Kiedy darmowe nabycie pieniędzy i majątku jest opodatkowane

Czy forma zapisu decyduje o sposobie rozliczenia

@RY1@i02/2012/155/i02.2012.155.18300110e.811.jpg@RY2@

W testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego spadkodawca może postanowić, że oznaczona osoba nabędzie przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku (zapis windykacyjny). W ten sposób można przekazać: rzecz oznaczoną co do tożsamości (np. nieruchomość, samochód), zbywalne prawo majątkowe (np. udziały lub akcje spółki), przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne, a także ustanowić na rzecz zapisobiercy użytkowanie lub służebność.

Taka forma nabycia majątku przez zapisobiercę objęta jest podatkiem od spadków i darowizn, podobnie jak zapis zwykły. Inaczej jednak niż przy zwykłym zapisie własność przedmiotu zapisu windykacyjnego przechodzi na spadkobiercę już z chwilą otwarcia spadku, a zatem - z chwilą śmierci spadkodawcy (zapis zwykły musi być wykonany przez spadkobiercę). W konsekwencji obowiązek podatkowy dla zapisu windykacyjnego powstaje podobnie jak przy dziedziczeniu, czyli z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu, stwierdzającego nabycie spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza. W przypadku wydania przez sąd postanowienia częściowego stwierdzającego nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego obowiązek podatkowy powstanie z chwilą uprawomocnienia się tego postanowienia.

Ponieważ zapisobiercą ma być wnuk spadkodawcy, skorzysta on ze zwolnienia z podatku adresowanego do członków najbliższej rodziny. Warunkiem zwolnienia będzie jednak zgłoszenie w urzędzie skarbowym nabycia własności w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Podstawa prawna

Art. 4a, art. 6 ust. 1 pkt 2b ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768 z późn. zm.).

Art. 9811 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Czy darmowa służebność może być opodatkowana

@RY1@i02/2012/155/i02.2012.155.18300110e.812.jpg@RY2@

Ustanowienie nieodpłatne służebności podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn, a obowiązek podatkowy powstaje z chwilą ustanowienia tego prawa (podobnie w przypadku nieodpłatnej renty i użytkowania). W opisanej sytuacji podatnik będzie zwolniony z podatku od części wartości służebności ustanowionej przez córkę (art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn). Natomiast od części służebności ustanowionej przez zięcia podatnik będzie musiał zapłacić podatek na zasadach określonych dla nabywców z I grupy podatkowej.

Zgodnie z art. 13 ustawy o podatku od spadków i darowizn, wartość świadczeń powtarzających się przyjmuje się do podstawy opodatkowania w wysokości rocznego świadczenia pomnożonego: przez liczbę lat lub ich części - w razie ustanowienia świadczeń na czas określony co do liczby lat lub ich części albo przez 10 lat - w przypadku ustanowienia świadczeń na czas nieokreślony. Przepis ten stosuje się odpowiednio do obliczenia wartości służebności. Roczną wartość służebności należy ustalić w wysokości 4 proc. wartości rynkowej nieruchomości, obciążonej służebnością. Ponieważ mamy do czynienia z nieodpłatnym ustanowieniem na czas nieokreślony służebności osobistej, wartość tego prawa stanowić będzie roczna wartość służebności pomnożona przez 10 lat.

Podatnik musi złożyć zeznanie podatkowe na druku SD-3 w ciągu miesiąca od ustanowienia służebności. Na tej podstawie organ podatkowy ustali wysokość podatku. Będzie on obliczony od nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę wolną, która w I grupie podatkowej wynosi 9 637 zł. Podatek naliczany jest zależnie od wartości nabytej rzeczy lub prawa majątkowego. Dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej do kwoty 10 278 zł podatek będzie naliczany w wysokości 3 proc., od kwoty 10 278 zł do 20 556 zł podatek wyniesie 308,30 zł i 5 proc. nadwyżki ponad 10 278 zł, natomiast w przypadku podstawy opodatkowania wyższej niż 20 556 zł podatek wyniesie 822,20 zł i 7 proc. od nadwyżki ponad 20 556 zł.

Podstawa prawna

Art. 4a, art. 13, art. 15 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768 z późn. zm.).

Czy trzeba płacić podatek od zachowku

@RY1@i02/2012/155/i02.2012.155.18300110e.813.jpg@RY2@

Pełne zwolnienie z podatku od spadku obejmuje tylko osoby z kręgu bliskiej rodziny, w tym małżonka, rodzeństwo i krewnych w linii prostej (np. rodziców, dzieci, dziadków). Tymczasem w praktyce często jest tak, że do wypłaty zachowku obowiązani są spadkobiercy, będący dalszymi krewnymi lub osobami w ogóle nie spokrewnionymi z osobą uprawnioną do zachowku. Nie przekreśla to jednak prawa do zwolnienia z opodatkowania. Istotna jest bowiem relacja, jaka łączyła osobę uprawioną do zachowku ze spadkodawcą. Ponieważ podatniczka nabyła zachowek, przysługujący jej po zmarłej matce, będzie mogła skorzystać ze zwolnienia. Warunkiem jest zgłoszenie fiskusowi nabycia na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, który należy liczyć od dnia zaspokojenia roszczenia o zachowek lub jego części, czyli wypłaty pieniędzy przez spadkobiercę.

Należy pamiętać, że zachowek jest odrębnym tytułem do opodatkowania, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w postaci powołania do spadku albo w postaci zapisu.

Podstawa prawna

Art. 4a, art. 6 ust. 1 pkt 2a ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768 z późn. zm.).

Czy zasiedzenie nieruchomości jest zwolnione z podatku

@RY1@i02/2012/155/i02.2012.155.18300110e.814.jpg@RY2@

Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem, nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat 20, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Po upływie lat 30 posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.

Nabycie własności w drodze zasiedzenia podlega 7-proc. podatkowi od spadków i darowizn. Podatek oblicza się od podstawy opodatkowania, którą stanowi czysta wartość nabytej nieruchomości (bez długów i ciężarów), ustalona według stanu w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Należy zatem określić wartość rynkową nieruchomości. Nabywca może dodatkowo wyłączyć z podstawy opodatkowania wartość nakładów dokonanych podczas biegu zasiedzenia. Jeżeli budynek stanowiący część składową gruntu będącego przedmiotem nabycia został wzniesiony przez osobę nabywającą nieruchomość przez zasiedzenie, z podstawy opodatkowania wyłącza się wartość tego budynku.

Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu, stwierdzającego zasiedzenie. Podatnik ma miesiąc - licząc od tej daty - na złożenie w urzędzie skarbowym deklaracji podatkowej (SD-3). Trzeba pamiętać o dołączeniu do zeznania odpisu postanowienia stwierdzającego zasiedzenie oraz faktur dokumentujących poniesienie nakładów na rzecz nieruchomości przez nabywcę podczas biegu zasiedzenia, w przypadku gdy podatnik chce odliczyć takie nakłady od podstawy opodatkowania.

Odnośnie do zwolnienia wskazać należy, że ponieważ zasiedzenie jest instytucją prowadzącą do nabycia prawa na skutek upływu czasu, a nie przeniesienia prawa własności nieruchomości z jednego podmiotu na drugi, nie ma znaczenia, kto był wcześniej właścicielem nieruchomości: czy osoba należąca do najbliższej rodziny, czy osoba obca. W tym wypadku nie stosuje się więc zwolnienia z podatku przewidzianego dla darmowego nabycia własności od członków najbliższej rodziny (por. odpowiedź ministra finansów na interpelację poselską nr 22255/11).

Niezależnie od tego wskazać należy, że na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn zwolnieniu z tego podatku podlega nabycie własności (w tym w drodze zasiedzenia) lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości lub jej części wraz z częściami składowymi (z wyjątkiem budynków mieszkalnych, budynków zajętych na cele specjalistycznego chowu i wylęgu drobiu lub specjalistycznej hodowli zwierząt wraz z urządzeniami i ze stadem hodowlanym oraz urządzeń do prowadzenia upraw specjalnych, jak: szklarnie, inspekty, pieczarkarnie, chłodnie, przechowalnie owoców). Taka nieruchomość musi jednak stanowić w chwili nabycia gospodarstwo rolne lub jego część (w rozumieniu przepisów o podatku rolnym) albo wejść w skład gospodarstwa rolnego będącego własnością nabywcy. Gospodarstwo rolne musi być prowadzone przez nabywcę przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 6, art. 7 ust. 1, ust. 4 i 5, art. 15 ust. 2, art. 17a ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768 z późn. zm.).

Art. 172 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Czy należy zgłosić zniesienie współwłasności

@RY1@i02/2012/155/i02.2012.155.18300110e.815.jpg@RY2@

Notariusze są płatnikami podatku od zawartej w formie aktu notarialnego umowy nieodpłatnego zniesienia współwłasności lub ugody w tym przedmiocie. Ponieważ stronami umowy są małżonkowie, zniesienie współwłasności zwolnione będzie z podatku od spadków i darowizn. Podatniczka nie będzie jednak musiała samodzielnie zawiadamiać fiskusa o przysługującym jej zwolnieniu. Notariusze jako płatnicy podatku od notarialnej umowy nieodpłatnego zniesienia współwłasności w treści sporządzanych aktów notarialnych określają - w przypadku, gdy taka czynność zwolniona jest z podatku - podstawę prawną zwolnienia. W takim wypadku (podobnie jak przy darowiźnie zawartej w formie aktu notarialnego) podatnik zwolniony jest z obowiązku składania w urzędzie skarbowym zgłoszenia o nabyciu majątku.

Podstawa prawna

Art. 4a ust. 4 pkt 2 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra finansów z 18 grudnia 2006 r. w sprawie pobierania przez płatników podatku od spadków i darowizn (Dz.U. nr 243, poz. 1763 z późn. zm.).

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl