, ale jedynie w zakresie, nieobjętym wydaną decyzją określającą wysokość zobowiązania podatkowego.

@RY1@i02/2011/065/i02.2011.065.086.0012.001.jpg@RY2@

Fot. Tomasz Jodłowski

Joanna Patyk doradca podatkowy, właścicielka Kancelarii Podatkowej Tax & Business

Oprac. SF

Ustawa z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (t.j. z 2011 r. nr 41, poz. 214).

Art. 281 - 292 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).