Jak rozliczyć darowane akcje

Przedmiotem darowizny mogą być nie tylko kwoty pieniężne czy rzeczy, ale również prawa majątkowe wynikające z własności instrumentów finansowych, w tym z papierów wartościowych oraz pochodnych instrumentów finansowych. Nieodpłatne przekazanie np. akcji czy obligacji wywołuje jednak określone konsekwencje podatkowe wynikające z ustawy o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768). Z kolei dochód uzyskany ze sprzedaży tak nabytych instrumentów lub realizacji praw z nich wynikających podlega opodatkowaniu 19-proc. stawką określoną w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).

Forma darowizny

Umowa darowizny, w tym również instrumentów finansowych, co do zasady powinna mieć formę aktu notarialnego. Określa to art. 890 par. 1 kodeksu cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.). Darowizna bez zachowania formy aktu notarialnego będzie jednak ważna, jeśli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.

Regulaminy świadczeń usług brokerskich domów maklerskich określają co do zasady, że klient darczyńca, składający dyspozycję przeniesienia własności niezablokowanych instrumentów finansowych, powinien przedłożyć umowę darowizny lub odpowiednie oświadczenie w formie aktu notarialnego. Istotne jest to, że do chwili realizacji przez następcę prawnego, tj. obdarowanego, czynności związanych darowizną maklerskie instrumenty finansowe będące przedmiotem darowizny pozostają na rachunku inwestycyjnym darczyńcy.

Dla celów podatkowych, jeśli darowizna ma formę aktu notarialnego, to notariusz pobierze właściwy podatek wynikający z ustawy o podatku od spadków i darowizn. W przeciwnym przypadku, jeśli umowa darowizny nie została zawarta przed notariuszem, to obdarowany ma obowiązek zapłaty podatku (art. 17a i art. 18 ustawy o podatku od spadków i darowizn, w skrócie u.p.s.d.). Przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn przewidują jednak zwolnienia w tym zakresie.

Podatek od darowizny

Obowiązek podatkowy co do zasady ciąży na nabywcy praw majątkowych (art. 5 u.p.s.d.). Opodatkowaniu podlega wartość darowizny przekraczająca limity przysporzeń od jednej osoby, w ramach określonej grupy podatkowej. W przypadku gdy w ramach darowizny otrzymano inne przysporzenie niż pieniądze, a tak jest w przypadku instrumentów finansowych, wartość darowizny należy ustalić według wartości rynkowej nabywanych praw majątkowych (art. 7 u.p.s.d.). W praktyce wartość nabytych papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych będących podstawą opodatkowania przyjmuje się w wysokości ustalonej przez dom maklerski na dzień spełnienia przyrzeczonego świadczenia czy też złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego.

Równocześnie pamiętać trzeba o tym, że jeśli wartość tej darowizny nie będzie odpowiadać rynkowej wartości nabytych instrumentów, organ podatkowy wezwie nabywcę do określenia ceny, jej podwyższenia lub obniżenia.

Jeżeli obdarowany, pomimo wezwania, nie określił wartości lub podał wartość nieodpowiadającą wartości rynkowej, naczelnik urzędu skarbowego dokona jej określenia z uwzględnieniem opinii bieg-łego. Jeżeli organ podatkowy powoła biegłego, a wartość określona z uwzględnieniem jego opinii różni się o więcej niż 33 proc. od wartości podanej przez nabywcę, to koszty opinii biegłego poniesie obdarowany (art. 8 u.p.s.d.).

Zgodnie z art. 9 u.p.s.d. opodatkowaniu podlega nabycie przez obdarowanego, od jednej osoby, własności rzeczy i praw majątkowych, w tym instrumentów finansowych o wartości przekraczającej:

● 9637 zł - jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej;

● 7276 zł - jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do II grupy podatkowej;

● 4902 zł - jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej.

Istotne jest to, że zwolniona od podatku jest darowizna między osobami, które łączą szczególne więzy rodzinne, tj. dla małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę (tzw. zerowa grupa podatkowa). Warunkiem skorzystania ze zwolnienia jest jednak zgłoszenie nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie sześciu miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. Składają wtedy formularz SD-Z2. Określa to art. 4a u.p.s.d.

Do I grupy podatkowej zaliczone są osoby z zerowej grupy oraz zięć, synowa i teściowie. Do II grupy podatkowej zalicza się: zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych. III grupę podatkową tworzą pozostałe osoby.

Wysokość podatku, jaki ewentualnie powinien zapłacić obdarowany, zależy od wysokości nadwyżki ponad kwotę wolną od podatku dla poszczególnych grup podatkowych. Szczegółowy sposób opodatkowania oraz skalę podatkową określa art. 15 ust. 1 u.p.s.d.

Rozliczenie przychodu

Odprowadzenie podatku od darowizny instrumentów finansowych, w przypadku gdy podatek ten wystąpi, nie kończy jednak rozliczenia podatkowego dla obdarowanego. Od instrumentów finansowych przekazanych w formie darowizny obdarowany będzie musiał zapłacić podatek dochodowy, jeśli uzyska dochód z ich sprzedaży.

Co do zasady rozliczenie przychodu, którego źródłem są transakcje instrumentami finansowymi, powstaje dopiero w momencie odpłatnego ich zbycia czy też realizacji praw z nich wynikających. Stawka podatku, który płaci się od dochodu będącego różnicą między przychodem a kosztem jego uzyskania, wynosi 19 proc. Przychodem jest uzyskana ze sprzedaży cena danego instrumentu, natomiast kosztem jest cena jego nabycia.

W wypadku ustalenia dochodu do opodatkowania ze sprzedaży instrumentów finansowych, które zostały nabyte przez podatnika w drodze darowizny, uwzględnienie kosztów uzyskania przychodu w ten sposób jest ograniczone.

Dla obdarowanego istotne jest to, że dochód uzyskany ze zbycia instrumentów otrzymanych w drodze darowizny jest zwolniony z 19-proc. podatku, ale tylko w części odpowiadającej kwocie zapłaconego podatku od spadków i darowizn. Przewiduje to art. 21 ust. 1 pkt 105 ustawy o PIT. Jeżeli jednak darowizna, w ramach której podatnik nabył akcje, nie podlegała takiemu podatkowi, podstawą opodatkowania jest cały przychód uzyskany ze zbycia akcji, bez uwzględnienia kosztów podatkowych.

● papiery wartościowe;

● niebędące papierami wartościowymi:

a) tytuły uczestnictwa w instytucjach zbiorowego inwestowania,

b) instrumenty rynku pieniężnego,

c) finansowe kontrakty terminowe,

d) opcje kupna lub sprzedaży instrumentów,

e) pochodne instrumenty towarowe,

● akcje, prawa poboru w rozumieniu kodeksu spółek handlowych, prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe, w tym inkorporujące prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji lub z zaciągnięcia długu, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego,

● inne zbywalne prawa majątkowe, które powstają w wyniku emisji, inkorporujące uprawnienie do nabycia lub objęcia papierów wartościowych określonych w poprzednim punkcie, lub wykonywane poprzez dokonanie rozliczenia pieniężnego (prawa pochodne)

Zwolniona od podatku od darowizn jest darowizna między osobami, które łączą szczególne więzy rodzinne, tj. dla małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochy

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl