Jak fiskus potraktuje nieopodatkowaną darowiznę

PAWEŁ JABŁONOWSKI

szef Departamentu Podatkowego Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna

@RY1@i02/2009/238/i02.2009.238.086.002a.001.jpg@RY2@

Paweł Jabłonowski, szef Departamentu Podatkowego Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna

Ustawa o podatku od spadków i darowizn wskazuje na moment powstania obowiązku podatkowego w przypadku dojścia do skutku umowy darowizny. Artykuł 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy stanowi, że w przypadku nabycia określonych składników majątkowych w darowiźnie obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego. Przepisy przewidują także sytuację, w której doszło do zawarcia umowy darowizny z pominięciem formy aktu notarialnego. Wówczas obowiązek podatkowy powstaje z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia. Jeżeli zaś ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek taki powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń. Wskazana reguła odnosząca się do momentu powstania obowiązku podatkowego doznaje z woli ustawodawcy dość istotnej modyfikacji. Artykuł 6 ust. 4 zdanie drugie analizowanej ustawy stanowi, że w przypadku gdy nabycie określonych składników majątku w drodze darowizny nie zostało zgłoszone przez podatnika do opodatkowania, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą powołania się przez podatnika przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej na fakt tego nabycia.

Ustawodawca zdecydował się więc na konstrukcję, która prowadzi do odnowienia się zobowiązania podatkowego. Wyłączona została zatem sytuacja, w której możliwe staje się, bez żadnych ujemnych konsekwencji, dokumentowanie określonych przychodów podatnika, gdy nagle chce on udowodnić fakt otrzymania środków pieniężnych. Ponadto z wprowadzonego od 1 stycznia 2007 r. art. 15 ust. 4 wynika, że nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze darowizny lub polecenia darczyńcy podlega opodatkowaniu według stawki 20-proc., gdy obowiązek podatkowy powstał wskutek powołania się podatnika przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub postępowania kontrolnego na okoliczność dokonania tej darowizny, a należny podatek od tego nabycia nie został zapłacony. Zatem w momencie, gdy podatnik otrzymał darowiznę nawet przed 1 stycznia 2007 r., stawka podatku, którą musi zapłacić w sytuacji, gdy nie rozliczył się z fiskusem, a teraz na fakt otrzymanej darowizny się powołuje, wynosi 20 proc.

W korzystniejszej sytuacji wydają się być osoby, które teraz powołują się na fakt zawartej przed 1 stycznia 2007 r. umowy pożyczki. Artykuł 3 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych stanowi, że w przypadku gdy podatnik nie złożył stosownej deklaracji, a następnie powołuje się przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej na fakt zawarcia umowy pożyczki, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą powołania się na dokonanie takiej czynności cywilnoprawnej. Wprowadzona 1 stycznia 2007 r. stawka podatku wynosi w takim przypadku - tak jak przy darowiźnie - 20 proc. Jednak z woli ustawodawcy do czynności cywilnoprawnych, z tytułu których obowiązek podatkowy powstał przed dniem wejścia ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe, tj. sprzed zmiany stawki podatkowej w styczniu 2007 r. Wydaje się, że sposób redakcji przepisu przejściowego sugeruje, że mamy do czynienia z sytuacją inną niż w przypadku darowizn. W przypadku tych ostatnich na skutek powołania się na nie przed organem dochodzi do odnowienia obowiązku podatkowego. Przy umowie pożyczki pierwotnie obowiązek podatkowy powstał z chwilą jej zawarcia, zatem - jak wskazuje przepis przejściowy - należy w przypadku powołania się na tę czynność obciążyć ją podatkiem pomijającym nowelizację, tj. w wysokości 2 proc.

Z rozważań tych wynika, że w lepszej sytuacji, z punktu widzenia obciążeń publicznoprawnych, są podatnicy powołujący się na fakt otrzymania pożyczki niż darowizny, otrzymanych przed 1 stycznia 2007 r. W obu przypadkach ustawodawca wprowadził do systemu prawa rozwiązanie, które de facto prowadzi do braku możliwości przedawnienia się zobowiązania podatkowego.

(EM)